Trao quyền định giá, chấp nhận cơ chế "mỗi cây xăng một mức giá"

Tại hội nghị lấy ý kiến dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu do Bộ Công Thương tổ chức ngày 30/9, một định hướng quan trọng đã được thống nhất: trả mặt hàng thiết yếu này về gần hơn với cơ chế thị trường. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, tinh thần xuyên suốt của Nghị định mới là giảm thủ tục hành chính, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp.

Theo đó, Nhà nước sẽ không trực tiếp công bố giá cơ sở định kỳ. Thay vào đó, dự thảo đưa ra một công thức tính chung bao gồm: giá mua, cước phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế, phí. Trong công thức này, doanh nghiệp tự xác định giá mua, cước phí tạo nguồn thực tế và định mức lợi nhuận. Nhà nước chỉ quản lý khoản chi phí kinh doanh định mức (điều chỉnh hàng năm theo CPI) và các khoản thuế, phí.

Sự chủ động này dẫn đến một kịch bản chưa từng có tiền lệ trên thị trường bán lẻ xăng dầu Việt Nam. Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) khẳng định, khi cơ chế mới có hiệu lực, thị trường phải chấp nhận việc "mỗi cây xăng một giá". Mỗi thương nhân đầu mối, phân phối sẽ tự quy định giá trong hệ thống của mình. Doanh nghiệp có thể điều chỉnh giá ngay trong ngày, "tăng buổi sáng, giảm ngay buổi chiều" tùy thuộc vào biến động thị trường. Đi kèm với quyền lợi này, các cửa hàng bắt buộc phải thực hiện nghiêm ngặt nghĩa vụ niêm yết giá, xuất hóa đơn điện tử và kê khai minh bạch để phục vụ công tác hậu kiểm.

Giải quyết bài toán chiết khấu và tái cấu trúc chuỗi cung ứng

Cơ chế tự quyết giá được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để những bất cập đã tồn tại từ lâu trong hệ thống phân phối xăng dầu, đặc biệt là câu chuyện "chiết khấu 0 đồng" khiến nhiều đại lý bán lẻ từng rơi vào cảnh càng bán càng lỗ. Khi doanh nghiệp được tự tính toán biên độ lợi nhuận và chi phí vào giá bán, mức chiết khấu cho các đại lý, cửa hàng sẽ trở thành một chiến lược cạnh tranh nội bộ của từng hệ thống, thay vì thụ động phụ thuộc vào mức giá trần do Nhà nước áp đặt.

Bên cạnh đó, cơ chế này mang lại tác động tích cực cho người tiêu dùng. Thay vì mua xăng với một mức giá cào bằng, khách hàng có thêm quyền lựa chọn. Những doanh nghiệp có năng lực quản trị tốt, tối ưu hóa được chi phí logistics và vận hành nguồn hàng hiệu quả hoàn toàn có thể hạ giá bán để thu hút người tiêu dùng, tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh trên thị trường.

Song song với việc nới lỏng cơ chế giá, dự thảo Nghị định lần thứ 14 cũng siết chặt lại các điều kiện kinh doanh để thanh lọc thị trường. Các thương nhân đầu mối sẽ phải đáp ứng yêu cầu khắt khe hơn về hạ tầng như: sở hữu cảng chuyên dụng tiếp nhận tàu từ 7.000 DWT, kho chứa tối thiểu 15.000m3, và duy trì dự trữ lưu thông tương đương 20 ngày cung ứng. Hệ thống phân phối cũng được tinh gọn lại, hợp nhất đại lý bán lẻ và thương nhân nhận quyền thành một loại hình thương nhân phân phối mới, giúp chuỗi cung ứng minh bạch và dễ kiểm soát hơn.

Nhà nước không buông lỏng, sẵn sàng kích hoạt công cụ chống sốc

Việc trao quyền cho doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc Nhà nước rút hoàn toàn khỏi thị trường. Xăng dầu vẫn là mặt hàng kinh doanh có điều kiện, gắn liền với an ninh năng lượng quốc gia và ổn định kinh tế vĩ mô. Do đó, dự thảo đã thiết lập sẵn các "van an toàn" để can thiệp trong những tình huống thị trường biến động cực đoan.

Cụ thể, cơ chế bình ổn sẽ được kích hoạt nếu giá xăng dầu tăng - giảm liên tục trong 1-4 tuần, hoặc có biến động cộng dồn từ 15-20% trở lên trong thời gian ngắn, gây tác động lớn đến kinh tế - xã hội. Khi các điều kiện này xảy ra, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính sẽ báo cáo Chính phủ để đưa ra các biện pháp can thiệp.

Các công cụ điều tiết linh hoạt mà Nhà nước có thể sử dụng bao gồm: điều chỉnh thuế, phí, giải phóng dự trữ quốc gia, phân giao tổng nguồn tối thiểu, và xử lý Quỹ bình ổn giá. Đại diện cơ quan quản lý nhấn mạnh, Nhà nước sẵn sàng chấp nhận giảm một phần nguồn thu ngân sách (thông qua công cụ thuế) để bình ổn thị trường khi cần thiết.

Sự kết hợp giữa trao quyền tự chủ tối đa cho doanh nghiệp trong điều kiện bình thường và thiết lập cơ chế can thiệp rõ ràng khi có biến động lớn được đánh giá là bước đi phù hợp, giúp thị trường xăng dầu Việt Nam phát triển ổn định, minh bạch và chuyên nghiệp hơn.