Từ một người lính bị cuốn vào guồng máy chiến tranh ở châu Âu, Kostas Sarantidis đã lựa chọn rời bỏ hàng ngũ lê dương, tham gia lực lượng Việt Minh và trở thành chiến sĩ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Cuộc đời ông gắn với những bước ngoặt lớn của thế kỷ XX, đồng thời để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam cũng như quan hệ hữu nghị Việt Nam - Hy Lạp.

Trốn khỏi đội quân lê dương Pháp, quyết định rẽ hướng theo Việt Minh

Sinh năm 1927 tại Athens (Hy Lạp) trong một gia đình công nhân, Kostas Sarantidis trải qua tuổi trẻ trong bối cảnh châu Âu chìm trong khói lửa chiến tranh. Năm 1943, khi mới 16 tuổi, ông bị bắt đi lính phục vụ cho lực lượng phát xít Đức. Trên đường bị đưa sang Đức, ông trốn thoát, sống lang bạt trên các chuyến tàu dọc biên giới Nam Tư - Hy Lạp.

Sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, do không còn giấy tờ tùy thân, ông không thể trở về quê nhà. Ông bị đưa vào trại tập trung tại Italy, sau đó gia nhập quân lê dương Pháp và được điều sang Đông Dương với nhiệm vụ giải giáp quân Nhật. Tháng 2/1946, ông có mặt tại Sài Gòn. Tại đây, những gì tận mắt chứng kiến về sự đàn áp của chủ nghĩa thực dân đối với người dân bản địa đã tạo ra bước ngoặt trong nhận thức của người lính trẻ.

Trong một lần trả lời phỏng vấn Đài truyền hình Việt Nam, ông Kostas Sarantidis hồi tưởng: “Có lần trong lúc đi tuần tiêu tại Phan Thiết (Bình Thuận cũ - nay thuộc Lâm Đồng), tôi vào nhà thì thấy chúng nó hiếp từng người một. Đứa bé khóc lóc. Đó chính là giọt nước tràn ly. Tôi quyết định lựa chọn tự do và chính nghĩa. Cần hy sinh, tôi hy sinh, chứ nhất quyết không đi con đường tội ác”.    

Một lần khác, ông thấy lá cờ Pháp treo trên một chòi canh. Trên hàng rào tháp canh có rất nhiêu chiếc đầu người bị chặt cắm lên các cây cọc. Sarantidis ngạc nhiên đến sững sờ. Toàn thân ông run lên, nước mắt giàn giụa, tim đập loạn xạ. Ông tự hỏi tại sao người Pháp đã chịu nhiều đau khổ dưới gót giày phát-xít Đức lại có hành động không khác gì bọn lính Hitler?    

Kostas Sarantidis tìm cách bắt liên lạc với Mặt trận Việt Minh và xin gia nhập hàng ngũ những người Việt Nam kháng chiến chống Pháp. Ông trốn khỏi đội quân lê dương Pháp để tới vùng tự do ở Bình Thuận cũ, rủ thêm một lính lê dương khác có tên là Merinos cùng đi. Đó là đêm mùng 3 rạng ngày 4/6/1946, tức là chỉ 4 tháng sau khi ông tới Sài Gòn. "Món quà" ông mang theo là một khẩu súng trường và một khẩu súng máy. Sau khi tham gia lực lượng Việt Minh, mọi người gọi ông là với cái tên Việt Nam là Nguyễn Văn Lập.    

Chiến đấu và lập công trên chiến trường Liên khu 5

9 năm kháng chiến chống Pháp, ông Nguyễn Văn Lập được giao nhiều nhiệm vụ trong các đơn vị quân chính quy Liên khu 5, có mặt trong nhiều trận chiến đấu ác liệt ở “khúc ruột miền Trung”. Thời kỳ đầu làm công tác địch vận ở chiến trường Quảng Nam - Đà Nẵng, ông đã lập công xuất sắc, thực hiện chương trình phát thanh vào đồn địch, cảm hóa được nhiều lính lê dương. 40 lính đã bỏ Pháp mang theo súng đạn gia nhập lực lượng kháng chiến, cứu sống 120 người bị địch bắt.

Trong chiến đấu, ông là xạ thủ trung liên, tham gia nhiều trận đánh ác liệt. Ông đã cùng đồng đội bắn rơi tại chỗ chiếc máy bay Moran ở gần ga Phú Cang (Quảng Nam cũ), bắt sống 3 tên giặc lái Pháp. Trong trận chống địch đi càn quét ở Hương An - Bà Rén ngày 13/4/1948, ông cùng đồng đội diệt gọn 200 lính địch, bẻ gãy cuộc càn quét. Với thể lực tốt và khả năng sử dụng vũ khí thành thạo, ông thường được giao sử dụng các loại súng hạng nặng. Có trận đánh, khẩu trọng liên 12,7 mm do ông sử dụng bắn liên tục đến đỏ nòng.

Không chỉ trên chiến trường, ông còn được giao làm Tổng giám thị trại tù binh Âu - Phi tại Quảng Ngãi. Tại đây, ông tham gia công tác giáo dục, giúp tù binh hiểu rõ tính chính nghĩa của cuộc kháng chiến và chính sách nhân đạo của lực lượng kháng chiến.

Năm 1949, ông được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam. Cấp bậc cao nhất của ông trong quân đội là Đại úy.

Sau Hiệp định Geneva năm 1954, Nguyễn Văn Lập tập kết ra miền Bắc, tiếp tục công tác trong nhiều lĩnh vực. Ông từng làm trung đội trưởng đội cung tiêu tại sân bay Gia Lâm, lái xe tại các mỏ Na Dương, Cao Bằng, làm phiên dịch tại Nhà máy in Tiến Bộ và tham gia một số bộ phim với vai người nước ngoài.

Năm 1958, ông lập gia đình với một phụ nữ Hà Nội, có 4 người con, tất cả đều mang tên Việt Nam. Năm 1965, ông cùng gia đình trở về Hy Lạp để chăm sóc mẹ già.

Việt Nam là máu thịt, quê hương thứ hai không thể tách rời

Dù sinh sống ở châu Âu, ông vẫn duy trì mối liên hệ thường xuyên với Việt Nam. Gia đình cho biết ông giữ thói quen theo dõi tin tức Việt Nam, lưu giữ quân phục và các kỷ vật chiến tranh. Các con của ông mang những cái tên như Trung Thành, Bạch Tuyết, Bạch Nga, Tự Do.

Tháng 4/1975, ông Nguyễn Văn Lập vô cùng sung sướng khi nhận tin Việt Nam đại thắng, thống nhất đất nước. Trong suốt nhiều năm, ông luôn lưu giữ rất cẩn thận các kỷ vật về Việt Nam. 

Tại Hy Lạp, ông gia nhập Đảng Cộng sản Hy Lạp, tham gia nhiều hoạt động ngoại giao nhân dân, góp phần kết nối quan hệ giữa 2 quốc gia. Ông vận động thành lập Hội Việt kiều, tham gia Hội hữu nghị Việt Nam - Hy Lạp, hỗ trợ cộng đồng người Việt và tổ chức quyên góp giúp đỡ các đối tượng khó khăn tại Việt Nam.

Với thành tích xuất sắc trong chiến đấu và công tác, tấm lòng sắc son, thủy chung trước sau như một, thể hiện tinh thần quốc tế cao cả của một chiến sỹ vô sản, ông Kostas Sarantidis Nguyễn Văn Lập đã được Đảng và Nhà nước Việt Nam tặng thưởng: Huân chương Chiến thắng hạng Ba, Huân chương Kháng chiến hạng Nhì, Huân chương Chiến công hạng Nhất và Huân chương Hữu nghị.

Năm 2010, ông được Chủ tịch nước ký Quyết định công nhận quốc tịch Việt Nam với tên gọi là Nguyễn Văn Lập. Năm 2013, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành người nước ngoài đầu tiên và duy nhất đến nay nhận danh hiệu này.

Khi sức khỏe còn cho phép, ông Nguyễn Văn Lập đã nhiều lần trở lại Việt Nam, khi thì tháp tùng Tổng thống Hy Lạp sang Hà Nội, khi thì đi dự Đại hội chiến sĩ thi đua, Đại hội Việt kiều, dự Lễ phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang cho Trung đoàn 803 mà ông là một chiến sĩ, một sĩ quan của trung đoàn.

Ngày 25/6/2021, ông qua đời tại Athens, hưởng thọ 94 tuổi. Trước khi mất, ông để lại nguyện vọng được an táng tại Việt Nam. Theo thông tin từ Đại sứ Việt Nam tại Hy Lạp, việc đưa tro cốt ông về Việt Nam có sự phối hợp của nhiều cơ quan trong và ngoài nước. Ngày 1/8/2022, chuyến bay chở tro cốt ông hạ cánh xuống Đà Nẵng. Lễ tiếp nhận được tổ chức trang nghiêm, sau đó ông được an táng tại Nghĩa trang Quân khu 5 (Hòa Vang).

Trong lễ truy điệu hôm đó, con gái ông Nguyễn Văn Lập (bà Foteini Sarantidou Bạch Tuyết) chia sẻ, trong phòng bố mình tại Hy Lạp cất giữ một tấm vải xanh. Trên tấm vải thêu dòng chữ chỉ vàng: “Thây tôi về Hy Lạp, linh hồn tôi ở lại Việt Nam”.

* Bài viết có sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Hồi ức của người nước ngoài duy nhất là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam - Báo Tuổi Trẻ

- Chuyện chưa kể về anh hùng Kostas Nguyễn Văn Lập - Báo Thanh Niên

- Kostas Sarantidis - Nguyễn Văn Lập: Việt Nam là máu thịt của mình - Báo Lao Động

- Cuộc đời đẹp của Anh hùng LLVT Kostas Sarantidis Nguyễn Văn Lập - TTXVN

- VTV Đặc biệt "Giữa những quê hương": Nhớ về người lính Hy Lạp Kostas Sarantidis Nguyễn Văn Lập - VTV