Ngày 5/10/1970, trong quá trình thi công tại làng Hejia, nằm ở khu vực ngoại ô phía nam Tây An, tỉnh Thiểm Tây (Trung Quốc), một nhóm công nhân đã tình cờ phát hiện kho báu khảo cổ quy mô lớn, được đánh giá là một trong những phát hiện quan trọng nhất của khảo cổ học Trung Quốc trong thế kỷ XX.

Theo tư liệu được công bố, khi đào móng công trình đến độ sâu khoảng 0,8m, xẻng của một công nhân bất ngờ va phải một vật cứng. Sau khi gạt lớp đất phía trên, mọi người phát hiện một chiếc chum gốm chôn dưới lòng đất.

Ban đầu, chiếc chum không thu hút nhiều sự chú ý, bởi khu vực Tây An vốn được xem là vùng đất giàu di sản lịch sử, việc phát hiện các dấu tích cổ dưới lòng đất không phải điều hiếm gặp. Tuy nhiên, khi chiếc chum được mở ra, những người có mặt đều bất ngờ khi bên trong chứa đầy các hiện vật bằng vàng và bạc.

Ngay sau khi nhận được tin báo, cơ quan chức năng đã nhanh chóng có mặt tại hiện trường, tiến hành phong tỏa khu vực, thu hồi toàn bộ hiện vật đã được công nhân lấy ra trước đó, đồng thời triển khai công tác khảo cổ khẩn cấp.

Trong quá trình khai quật mở rộng, các chuyên gia tiếp tục phát hiện thêm một chiếc chum khác. Bên trong cũng chứa số lượng lớn hiện vật bằng vàng, bạc cùng nhiều đồ chế tác từ mã não quý hiếm.

Sau khi hoàn tất việc khai quật và kiểm đếm, các nhà khảo cổ xác định kho báu làng Hejia gồm khoảng 1.000 hiện vật với nhiều chất liệu và chủng loại khác nhau.

Cụ thể, kho báu có 271 hiện vật bằng vàng và bạc; 8 thỏi bạc; 22 bánh bạc; 60 đĩa bạc; 466 đồng tiền bằng vàng, bạc và đồng; 3 hiện vật bằng mã não; 1 hiện vật bằng thủy tinh; 1 hiện vật bằng pha lê; 10 thắt lưng ngọc; 1 đôi vòng tay ngọc; 13 món trang sức bằng vàng cùng nhiều lá vàng, nguyên liệu ngọc và đá quý.

Theo kết quả đo đạc, tổng lượng hiện vật bằng vàng trong kho báu đạt khoảng 298 lượng theo đơn vị thời Đường, hơn 13,4kg vàng hiện nay. Khối lượng hiện vật bằng bạc vượt 3.700 lượng, khoảng 166,5kg.

Các nhà nghiên cứu ước tính, nếu quy đổi theo giá trị kinh tế của thời nhà Đường, toàn bộ số tài sản này tương đương khoảng 900-1.000 lượng vàng, phản ánh quy mô rất lớn của kho báu cũng như giá trị kinh tế đặc biệt của nó vào thời bấy giờ.

Qua giám định, các chuyên gia xác định toàn bộ số hiện vật được chôn giấu có niên đại thời nhà Đường. Kết quả nghiên cứu cho thấy kỹ thuật chế tác vàng bạc của thời kỳ này đã đạt trình độ rất cao. Nhiều hiện vật có hoa văn tinh xảo, kỹ thuật gia công phức tạp, được cho là sản phẩm của các xưởng chế tác vàng bạc thuộc triều đình trung ương.

Trong số các cổ vật được khai quật, có 3 hiện vật sau đó được công nhận là quốc bảo của Trung Quốc và hàng chục hiện vật khác được xếp hạng di tích văn hóa cấp quốc gia hạng nhất.

Việc phát hiện kho báu tại làng Hejia đã gây tiếng vang lớn trong giới khảo cổ học Trung Quốc nhờ quy mô, giá trị lịch sử cũng như số lượng hiện vật quý hiếm được bảo tồn gần như nguyên vẹn. Sự kiện này sau đó được bình chọn là một trong mười phát hiện khảo cổ học tiêu biểu của Trung Quốc trong thế kỷ XX.

Đến năm 2004, sau khi được Cục Quản lý Di sản Văn hóa Nhà nước Trung Quốc phê duyệt, kho báu Hejia đã được đưa ra trưng bày tại Đại học Bắc Kinh, góp phần phục vụ công tác nghiên cứu, bảo tồn và giới thiệu tới công chúng những thành tựu nổi bật của nghệ thuật chế tác kim hoàn thời nhà Đường.