Sản lượng giảm mạnh do thời tiết và áp lực chi phí

Niên vụ 2026, các thủ phủ vải thiều phía Bắc đang đối mặt với một năm canh tác đầy thử thách. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh, toàn tỉnh có 29.800 ha vải, nhưng sản lượng ước đạt 95.068 tấn, chỉ bằng một nửa năm ngoái. Trong khi đó, tại Hải Phòng, sản lượng cũng chỉ đạt khoảng 55.000 tấn trên diện tích 9.500 ha. Nguyên nhân chủ yếu là do hiện tượng mùa đông ấm và khô nóng kéo dài sau Tết, khiến cây vải không đủ điều kiện phân hóa mầm hoa mà tập trung bật lộc, gây mất mùa cục bộ tại nhiều vùng trọng điểm.

Không chỉ chịu tác động từ yếu tố tự nhiên, ngành nông sản còn đối mặt áp lực từ chi phí logistics tăng cao do biến động giá xăng dầu thế giới. Ông Trịnh Xuân Cậy, hộ trồng vải tại thôn Vĩnh Linh, xã Hà Đông (Hải Phòng), cho biết dù gia đình duy trì 3 mẫu vải nhưng sản lượng năm nay giảm rõ rệt. Tuy nhiên, điểm tích cực là chất lượng quả khá đồng đều, mẫu mã sáng đẹp, giúp giá vải u trứng chín sớm tại vườn được thương lái thu mua ổn định ở mức rất cao, dao động từ 100.000 đến 120.000 đồng/kg. Đây được xem là mức giá kỷ lục, góp phần giúp người dân bù đắp phần nào thiệt hại về năng suất.

Để duy trì giá trị sản phẩm, công tác chăm sóc kỹ thuật đang được đặt lên hàng đầu. Bà Nguyễn Thị Thu Hương - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh, nhiệm vụ ưu tiên lúc này là bảo vệ tối đa năng suất thực thu bằng kỹ thuật điều tiết nước tưới khoa học. Theo bà Hương, việc giữ cho những chùm quả hiện có không bị rụng hay nứt do nhiệt độ thay đổi thất thường chính là chìa khóa để nâng cao chất lượng thương phẩm. Điều này đòi hỏi sự tỉ mỉ trong canh tác nhằm bảo đảm mỗi quả vải khi đến tay người tiêu dùng đều đạt tiêu chuẩn cao nhất về cả hình thức lẫn hương vị.

Sự khan hiếm nguồn cung cũng đã đẩy giá vải thiều lên cao ngay từ đầu mùa. Chị Nguyễn Thị Thái, thương lái tại xã Thanh Hà (Hải Phòng) cho biết, ngay từ khi chưa vào chính vụ, nhiều khách hàng từ Hà Nội và miền Nam đã chủ động đặt hàng số lượng lớn để làm quà biếu. Sức mua lớn từ thị trường nội địa cùng sự quan tâm của các hệ thống siêu thị đã giúp bà con nông dân vơi bớt nỗi lo đầu ra. Dù không bội thu về sản lượng, nhưng xét trên khía cạnh giá trị thương mại, đây vẫn là năm người trồng vải được hưởng niềm vui “được giá”, qua đó tiếp tục khẳng định sức hút của đặc sản vùng miền.

Đồng bộ giải pháp xúc tiến và định vị cao cấp

Trước thực trạng sản lượng giảm, các địa phương đã nhanh chóng thay đổi chiến thuật, tập trung nâng tầm giá trị thương hiệu. Ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại Nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhận định, vải thiều cần được định vị rõ ràng là sản phẩm thuộc phân khúc cao cấp. Thay vì cạnh tranh bằng giá rẻ, Việt Nam nên khẳng định chất lượng vượt trội để tiếp cận nhóm khách hàng giá trị cao tại Nhật Bản hay EU. Theo ông Tiến, chiến lược này không chỉ giảm áp lực tiêu thụ quả tươi mà còn tạo bước đệm để phát triển các sản phẩm chế biến sâu như vải sấy lạnh, trà vải và nước vải cô đặc.

Công tác kết nối giao thương cũng đang được triển khai quyết liệt với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp đầu tàu. Ông Nguyễn Xuân Việt, Giám đốc Công ty Vifoco, bày tỏ mong muốn ký kết các hợp đồng bao tiêu dài hạn nhằm tạo đầu ra bền vững cho người dân. Tuy nhiên, ông Việt cũng lưu ý bà con cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất an toàn, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và minh bạch hệ thống truy xuất nguồn gốc trực tuyến. Đây là điều kiện tiên quyết để quả vải vượt qua các hàng rào kỹ thuật khắt khe khi vươn ra thị trường quốc tế, đáp ứng tiêu chuẩn VietGAP và GlobalG.A.P tại những thị trường khó tính.

Về phía chính quyền, tỉnh Bắc Ninh đã chủ động phối hợp với các sàn thương mại điện tử như TikTok Shop, Sendo và Shopee nhằm đa dạng hóa kênh phân phối. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phạm Văn Thịnh cho biết địa phương đã chuẩn bị kỹ hạ tầng số, đồng thời giao Viettel Post vận hành gian hàng nông sản chuyên nghiệp. Đặc biệt, hình thức livestream bán hàng trực tiếp tại vườn đang được khuyến khích mạnh mẽ nhằm mang lại trải nghiệm chân thực cho khách hàng. Theo ông Thịnh, việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp tiêu thụ sản phẩm nhanh chóng mà còn góp phần quảng bá hình ảnh vùng nguyên liệu một cách sinh động tới người tiêu dùng quốc tế.

Một hướng đi mới đầy triển vọng là sự kết hợp giữa nông nghiệp và du lịch trải nghiệm. Theo bà Lương Thị Kiểm, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, việc đưa du khách đến tham quan, thu hoạch vải tại vườn kết hợp homestay đang tạo ra giá trị gia tăng đáng kể. Cùng với đó, kế hoạch đưa quả vải lên các nền tảng thương mại điện tử nội địa Trung Quốc và xây dựng hệ sinh thái logistics tổng thể từ đường sắt đến sân bay cũng đang được hoàn thiện. Những bước đi đồng bộ này không chỉ góp phần ổn định đầu ra cho niên vụ 2026 mà còn đặt nền móng để nâng tầm thương hiệu nông sản Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu.