Những ngày tháng 6 luôn mang ý nghĩa đặc biệt đối với người làm báo trên cả nước. Bởi lẽ, ngày 21/6 hằng năm - Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, không chỉ là dịp tôn vinh những đóng góp của các thế hệ nhà báo đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc mà còn là thời điểm để nhìn lại chặng đường phát triển đầy tự hào của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Trong những ngày này, nhiều câu chuyện về nghề báo, về người làm báo và các dấu mốc lịch sử quan trọng của nền báo chí nước nhà được nhắc nhớ và lan tỏa. Đặc biệt, câu chuyện về Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng - ngôi trường đào tạo báo chí đầu tiên của cách mạng Việt Nam vẫn là niềm tự hào của nhiều thế hệ người làm báo.

Trường dạy làm báo đầu tiên với 42 học viên, 29 giảng viên

Theo Báo Nhân dân, trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp cam go, khốc liệt, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng lực lượng báo chí cách mạng. Bởi lẽ, báo chí là mặt trận quan trọng, góp phần cổ vũ tinh thần kháng chiến và tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng đến với quần chúng nhân dân.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng được thành lập tại xã Tân Thái, huyện Đại Từ (cũ), tỉnh Thái Nguyên, giữa chiến khu Việt Bắc. Cũng chính Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt tên cho trường theo tên của nhà chí sĩ yêu nước Huỳnh Thúc Kháng. Đồng chí Đỗ Đức Dục - Phó Bí thư Tổng bộ Việt Minh được giao làm Giám đốc, đồng chí Xuân Thủy làm Phó Giám đốc trường.

Ngày 4/4/1949, khóa học đầu tiên cũng là khóa học duy nhất của nhà trường chính thức khai giảng theo chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Mặc dù chỉ tồn tại trong thời gian 3 tháng nhưng Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng đã ghi dấu ấn đặc biệt trong lịch sử báo chí Việt Nam. Đây không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức lý luận và nghiệp vụ báo chí mà còn hun đúc bản lĩnh chính trị, tinh thần phụng sự Tổ quốc và trách nhiệm xã hội của người làm báo trong hoàn cảnh chiến tranh gian khổ.

Khóa học quy tụ 42 học viên là những cán bộ chính trị, quân sự và nhà báo tiêu biểu đến từ nhiều địa phương trên cả nước. Trực tiếp giảng dạy là 29 giảng viên gồm nhiều đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các nhà hoạt động cách mạng, trí thức uy tín có trình độ lý luận sâu sắc và kinh nghiệm thực tiễn phong phú như đồng chí Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Quốc Việt, Trần Huy Liệu…

Giữa núi rừng Việt Bắc, những lớp học đơn sơ bằng tre nứa, mái lợp lá cọ... được dựng lên. Điều kiện học tập vô cùng khó khăn nhưng ai nấy đều giữ vững tinh thần, ý chí phục vụ sự nghiệp cách mạng. Từ những buổi học ấy, các học viên được trang bị kiến thức nền tảng về chính trị, công tác tuyên truyền, nghiệp vụ báo chí và phương pháp tác nghiệp trong điều kiện kháng chiến. Đó cũng chính là những viên gạch đầu tiên cho nền báo chí cách mạng Việt Nam hiện đại.

Ngày 6/7/1949, lễ bế mạc khóa học được tổ chức trang trọng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư biểu dương kết quả đào tạo, căn dặn về những vấn đề cốt lõi của hoạt động báo chí, nhấn mạnh nhiệm vụ, tôn chỉ, mục đích, đối tượng phục vụ của mỗi tờ báo cũng như trách nhiệm của người làm báo đối với cách mạng và nhân dân.

Sau khi hoàn thành khóa học, các học viên trở thành những cây bút chủ lực, đi khắp các chiến trường, tuyên truyền đến nhân dân cả nước. Những cái tên nổi bật có thể kể đến nhà báo Thép Mới, Chính Yên, Trần Kiên của Báo Nhân Dân; Mai Thanh Hải, Mai Hồ của Báo Cứu Quốc; đạo diễn Bành Bảo; nhà văn Hữu Mai; nhà thơ Việt Phương (Từ Bích Hoàng); nhà thơ Hải Như... 

Với những giá trị lịch sử đặc biệt, ngày 28/3/2019, Di tích Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Đây không chỉ là địa chỉ đỏ của nền báo chí cách mạng Việt Nam mà còn là biểu tượng cho tinh thần học tập, cống hiến và trách nhiệm của những người làm báo đối với sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng đất nước.

Công trình tưởng niệm Di tích Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng

Nhằm phát huy giá trị lịch sử đặc biệt của Di tích quốc gia Địa điểm Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, Trung ương Hội Nhà báo Việt Nam đã phối hợp với UBND tỉnh Thái Nguyên và huy động nguồn lực xã hội hóa để triển khai Dự án tu bổ, tôn tạo di tích. Công trình được khởi công vào ngày 18/1/2024 và hoàn thành sau 7 tháng thi công.

Ngày 9/8/2024, đúng dịp kỷ niệm 75 năm thành lập Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng (1949 - 2024), Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp với tỉnh Thái Nguyên tổ chức khánh thành, bàn giao công trình. Đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm tri ân, tôn vinh những giá trị lịch sử của ngôi trường báo chí đầu tiên trong kháng chiến.

Khu di tích nằm trong vùng quy hoạch Khu du lịch quốc gia hồ Núi Cốc, có tổng diện tích gần 900m2, được quy hoạch đồng bộ với nhiều hạng mục mang tính tái hiện và giáo dục truyền thống. Trong đó bao gồm nhà bia tưởng niệm, nhà sàn truyền thống, nhà trưng bày, khu vực tái hiện lớp học báo chí thời kháng chiến cùng bức phù điêu khắc họa chân dung 48 nhân vật tiêu biểu gồm Ban Giám hiệu, giảng viên và học viên khóa học đầu tiên.

Tại đây cũng có nhiều hiện vật quý được phục dựng và bảo quản như máy chữ, bút viết, bản kẽm in báo cùng các số báo lịch sử như Cứu Quốc, Sự Thật, Nhân Dân đã ngả màu theo thời gian. 

Đặc biệt, điểm nhấn của khu trưng bày là chiếc máy in khổ 24x42cm, nặng hơn 600kg - một cổ vật in báo từ đầu những năm 1950, được tỉnh Tuyên Quang trao tặng. Hiện này góp phần tái hiện sinh động quá trình in ấn báo chí thời kỳ đầu kháng chiến.

Ngoài ra còn có các hạng mục mới như nhà trưng bày rộng khoảng 80m2, mô phỏng kiến trúc nhà tre nứa của lớp học báo chí năm xưa; nhà sàn rộng 80m2 tái hiện không gian báo chí Chiến khu Việt Bắc giai đoạn 1946 - 1954, gắn với hoạt động của Tổng bộ Việt Minh và thời điểm thành lập Hội Nhà báo Việt Nam năm 1950; khu phù điêu; hội trường xây dựng trong lòng đồi có sức chứa hơn 150 người và quảng trường mini rộng khoảng 200m2 phục vụ các hoạt động sinh hoạt, sự kiện.

Toàn bộ công trình được thiết kế như một bảo tàng thu nhỏ, tái hiện chân thực không gian lịch sử về báo chí cách mạng Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến, góp phần phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục truyền thống cho các thế hệ nhà báo hôm nay và mai sau.

* Tổng hợp