Giỏ hàng nghiêng về thiết yếu, mua sắm có kế hoạch

Số liệu từ các hệ thống bán lẻ cho thấy sức mua dịp Tết 2026 không hề suy giảm. Tuy nhiên, thay vì chi tiêu mở rộng như những năm “mua bù” trước đây, người tiêu dùng đang tập trung vào nhóm hàng thiết yếu và tính toán kỹ từng khoản.

Tại TP HCM, chị Ngọc Ánh (phường Gia Định) cho biết thay vì dồn ngân sách mua sắm vào cận Tết như trước, năm nay chị chủ động mua rải rác từ các đợt khuyến mại trong năm, với mức giảm giá từ 30-50%, thậm chí 80%. Nhờ vậy, chi tiêu riêng dịp Tết của gia đình chị khoảng 20 triệu đồng, giảm 30% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, tổng chi tiêu cả năm vẫn tăng khoảng 10% do giá thực phẩm leo thang, riêng bữa ăn hằng ngày tăng khoảng 20% so với năm ngoái.

Không chỉ thay đổi thời điểm mua sắm, nhiều gia đình còn cơ cấu lại giỏ hàng. Chị Minh (phường Xuân Hòa) cho biết thu nhập tăng khoảng 10%, song chi phí điện, nước, học phí và sinh hoạt đều cao hơn nên ngân sách Tết ưu tiên thực phẩm và bánh kẹo, còn quần áo được tiết giảm.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), thu nhập bình quân năm 2025 đạt khoảng 8,4 triệu đồng/tháng, tăng 8,9% so với năm trước; CPI bình quân tăng 3,31%. Dù mặt bằng giá được kiểm soát, mức tăng chủ yếu rơi vào các khoản chi thường nhật như nhà ở, gas và ăn uống, khiến nhiều hộ gia đình phải điều chỉnh cơ cấu chi tiêu thay vì cắt giảm tuyệt đối.

Diễn biến tại các hệ thống bán lẻ ở TP HCM cho thấy giỏ hàng nghiêng rõ về nhóm thiết yếu. Nhiều siêu thị ghi nhận thực phẩm, bánh kẹo và đồ uống tăng 20-30% so với tháng trước, trong khi quần áo và đồ gia dụng gần như đi ngang dù khuyến mãi sâu.

Ông Nguyễn Đức Toàn, Tổng giám đốc điều hành MM Mega Market Việt Nam, cho biết sức mua toàn hệ thống tăng 15-20% so với cùng kỳ, mỗi ngày đón 7.000-10.000 lượt khách; riêng thịt heo tăng khoảng 25%. WinCommerce cũng ghi nhận doanh thu tăng hơn 23% so với Tết năm trước, chủ yếu đến từ bánh kẹo, đồ uống và hàng tiêu dùng nhanh. Trước nhu cầu cao điểm, các nhà bán lẻ tăng sản lượng cung ứng 20-25% để bảo đảm nguồn hàng.

Tại Hà Nội, xu hướng thận trọng thể hiện rõ. Ghi nhận ở các khu mua sắm Thanh Xuân, Cầu Giấy, Hoàng Mai cho thấy khu thời trang, mỹ phẩm thưa khách hơn khu thực phẩm và đồ uống. Bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Giám đốc siêu thị GO! Thăng Long, cho biết người tiêu dùng có xu hướng lập danh sách trước khi mua, so sánh giá và ưu tiên sản phẩm có khuyến mại rõ ràng.

Ở nhóm may mặc, CEO Coolmate Phạm Chí Nhu cho hay các dòng sản phẩm mặc đi chơi Tết tăng trưởng thấp hoặc chững lại, trong khi áo thun cơ bản, đồ mặc nhà và jeans giữ mức ổn định nhờ tính ứng dụng cao. Theo ông, người tiêu dùng năm nay ưu tiên “mua để dùng” thay vì “mua để có không khí Tết”.

Tổng mức bán lẻ tháng 1/2026 tăng 9,3% so với cùng kỳ; nếu loại trừ yếu tố giá thì tăng 6,3%. Điều này cho thấy sức mua vẫn duy trì đà tăng, nhưng diễn ra trong trạng thái thận trọng hơn.

Cắt giảm chi xa xỉ, đẩy mạnh chi tiêu thông minh trên nền tảng số

Bên cạnh việc ưu tiên thiết yếu, nhiều gia đình chủ động cắt giảm các khoản từng được xem là “mặc định” dịp Tết như du lịch xa, quần áo đắt tiền hay tiệc tùng quy mô lớn.

Anh Phan Minh cho biết những năm trước gia đình thường làm ba mâm cỗ lớn mỗi ngày khi về quê, thực phẩm tích trữ đầy tủ lạnh nhưng không dùng hết. Năm nay, anh quyết định làm gọn nhẹ, cắt giảm tụ tập và du lịch, dự kiến tiết kiệm khoảng 50% chi phí so với mọi năm.

Chị Mai Thảo Nguyên (35 tuổi, Hà Nội) cũng điều chỉnh mua sắm khi chi phí ăn uống cuối năm tăng cao. Gia đình chị lên kế hoạch thực phẩm vừa đủ cho cúng lễ và sinh hoạt, hạn chế tối đa mua sắm ngoài nhu cầu. Quà biếu được chọn theo tiêu chí thiết thực, dễ sử dụng.

Ở chiều ngược lại, vẫn có những gia đình giữ thói quen chi tiêu mạnh tay. Chị Trần Thu Hương cho biết mỗi lần về quê thường mua sắm đồ mới cho bố mẹ, lì xì tiền mệnh giá lớn và tổ chức ăn uống, tụ tập bạn bè. Hết Tết gần như không còn khoản tiết kiệm, nhưng gia đình chị chấp nhận miễn sao có một cái Tết vui.

Xu hướng “chi tiêu thông minh” còn thể hiện rõ trên thương mại điện tử. Theo Metric, từ 15/12/2025 đến 25/1/2026, doanh số trên Shopee và TikTok Shop đạt 67.700 tỷ đồng, tăng 9% so với 6 tuần trước; 542 triệu sản phẩm được tiêu thụ, tăng 5%. Chỉ trong 6 tuần cận Tết, doanh số đã xấp xỉ giai đoạn 9 tuần giáp Tết năm trước.

Shopee cho biết các chương trình ưu đãi giúp người mua tiết kiệm tổng cộng 744 triệu USD; 92% đơn hàng được miễn phí vận chuyển; gần 14 triệu đơn giao nhanh trong ngày hoặc hỏa tốc 4 giờ. Đơn hàng từ thương hiệu Việt tăng 30% so với cùng kỳ. Lazada cũng ghi nhận tổng giá trị đơn hàng giữa tháng 1/2026 tăng 150% so với Tết năm ngoái; nhóm Nhà cửa đời sống tăng 120% và điện tử tăng 90% về số đơn.

Khảo sát cho thấy hơn 70% hộ gia đình tập trung chi tiêu cho thực phẩm, đồ uống và quà biếu; khoảng 60% cho biết sẽ cắt giảm sản phẩm không thực sự cần thiết. Có tới 63% người tiêu dùng lựa chọn sàn thương mại điện tử để mua sắm Tết, tăng mạnh so với mức 48% của năm 2024. Nội dung Shopee Live và Shopee Video thu hút gần 16 tỷ lượt xem, kéo theo số đơn qua livestream và video tăng 61% so với Tết Nguyên đán Ất Tỵ.

Theo bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hội Lương thực – Thực phẩm TP HCM, người tiêu dùng đang bước vào trạng thái “phòng thủ có kiểm soát”: không đóng băng chi tiêu mà tối ưu ngân sách, ưu tiên giá trị thực. Tại TP HCM, lượng mua sắm tại các hệ thống phân phối lớn tăng khoảng 15% so với ngày thường; tỷ lệ hàng Việt chiếm trên 90%.

Chuyên gia tâm lý Đinh Đoàn khuyến nghị nếu không có kế hoạch tài chính rõ ràng, người dân dễ chi tiêu phóng tay, tạo áp lực sau Tết. Việc lập danh mục chi tiết và cùng giám sát chi tiêu trong gia đình là cách hiệu quả để tránh rơi vào vòng xoáy nợ nần.

Thạc sĩ Lương Giang, giảng viên ngành Quản lý Văn hóa (ĐH KHXH&NV), nhận định xu hướng cân bằng giữa tận hưởng hiện tại và chuẩn bị cho tương lai là tín hiệu tích cực. Theo bà, Tết không nhất thiết phải chi tiêu nhiều, quan trọng là phù hợp khả năng tài chính để bước sang năm mới với tâm thế chủ động và bền vững.

Tết 2026 vì thế không giảm chi tiêu, nhưng giảm cảm tính. Sức mua vẫn tăng hai chữ số ở nhiều kênh bán lẻ, song mỗi quyết định mua sắm đều được cân nhắc kỹ lưỡng. Trong trạng thái “phòng thủ nhẹ” ấy, thị trường đang chuyển sang chu kỳ tiêu dùng thực chất hơn, nơi giá trị sử dụng và sự bền vững được đặt lên trên hình thức.