Ngày 8/7, Trung Quốc công bố kết quả Giải thưởng Khoa học và Công nghệ Quốc gia năm 2025, vinh danh 258 công trình và 11 nhà khoa học có đóng góp nổi bật. Trong số các cá nhân được xướng tên có nhà toán học Wei Dongyi (Vệ Đông Di, hay còn được biết đến là Vi Thần) và Giáo sư Zhang Zhifei (Trương Chí Phi), hai giảng viên của Trường Khoa học Toán học, Đại học Bắc Kinh.

Theo thông báo từ Đại học Bắc Kinh, hai nhà khoa học đã giành Giải nhì Giải thưởng Khoa học Tự nhiên Quốc gia 2025 nhờ công trình "Nghiên cứu toán học về cơ chế chuyển tiếp dòng chảy". Đây là một trong những giải thưởng khoa học danh giá nhất của Trung Quốc, được trao cho các công trình nghiên cứu cơ bản và ứng dụng có giá trị khoa học nổi bật.

Ở công trình này, Giáo sư Zhang Zhifei là tác giả chính còn Wei Dongyi là đồng tác giả. Nghiên cứu tập trung giải quyết những vấn đề tồn tại hơn một thế kỷ liên quan đến cơ chế hình thành dòng chảy rối - một bài toán quan trọng trong cơ học chất lưu kể từ sau thí nghiệm nổi tiếng của nhà khoa học Osborne Reynolds năm 1883.

Nhóm nghiên cứu đã xây dựng nhiều phương pháp toán học mới để giải quyết hàng loạt bài toán cốt lõi về tính ổn định của dòng chảy. Những kết quả này góp phần làm sáng tỏ cơ chế chuyển tiếp từ dòng chảy tầng sang dòng chảy rối, đồng thời mở ra khung lý thuyết và công cụ toán học mới phục vụ nghiên cứu trong lĩnh vực cơ học chất lưu.

Những đóng góp của công trình đã được cộng đồng khoa học quốc tế ghi nhận từ trước. Năm 2022, Giáo sư Zhang Zhifei được mời trình bày báo cáo chuyên đề về các kết quả nghiên cứu tại Đại hội Toán học Quốc tế - diễn đàn học thuật hàng đầu thế giới trong lĩnh vực toán học.

Giáo sư Zhang Zhifei hiện là Giáo sư Boya, Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Trưởng khoa kiêm Giám đốc Viện Toán học thuộc Trường Khoa học Toán học, Đại học Bắc Kinh. Ông tốt nghiệp cử nhân tại Đại học Hàng Châu (nay thuộc Đại học Chiết Giang) năm 1998 và nhận bằng Tiến sĩ tại Đại học Chiết Giang năm 2003.

Trong sự nghiệp nghiên cứu, Zhang Zhifei từng được trao Học bổng Khoa học Quốc gia dành cho các nhà khoa học trẻ xuất sắc (2014), được tuyển chọn vào Chương trình Tài năng Cao cấp Quốc gia (2017) và giành Giải thưởng Toán học Chen Xingshen của Hội Toán học Trung Quốc năm 2024.

Trong khi đó, Wei Dongyi là gương mặt quen thuộc với công chúng Trung Quốc nhờ thành tích học tập và nghiên cứu xuất sắc, thường được truyền thông gọi là "thần đồng Toán học".

Sinh năm 1991 tại tỉnh Sơn Đông (Trung Quốc), Wei Dongyi lớn lên trong một gia đình có truyền thống học thuật, bố và mẹ đều là giảng viên đại học. Ngay từ nhỏ, ông đã bộc lộ năng khiếu đặc biệt với Toán học, thường tự nghiên cứu những bài toán vượt xa chương trình học và sớm nổi bật nhờ tư duy logic xuất sắc.

Bước ngoặt đến khi ông học lớp 7 và được thầy Trương Vĩnh Hoa phát hiện tài năng, tuyển vào đội tuyển Olympic Toán học. Từ đây, Wei Dongyi nhanh chóng khẳng định năng lực và trở thành một trong những học sinh xuất sắc nhất của Trung Quốc.

Năm 2008, khi mới học lớp 10, ông giành Huy chương Vàng với điểm tuyệt đối tại Olympic Toán học Quốc tế (IMO) lần thứ 49 ở Tây Ban Nha. Một năm sau, ông tiếp tục bảo vệ thành tích với thêm một Huy chương Vàng điểm tuyệt đối tại IMO lần thứ 50 tổ chức ở Đức.

Nhờ những thành tích nổi bật, Wei Dongyi được tuyển thẳng vào Chương trình đào tạo tài năng Toán học của Đại học Bắc Kinh. Năm 2013, ông tiếp tục ghi dấu ấn khi giành 5 Huy chương Vàng và 1 Huy chương Bạc tại Cuộc thi Toán học Khâu Thành Đồng dành cho sinh viên.

Ông hoàn thành chương trình cử nhân và Tiến sĩ tại Đại học Bắc Kinh, sau đó tiếp tục nghiên cứu sau Tiến sĩ tại Trung tâm Nghiên cứu Toán học Quốc tế Bắc Kinh. Đến năm 2019, ông trở thành giảng viên của trường.

Năm 2021, Wei Dongyi được lựa chọn vào Chương trình Tài năng Quốc gia dành cho các nhà khoa học trẻ.

Trước khi nhận Giải thưởng Khoa học Tự nhiên Quốc gia năm 2025, ông cũng vừa được trao Giải thưởng Nhà khoa học trẻ xuất sắc Zhongguancun của Bắc Kinh, công bố vào giữa tháng 6/2025. Đây là giải thưởng nhằm tôn vinh các nhà khoa học trẻ có đóng góp nổi bật cho hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và sự phát triển khoa học - công nghệ của thủ đô Bắc Kinh.