Hiện TP.HCM có 25 bảo tàng, gồm 14 bảo tàng công lập và 11 bảo tàng ngoài công lập. Những năm gần đây, nhiều đơn vị đã chủ động đổi mới phương thức trưng bày, ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm nâng cao trải nghiệm cho khách tham quan và phát huy giá trị các di sản văn hóa.

Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ là một trong những đơn vị tiên phong đưa công nghệ số vào không gian trưng bày. Từ năm 2020, bảo tàng đã đưa vào vận hành phòng trưng bày ứng dụng kỹ thuật hiện đại với khả năng mở rộng dữ liệu, cho phép bổ sung các hiện vật trình chiếu 3D, tạo nên trải nghiệm trực quan, sinh động cho người xem.

Trong khi đó, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh – một trong những bảo tàng thu hút đông khách nhất Việt Nam – đã ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR), hệ thống âm thanh, ánh sáng và mô phỏng không gian để tái hiện nhiều hiện vật, sự kiện lịch sử, giúp khách tham quan có thêm những trải nghiệm chân thực và giàu cảm xúc.

Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM cũng đang số hóa các bảo vật quốc gia như Vườn xuân Trung - Nam - Bắc của họa sĩ Nguyễn Gia Trí và Thanh niên thành đồng của họa sĩ Nguyễn Sáng bằng công nghệ VR kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI), mở ra cách tiếp cận mới đối với các tác phẩm nghệ thuật có giá trị.

Theo ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, các bảo tàng trên địa bàn đã có bước chuyển biến tích cực cả về nội dung lẫn hình thức hoạt động. Nhiều đơn vị tăng cường trưng bày hiện vật gốc, ứng dụng khoa học - công nghệ nhằm làm phong phú nội dung trưng bày, đồng thời triển khai các chương trình giáo dục di sản dành cho học sinh, sinh viên theo hướng trải nghiệm, góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế.

Cùng với đó, công tác quảng bá di sản cũng được đổi mới thông qua các nền tảng số và mạng xã hội. Nhiều bảo tàng đã xây dựng mô hình tham quan trực tuyến 3D, giúp công chúng có thể khám phá không gian trưng bày từ xa, mở rộng khả năng tiếp cận đối với giới trẻ và du khách quốc tế.

Đến nay, hệ thống bảo tàng TP.HCM đã số hóa 249.319 dữ liệu 2D gồm hình ảnh, tư liệu và hồ sơ hiện vật, cùng 2.176 dữ liệu 3D, tạo nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi số trong công tác bảo tồn và phát huy di sản.

Kết hợp nghệ thuật để làm mới không gian bảo tàng

Song song với chuyển đổi số, nhiều bảo tàng tại TP.HCM cũng tích cực mở rộng không gian văn hóa thông qua các chương trình nghệ thuật, lễ hội và hoạt động giao lưu quốc tế.

Các sự kiện lớn như Lễ hội Áo dài, Lễ hội Du lịch, Lễ hội Sông nước hay Lễ hội Việt - Nhật đều lựa chọn bảo tàng làm địa điểm tổ chức, góp phần quảng bá văn hóa truyền thống và thu hút đông đảo du khách.

Bà Huỳnh Ngọc Vân, Giám đốc Bảo tàng Áo dài, cho biết qua nhiều chương trình hợp tác quốc tế, bảo tàng đã trở thành điểm hẹn văn hóa, nơi những câu chuyện về di sản Việt Nam được kể bằng tình yêu dành cho tà áo dài và tinh thần giao lưu cởi mở với bạn bè năm châu. Đơn vị thường xuyên tổ chức các triển lãm, trình diễn, hoạt động giáo dục và giao lưu nghệ thuật nhằm thu hút du khách, đồng thời góp phần kết nối văn hóa, thu hẹp khoảng cách và tăng cường sự hiểu biết giữa các quốc gia.

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày TP Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhiều chương trình nghệ thuật đặc sắc đã được tổ chức tại các bảo tàng. Không gian di sản được kết hợp với âm nhạc, ánh sáng và nghệ thuật trình diễn, mang đến diện mạo mới cho các điểm đến văn hóa.

Nổi bật là chương trình "Hồn quê trong phố" tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM. Không gian bảo tàng được tái hiện như một phiên chợ quê Nam Bộ với bánh dân gian, trái cây đặc sản, thức uống truyền thống cùng nhiều tiết mục nghệ thuật dân tộc, tạo nên trải nghiệm văn hóa độc đáo cho người dân và du khách.

Theo đại diện Nhà hát Ca múa nhạc dân tộc Bông Sen, chương trình sẽ được phát triển thành hoạt động biểu diễn định kỳ, kết hợp nghệ thuật biểu diễn, kiến trúc di sản, công nghệ trình diễn và các hoạt động trải nghiệm nhằm hình thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng của TP.HCM.

Góp phần phát triển du lịch văn hóa và kinh tế đêm

Theo Sở Du lịch TP.HCM, với hơn 4 triệu lượt khách tham quan mỗi năm, hệ thống bảo tàng đang từng bước khẳng định vai trò là một trong những nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch văn hóa. Không chỉ là nơi lưu giữ và bảo tồn di sản, các bảo tàng còn trở thành nền tảng để xây dựng nhiều sản phẩm du lịch đặc thù, đa dạng hóa trải nghiệm cho du khách.

Ông Nguyễn Minh Nhựt cho rằng, việc kết hợp giữa bảo tồn di sản, ứng dụng công nghệ số và tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật đã góp phần làm mới hình ảnh bảo tàng, đưa di sản đến gần hơn với công chúng. Đây cũng là hướng đi quan trọng để phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa, thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa, kinh tế đêm và nâng cao sức hấp dẫn của TP.HCM trong thời gian tới.