Sáng 1/10, tại trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương về phát huy sức mạnh tổng hợp của đội ngũ cán bộ các viện Hàn lâm, viện Nghiên cứu trong tham mưu chiến lược.

Quy tụ tiềm lực khoa học, kết nối nguồn lực tham mưu chiến lược

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ tiềm lực nghiên cứu của đất nước hiện nay rất lớn, từ hai Viện Hàn lâm, các viện thuộc bộ, ngành, trường đại học, doanh nghiệp cho đến các chuyên gia trong và ngoài nước. Tuy nhiên, nguồn lực này chưa được tổ chức thành sức mạnh chung.

Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phải đóng vai trò là cầu nối quyết định, kết nối toàn bộ nguồn lực tri thức ấy với yêu cầu tham mưu của Trung ương. Nhiệm vụ đặt ra là phải xác định đúng vấn đề, huy động đúng người từ sớm và đưa kết quả nghiên cứu vào quyết sách đúng thời điểm.

Phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan tham mưu và trụ cột tri thức

Để xây dựng năng lực nghiên cứu và tham mưu chiến lược đủ mạnh cho Trung ương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phân định rõ ràng trách nhiệm của từng bên nhằm tránh trùng lặp chức năng:

Ban Chính sách, chiến lược Trung ương: Chịu trách nhiệm trực tiếp nhận diện vấn đề, đặt yêu cầu nghiên cứu, phân tích chính sách, tích hợp luận cứ và xây dựng các phương án tham mưu cụ thể.

Hai Viện Hàn lâm (Khoa học xã hội - Khoa học công nghệ): Là những trụ cột tri thức khoa học, có trách nhiệm nghiên cứu chuyên sâu, phản biện, cung cấp dữ liệu và chủ động dự báo, cảnh báo các vấn đề mới nổi lên mà không cần chờ đặt hàng. Đối với những bài toán lớn của đất nước, hai Viện cần cùng tham gia phối hợp ngay từ đầu để phát huy thế mạnh của cả khoa học tự nhiên lẫn khoa học xã hội.

Tổ chức lực lượng theo vấn đề chiến lược, tôn trọng độc lập khoa học

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định: "Một vấn đề lớn của đất nước không thể chia cắt theo ranh giới cơ quan hay ngành khoa học". Tùy thuộc vào từng nhiệm vụ cụ thể, cần tập hợp các nhóm nghiên cứu mạnh liên cơ quan, liên ngành và giao rõ trách nhiệm phối hợp cũng như sản phẩm cần đạt.Tùy nhiệm vụ, phải tập hợp các nhóm mạnh từ hai Viện Hàn lâm, Viện thuộc bộ, ngành, trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia đầu ngành, giao rõ người chủ trì, trách nhiệm phối hợp và sản phẩm cần đạt.

Đặc biệt, Trung ương yêu cầu đặt hàng rõ ràng nhưng phải tôn trọng tính độc lập khoa học: Cơ quan tham mưu chỉ xác định câu hỏi cần trả lời, thời hạn và yêu cầu sản phẩm, không định trước kết luận. Với các đề án lớn, nhà khoa học phải được tham gia ngay từ bước xây dựng đề cương.

Những vấn đề còn nhiều luồng ý kiến khác nhau sẽ giao cho các nhóm nghiên cứu song song, thực hiện phản biện độc lập để ghi nhận đầy đủ mọi góc nhìn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu đặt hàng rõ ràng nhưng tôn trọng độc lập khoa học. Trung ương và Ban Chính sách, chiến lược Trung ương xác định câu hỏi cần trả lời, thời hạn và yêu cầu đối với sản phẩm, không định trước kết luận.

Nhà khoa học được quyền tiếp cận thông tin cần thiết, đồng thời phải tuyệt đối giữ bí mật quốc gia và chịu trách nhiệm về tính liêm chính trong kiến nghị của mình.

Cơ chế dùng người linh hoạt: Việc lớn tìm người giỏi nhất, phá vỡ rào cản biên chế

Nhằm giải phóng tối đa sức sáng tạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải huy động người tài bằng những phương thức linh hoạt nhất: Không bó hẹp trong biên chế: Có việc lớn thì chủ động tìm người giỏi nhất để giao việc. Đa dạng hóa mô hình làm việc: Linh hoạt sử dụng các nhóm nghiên cứu liên ngành, nhóm phản ứng nhanh, chuyên gia kiêm nhiệm hoặc biệt phái có thời hạn.

Tăng cường trao đổi nhân lực: Tạo cơ chế dịch chuyển cán bộ, chuyên gia giữa cơ quan nghiên cứu và cơ quan tham mưu chiến lược. Mở rộng mạng lưới tri thức: Kết nối các chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế vào các nhiệm vụ cụ thể; mạnh dạn giao việc, trao quyền và hỗ trợ ban đầu cho các nhà khoa học trẻ. Xây dựng dữ liệu dùng chung và ứng dụng công nghệ hỗ trợ dự báo Để vừa nghiên cứu các xu thế dài hạn từ 10 - 20 năm, vừa đủ sức phản ứng nhanh trước các biến động đột xuất, các cơ quan cần sẵn sàng về mặt dữ liệu, mô hình và công cụ phân tích.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu hai Viện Hàn lâm mở rộng việc dùng chung hạ tầng nghiên cứu. Đồng thời, xây dựng cơ chế phân quyền để Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cùng các nhóm nghiên cứu dễ dàng tiếp cận dữ liệu theo đúng quy định bảo mật. Trong quá trình này, trí tuệ nhân tạo (AI) được xác định là công cụ hỗ trợ đắc lực, nhưng con người vẫn là chủ thể chịu trách nhiệm cuối cùng về nhận định và kiến nghị chính sách.

Lấy đóng góp thực tế cho quyết sách làm thước đo hiệu quả nghiên cứu

Thước đo chính xác nhất cho chất lượng nghiên cứu là khả năng phát hiện sớm vấn đề, dự báo sát thực tế và giúp Đảng, Nhà nước lựa chọn được phương án tốt nhất. Mỗi sản phẩm tham mưu trình lên cần làm rõ: việc phải quyết định, các phương án lựa chọn, lợi ích đi kèm, chi phí, rủi ro, điều kiện thực hiện và cả những yếu tố chưa chắc chắn.

Mặt khác, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phải có trách nhiệm phản hồi lại cho các nhà khoa học biết kết quả nghiên cứu được sử dụng đến đâu và theo dõi giá trị thực tế sau khi quyết sách ban hành. Những đóng góp thực chất này phải được ghi nhận rõ ràng trong việc phân bổ kinh phí, đánh giá cán bộ, bổ nhiệm và khen thưởng. Mỗi nhiệm vụ hoàn thành cuối cùng đều phải trả lời được câu hỏi: giải quyết vấn đề thực tiễn gì, đóng góp gì cho nhận thức và đem lại giá trị gì cho đất nước.

5 nhiệm vụ trọng tâm cần triển khai ngay trong thời gian tới

Để hình thành năng lực nghiên cứu, dự báo chiến lược đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị các đơn vị tập trung triển khai ngay một số nhiệm vụ cụ thể:

Khẩn trương xây dựng Quy chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan.

Nâng cao toàn diện năng lực của Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và hai Viện Hàn lâm.

Đổi mới căn bản cơ chế đãi ngộ đối với các chuyên gia, nhà khoa học.

Tháo gỡ dứt điểm các vướng mắc về mặt thể chế và hạ tầng nghiên cứu.

Xây dựng hệ thống lập Báo cáo chiến lược định kỳ và đột xuất.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tái khẳng định chất lượng của một quyết sách phụ thuộc lớn vào việc nhìn thấy vấn đề sớm đến đâu, hiểu rõ các lựa chọn đến mức nào và lường trước được những hệ quả gì. Mục tiêu cốt lõi là phải kiến tạo bằng được một cơ chế mở, để bất cứ ai có năng lực và đóng góp thực chất đều có thể tham gia giải quyết những bài toán lớn của đất nước.