Nông nghiệp đối mặt nhiều thách thức từ bối cảnh toàn cầu

Ngành trồng trọt tại Việt Nam hiện nay vẫn phụ thuộc khá nhiều vào yếu tố thời tiết và quy luật mùa vụ tự nhiên. Sự tham gia của các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong quy trình sản xuất còn hạn chế, dẫn đến việc canh tác luôn phải đối mặt với nhiều rủi ro trước những biến động khắc nghiệt của môi trường toàn cầu. Đặc biệt, tình trạng thiếu hụt các khâu chế biến sâu khiến nhiều mặt hàng nông sản chủ lực thường xuyên giảm giá trị kinh tế khi bước ra thị trường quốc tế đầy cạnh tranh.

Tại địa phương trọng điểm như tỉnh Gia Lai, áp lực từ các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe đang ngày càng gia tăng đối với các nhà quản trị nông nghiệp. Tỉnh sở hữu hơn 108.000 ha cà phê, trong đó hơn 56.000 ha đã nỗ lực sản xuất theo các tiêu chuẩn quốc tế như 4C, Rainforest Alliance và hữu cơ. Tuy nhiên, việc duy trì chất lượng đồng nhất để đáp ứng các quy định nghiêm ngặt từ những thị trường lớn như Trung Quốc, EU, Mỹ hay Nhật Bản vẫn là một bài toán hóc búa, đòi hỏi những giải pháp quản trị đồng bộ và quyết liệt hơn.

Tiềm năng từ diện tích cây ăn trái của địa phương này cũng rất lớn, khi chanh dây đạt khoảng 5.650 ha và sầu riêng đã phát triển hơn 9.200 ha, với sản lượng gần 57.700 tấn mỗi năm. Thế nhưng, nếu không có chiến lược quản trị sản xuất hiện đại, các sản phẩm này rất dễ rơi vào tình trạng cung vượt cầu hoặc không đạt chuẩn chất lượng tại các thị trường khó tính. Ngành chăn nuôi cũng đang đối mặt áp lực tương tự, khi toàn tỉnh đã phát triển đến 790 trang trại heo, bò và gia cầm, nhưng quy mô lớn vẫn chiếm tỷ lệ khiêm tốn.

Thực tế so sánh với các quốc gia trong khu vực cho thấy nông sản Việt còn khoảng cách nhất định về hiệu quả trong quản lý sau thu hoạch. Các nhà phân tích kinh tế chỉ ra rằng sầu riêng từ Malaysia khi thu hoạch đến lúc vào thị trường Trung Quốc chỉ mất không quá 2 ngày, giúp giá luôn cao và ổn định. Điều này phản ánh rõ lỗ hổng trong khâu logistics và quản lý chuỗi cung ứng nông sản mà các doanh nghiệp trong nước cần nhìn nhận để điều chỉnh kịp thời, nhằm giảm thiểu thất thoát giá trị.

Sự thiếu vắng công nghệ bảo quản tiên tiến khiến độ tươi ngon của sản phẩm rút ngắn đáng kể so với các đối thủ trực tiếp. Tại Hàn Quốc, các trang trại rau sạch đã ứng dụng công nghệ bảo quản sau thu hoạch đối với trái cà chua, giúp giữ được độ tươi lên đến 20 ngày, thay vì chỉ 7 ngày như ở Việt Nam. Đây chính là những áp lực hiện hữu buộc ngành nông nghiệp nước ta phải thay đổi tư duy quản trị mạnh mẽ, để không tụt lại phía sau trong chuỗi giá trị nông sản toàn cầu đang biến động từng ngày.

Nông nghiệp Gia Lai hiện xếp thứ 5 cả nước, nhưng để giữ vững vị thế này cần một đột phá trong cách tiếp cận thị trường và quản trị rủi ro sau giai đoạn sáp nhập hành chính. Việc tạo lợi thế kết nối giữa cao nguyên và duyên hải, đặc biệt trong lĩnh vực chế biến và logistics, đã bắt đầu thu hút nhiều doanh nghiệp lớn đến đầu tư. Tuy nhiên, rào cản về vốn và hạ tầng công nghệ vẫn là thách thức không nhỏ đối với các hợp tác xã muốn tham gia sâu vào chuỗi giá trị xuất khẩu chuyên nghiệp và bền vững.

Đứng trước những biến động không ngừng của kinh tế thế giới, duy trì phương thức sản xuất cũ đã không còn phù hợp với bối cảnh đầy bất ổn hiện nay. Các chuyên gia dự báo rằng nếu không cải thiện khâu bảo quản và chế biến sâu, nông sản Việt sẽ khó duy trì lợi thế cạnh tranh về giá bán. Điều này đòi hỏi một cuộc cách mạng trong tư duy của cả nhà quản lý địa phương lẫn chủ trang trại, nhằm tạo ra một hệ sinh thái nông nghiệp đủ sức chống chịu trước những cơn sóng dữ từ thị trường quốc tế.

Ứng dụng công nghệ cao và liên kết chuỗi giá trị bền vững

Để giải quyết triệt để các nút thắt hiện nay, việc chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp là hướng đi cấp thiết và mang tính sống còn. Tỉnh Gia Lai đang định hướng phát triển các vùng trồng nguyên liệu gắn liền với khâu chế biến sâu và xuất khẩu theo tiêu chuẩn quốc tế. Việc tập trung xây dựng vùng sản xuất đạt chuẩn và cấp mã số vùng trồng chính là chìa khóa để kiểm soát chất lượng ngay từ giai đoạn canh tác trên quy mô rộng lớn.

Song song, công tác số hóa dữ liệu được đẩy mạnh nhằm nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm một cách minh bạch và nhanh chóng đến tay người tiêu dùng. Đây là yếu tố then chốt giúp nông sản Việt vượt qua các rào cản kỹ thuật của những thị trường khó tính như châu Âu hay Mỹ. Tỉnh cũng đạt kết quả ấn tượng khi thu hút 192 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 160.000 tỷ đồng, tạo đà hình thành các trung tâm logistics và hệ thống chế biến nông sản hiện đại bậc nhất.

Vai trò của các doanh nghiệp đầu tàu trong ứng dụng công nghệ mới đem lại chuyển biến rõ rệt về giá trị kinh tế cho địa phương và toàn ngành. Công ty TNHH Smart Bio Việt Nam tiên phong áp dụng phương pháp bảo vệ cây trồng trong nhà lưới và công nghệ tưới tiên tiến để tối ưu năng suất. Các mô hình sản xuất phân bón hữu cơ theo hướng nông nghiệp tuần hoàn không chỉ bảo vệ môi trường mà còn nâng cao chất lượng hàng hóa so với phương thức cũ.

Công nghệ sấy thăng hoa hiện đại, được Công ty CP Vinamit và Công ty CP Chế biến Xuất nhập khẩu Green Tropical ứng dụng, giúp các loại trái cây như xoài, chuối, bơ, sầu riêng… giữ trọn hương vị và màu sắc tự nhiên. Dù chi phí đầu tư ban đầu cao, sản phẩm mang lại giá trị gia tăng lớn trên thị trường xuất khẩu và giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các kênh phân phối cao cấp tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã ban hành nhiều giải pháp, cơ chế chính sách hỗ trợ địa phương ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất một cách hiệu quả. Sự kết hợp giữa chính sách nhà nước và tiềm lực tài chính của doanh nghiệp đang tạo nên nền nông nghiệp đa giá trị, phát triển bền vững. Mối liên kết chiến lược giữa nông dân, các đơn vị thu mua và doanh nghiệp xuất khẩu đóng vai trò là khung xương vững chắc cho tăng trưởng toàn ngành.

Việc gắn kết nông nghiệp sinh thái với các loại hình du lịch cũng đang được triển khai nhằm thu hút thêm nguồn lực đầu tư tài chính và công nghệ. Khi các thành phần trong chuỗi liên kết nắm bắt xu hướng công nghệ cao, hiệu quả kinh tế lan tỏa đồng bộ và mạnh mẽ đến từng hộ gia đình. Đây chính là lời giải giúp nông sản Việt không chỉ vượt sóng gió toàn cầu mà còn khẳng định vị thế cường quốc xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới.

Các chuyên gia kinh tế nhận định Việt Nam đã đứng trong top cường quốc xuất khẩu nông sản, với sản phẩm vươn tới hơn 190 quốc gia và vùng lãnh thổ. Nhờ nỗ lực không ngừng, chúng ta đạt tiến bộ trong xây dựng nền nông nghiệp xanh và hiện đại. Chủ động ứng dụng công nghệ cao vừa đem lại hiệu quả về lợi nhuận, vừa giúp thích ứng linh hoạt với biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp và khó dự báo.

Sự chuyển mình mạnh mẽ của các doanh nghiệp như Công ty TNHH Vĩnh Hiệp trong dẫn đầu xuất khẩu cà phê minh chứng cho tinh thần tự lực và sáng tạo của con người Việt Nam. Khi doanh nghiệp làm chủ chuỗi giá trị và nắm bắt công nghệ, nông sản Việt không còn lo bị ép giá hay thất thoát sau thu hoạch. Đây là mô hình cần nhân rộng, tạo cộng đồng doanh nghiệp nông nghiệp vững mạnh, đủ sức đưa thương hiệu Việt vươn xa trên thị trường toàn cầu.