Điều kiện, quyền hạn của thương nhân và cơ sở vật chất

Theo quy định mới, thương nhân Việt Nam thuộc mọi thành phần kinh tế, đáp ứng đầy đủ điều kiện và được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo được quyền kinh doanh xuất khẩu gạo theo quy định. Đối với thương nhân là doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, hoạt động kinh doanh xuất khẩu gạo phải tuân thủ Nghị định, các quy định pháp luật liên quan và cam kết của Việt Nam trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Nghị định quy định chỉ thương nhân được cấp Giấy chứng nhận mới được nhận ủy thác xuất khẩu gạo. Riêng thương nhân xuất khẩu gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng không phải đáp ứng các điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, không phải có Giấy chứng nhận, không phải thực hiện dự trữ lưu thông và không phải thực hiện trách nhiệm báo cáo theo quy định.

Về điều kiện cơ sở vật chất, thương nhân được thành lập và đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật được kinh doanh xuất khẩu gạo khi có ít nhất một kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo và một cơ sở xay xát gạo đáp ứng các quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Kho chuyên dùng và cơ sở xay xát có thể thuộc sở hữu của thương nhân hoặc được thuê từ tổ chức, cá nhân khác. Trường hợp thuê phải có hợp đồng bằng văn bản và bảo đảm thời hạn thuê phù hợp với thời hạn của Giấy chứng nhận. Đáng chú ý, thương nhân đã được cấp Giấy chứng nhận không được cho thương nhân khác thuê các kho chuyên dùng và cơ sở xay xát đã được sử dụng để cấp Giấy chứng nhận cho mình nhằm phục vụ việc đề nghị cấp Giấy chứng nhận khác.

Bộ Công Thương là cơ quan cấp Giấy chứng nhận cho thương nhân đáp ứng điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, dưới dạng bản giấy và bản điện tử khi áp dụng.

Nghị định quy định về kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu thóc, gạo các loại; hoạt động tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, chuyển khẩu, quá cảnh và gia công gạo cho nước ngoài. Hoạt động xuất khẩu gạo không vì mục đích thương mại, viện trợ, biếu, tặng không thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định.

Quản lý hoạt động, thu hồi giấy chứng nhận và điều khoản chuyển tiếp

Giấy chứng nhận có thể bị thu hồi trong nhiều trường hợp. Trong đó, thương nhân có đề nghị thu hồi; bị giải thể, phá sản; bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Giấy chứng nhận cũng có thể bị thu hồi nếu thương nhân không đứng tên trên tờ khai hàng hóa xuất khẩu với tư cách người xuất khẩu trong thời gian 12 tháng liên tục, trừ trường hợp đã thông báo tạm ngừng kinh doanh theo quy định.

Ngoài ra, trường hợp thương nhân không duy trì đủ điều kiện kinh doanh trong quá trình hoạt động, kê khai không đúng thực tế về kho chứa, cơ sở xay xát hoặc có hành vi gian lận để được cấp Giấy chứng nhận cũng thuộc diện bị xem xét thu hồi. Thương nhân không thực hiện hoặc thực hiện không đúng chỉ đạo, điều hành của cơ quan có thẩm quyền; không thực hiện trách nhiệm báo cáo sau 45 ngày kể từ khi Bộ Công Thương có văn bản đôn đốc; hoặc không duy trì mức dự trữ thóc, gạo theo quy định cũng có thể bị thu hồi Giấy chứng nhận.

Đối với hoạt động nhập khẩu, thương nhân kinh doanh nhập khẩu gạo phải thông báo kế hoạch nhập khẩu gạo với Bộ Công Thương. Trong vòng 45 ngày kể từ ngày Nghị định có hiệu lực, các thương nhân kinh doanh nhập khẩu gạo phải thực hiện đăng ký kế hoạch nhập khẩu theo quy định.

Nghị định cũng quy định về giai đoạn chuyển tiếp. Thương nhân đã được cấp Giấy chứng nhận theo Nghị định 107/2018/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 01/2025/NĐ-CP, được tiếp tục hoạt động theo thời hạn của Giấy chứng nhận đã cấp và không phải đề nghị cấp lại, trừ trường hợp có nhu cầu cấp lại, sửa đổi, bổ sung theo quy định mới. Đối với hồ sơ đề nghị cấp, cấp lại, sửa đổi, bổ sung Giấy chứng nhận đã được thương nhân nộp đầy đủ trước thời điểm Nghị định 365/2026/NĐ-CP có hiệu lực, Bộ Công Thương tiếp tục xem xét, giải quyết theo quy định tại Nghị định 107/2018/NĐ-CP.

Việc đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân xuất khẩu gạo theo quy định mới tại Điều 14 được thực hiện từ ngày 1/1/2028. Thương nhân có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đã hoạt động sản xuất, xuất khẩu gạo trước năm 2010 được tiếp tục hoạt động theo giấy phép đã cấp, đồng thời phải tuân thủ các quy định tại Nghị định 365/2026/NĐ-CP và pháp luật có liên quan. Nghị định cũng quy định trường hợp các quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật đối với kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và cơ sở xay xát chưa được ban hành thì tiếp tục áp dụng các quy định hiện hành cho đến khi quy định mới có hiệu lực. Nghị định số 365/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026.