Hồi tháng 8/2025, Indonesia mở cuộc điều tra quy mô lớn nhằm vào hàng trăm thương hiệu gạo, trong đó có nhiều thương hiệu lớn, sau khi các cơ quan chức năng phát hiện dấu hiệu tái đóng gói gạo chất lượng thấp hoặc gạo trợ cấp để bán dưới nhãn “gạo cao cấp” với giá cao.

Chiến dịch có sự phối hợp của Văn phòng Tổng chưởng lý Indonesia (AGO), Lực lượng đặc nhiệm thực phẩm thuộc Cảnh sát quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Cơ quan Lương thực quốc gia (Bapanas), dưới sự chỉ đạo của Tổng thống Prabowo Subianto.

Theo cơ quan chức năng, cuộc điều tra tập trung vào nghi vấn một số doanh nghiệp lợi dụng các chương trình trợ giá của Chính phủ để thu lợi bất chính, đồng thời thao túng giá và đánh lừa người tiêu dùng.

Hàng trăm thương hiệu bị đưa vào diện điều tra

AGO đã triệu tập 6 nhà sản xuất gạo lớn được cho là có liên quan đến vụ việc. Tuy nhiên, chỉ 2 doanh nghiệp có mặt, trong khi các đơn vị còn lại xin hoãn hoặc không phản hồi yêu cầu triệu tập.

Lực lượng đặc nhiệm thực phẩm của Indonesia sau đó tiến hành điều tra hình sự và thu giữ hơn 201 tấn gạo tại nhiều kho hàng, chợ ở Jakarta và khu vực lân cận.

Kết quả kiểm nghiệm cho thấy nhiều sản phẩm không đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng được công bố trên bao bì nhưng vẫn được bán dưới nhãn “gạo cao cấp” của một số thương hiệu nổi tiếng như Sania, Setra Ramos, Jelita, Anak Kembar và Setra Pulen.

Cơ quan chức năng đã tịch thu hơn 39.000 bao gạo loại 5 kg cùng hơn 2.300 túi gạo có trọng lượng nhỏ hơn, bên cạnh nhiều tài liệu liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo điều tra ban đầu, một số doanh nghiệp bị nghi sử dụng máy móc để điều chỉnh tỷ lệ gạo vỡ nhằm tạo hình thức bắt mắt hơn. Một số khác được cho là sử dụng bao bì in sẵn thương hiệu cao cấp để đóng gói gạo có chất lượng thấp hơn.

Cơ quan chức năng cũng phát hiện các phương thức pha trộn và đóng gói gạo bằng cả thủ công lẫn máy móc, trong đó có những sản phẩm không rõ nguồn gốc và không đáp ứng yêu cầu chất lượng.

Kết quả kiểm tra 268 mẫu gạo được quảng cáo là “cao cấp” cho thấy 85,56% không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng quốc gia. Trong số này, 59,78% được bán cao hơn mức giá bán lẻ tối đa (HET), trong khi 21,66% bị phát hiện thiếu trọng lượng.

Gạo trợ cấp bị nghi đưa ra thị trường dưới nhãn cao cấp

Bộ trưởng Nông nghiệp Indonesia Andi Amran Sulaiman cho biết tại một phiên điều trần ngày 16/7 rằng 212/268 mẫu gạo được kiểm tra có dấu hiệu vi phạm tiêu chuẩn chất lượng.

Đáng chú ý, một số doanh nghiệp còn bị cáo buộc tái đóng gói gạo thuộc chương trình bình ổn giá (SPHP) vốn được dành cho nhóm người có thu nhập thấp, sau đó đưa ra thị trường dưới dạng gạo cao cấp với mức giá cao hơn.

Theo ông Sulaiman, hành vi này không chỉ vi phạm các quy định liên quan đến chương trình trợ giá mà còn ảnh hưởng đến mục tiêu của các chính sách an sinh xã hội.

Cơ quan chức năng Indonesia ước tính người tiêu dùng có thể chịu thiệt hại lên tới 99.000 tỷ rupiah, tương đương hơn 6 tỷ USD, do phải mua sản phẩm không đúng chất lượng, thiếu trọng lượng hoặc bị bán với giá cao bất hợp lý.

Bộ trưởng Sulaiman cho rằng, sản lượng lúa trong niên vụ 2025-2026 đạt 35,6 triệu tấn, vượt mục tiêu quốc gia. Theo ông, trong bối cảnh nguồn cung không thiếu, tình trạng giá gạo tăng bất thường cần được xem xét dưới góc độ thao túng thị trường.

Chính phủ Indonesia yêu cầu các doanh nghiệp có vi phạm phải khắc phục trong vòng 2 tuần, nếu không sẽ phải đối mặt với các biện pháp xử lý theo quy định pháp luật.

Đến thời điểm được công bố, 11 cá nhân đã bị xử phạt, trong đó có một cán bộ cấp cao trong ngành nông nghiệp bị truy nã. Các hành vi vi phạm Luật Bảo vệ người tiêu dùng của Indonesia có thể bị phạt tù tới 5 năm và phạt tiền lên tới 2 tỷ rupiah, tương đương khoảng 123.500 USD.

Vụ việc đang được mở rộng điều tra, với hàng trăm thương hiệu nằm trong diện rà soát và hàng trăm tấn gạo bị thu giữ. Chính phủ Indonesia tuyên bố sẽ tiếp tục xử lý các cá nhân, doanh nghiệp bị xác định có hành vi gian lận, đặc biệt là những trường hợp lợi dụng chính sách trợ giá để trục lợi.