Với dân số hơn 11 triệu người, Cuba cần khoảng 700.000 tấn gạo mỗi năm để đáp ứng nhu cầu lương thực. Tuy nhiên, nhiều năm qua, sản lượng lúa trong nước chỉ đạt khoảng 290.000 tấn, chưa bằng một nửa nhu cầu. Phần thiếu hụt phải dựa vào nguồn gạo nhập khẩu, trong bối cảnh Cuba đối mặt với nhiều khó khăn kinh tế, thiếu nhiên liệu và thường xuyên xảy ra tình trạng mất điện.

Những chuyên gia nông nghiệp Việt Nam sang Cuba triển khai dự án hợp tác sản xuất lúa gạo cũng phải thích nghi với điều kiện thiếu thốn tại quốc gia Caribe này.

Ông Lê Duy Nhất, Giám đốc dự án lúa gạo thuộc Công ty TNHH Agri VMA, cho biết, để chuyển giao kỹ thuật trồng lúa của Việt Nam và tạo niềm tin cho nông dân Cuba với phương pháp canh tác lúa nước, các chuyên gia Việt Nam đã dựng lán nghỉ ngay giữa cánh đồng, ở trong những căn nhà cấp bốn và "cùng ăn, cùng ở, cùng làm" với người dân địa phương.

Chuyên gia nông nghiệp Việt Nam nói về cách người Cuba nấu cơm

Quá trình gắn bó với nông dân Cuba cũng giúp các chuyên gia Việt Nam dần quen với cách nấu cơm và khẩu vị của người dân nơi đây.

"Do nhiều năm sống trong cảnh thiếu lương thực, thiếu điện, thiếu dầu nên hầu hết người dân Cuba nấu cơm khá đơn giản. Họ thích ăn cơm khô, cho ít nước chứ không thích cơm mềm, dẻo như người Việt Nam", ông Nhất chia sẻ.

Theo ông, khi nấu cơm, người Cuba thường cho thêm một chút muối, dầu ăn, đậu đen và một số loại gia vị. Một số gia đình còn cho thêm vài quả ớt nhỏ, có hình dáng gần giống ớt ngọt. Những quả ớt này được dằm ra rồi nấu cùng cơm và đậu đen, tạo thành món Arroz Congrí, một món cơm phổ biến tại Cuba.

"Tôi thấy mùi vị khá giống cơm cà ri", ông Nhất nói.

Để chế biến Arroz Congrí, đậu đen hoặc đậu đỏ thường được ninh nhừ trước, sau đó cho gạo vào nấu cùng phần nước dùng của đậu. Món ăn có thể được nêm thêm hành, tỏi, gia vị và dầu ăn, tạo nên màu nâu đặc trưng.

Bên cạnh cơm nấu cùng đậu đen, người Cuba cũng thường ăn cơm trắng với đậu đen nấu riêng, trứng chiên, chuối chín hoặc nhiều món ăn khác.

Cơm xuất hiện thường xuyên trong bữa ăn hằng ngày của người Cuba và được dùng kèm nhiều món chính như heo sữa quay, ropa vieja (thịt bò xé), picadillo (thịt bò xay), gà chiên hoặc hầm, chuối chín chiên hay sắn ăn cùng sốt mojo.

Trong những bữa ăn giản dị, cơm trắng đôi khi chỉ được dùng cùng trứng chiên và cà chua chiên. Theo ông Nhất, tại những khu vực thường xuyên thiếu lương thực, người dân còn sử dụng khoai tây, ngô và sắn để thay thế cơm.

Cơm chiên cũng là một món quen thuộc, thường được chế biến cùng thịt lợn, thịt gà, xúc xích và các loại ngũ cốc khác.

Thói quen ăn cơm khô và cơm chiên cũng đặt ra yêu cầu riêng đối với các giống lúa Việt Nam khi đưa sang Cuba trồng thử nghiệm. Theo ông Nhất, thời gian đầu, một số giống lúa Việt Nam có đặc tính mềm, dẻo không được người dân địa phương ưa chuộng.

Sau nhiều lần thử nghiệm, Cuba đã công nhận 5 giống lúa của Việt Nam để đưa vào sản xuất đại trà, gồm CT16, OM817, TH31, OM5451 và OM6976. Các giống này hiện được đặt tên mới lần lượt là ViBa 17, ViBa 31, ViBa 51 và ViBa 76.

Theo các chuyên gia, những giống lúa trên có khả năng thích nghi với điều kiện canh tác tại Cuba, thân cứng, chịu được gió mạnh, ít đổ ngã và cho năng suất cao. Đặc biệt, chất lượng hạt có độ dẻo, thơm và độ khô phù hợp với thói quen ăn cơm hằng ngày cũng như chế biến cơm chiên, cơm rang của người dân Cuba.

Ẩm thực Cuba và Việt Nam có nhiều điểm giao thoa

Không chỉ có những nét tương đồng trong cách sử dụng gạo, ẩm thực Cuba và Việt Nam còn có nhiều điểm giao thoa về văn hóa.

Đầu bếp Angel Roque, người Cuba, chia sẻ với Báo Thanh Niên rằng, ẩm thực hai nước có điểm chung khi đều đề cao vai trò của gia đình, sự tôn trọng truyền thống và văn hóa ẩm thực cộng đồng. Trong cả hai nền văn hóa, bữa ăn không đơn thuần để đáp ứng nhu cầu ăn uống mà còn là cách thể hiện tình yêu thương, sự gắn kết và bản sắc.

Bữa cơm là nơi các thành viên gia đình gặp gỡ, chia sẻ những câu chuyện đời thường và truyền lại công thức nấu ăn từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Trong văn hóa ẩm thực Cuba, đồ uống cũng đóng vai trò quan trọng. Mojito được xem là một trong những biểu tượng ẩm thực và văn hóa nổi tiếng của quốc gia Caribe, gắn với hình ảnh vùng biển sôi động và tinh thần phóng khoáng.

Theo đầu bếp Angel Roque, một ly mojito truyền thống được pha từ rượu rum Cuba, lá bạc hà tươi, chanh, đường mía và nước soda. Những nguyên liệu quen thuộc nhưng khi kết hợp tạo nên thức uống đặc trưng của Cuba.

"Tôi cũng thấy ẩm thực Cuba và ẩm thực Việt Nam toát lên một tinh thần kiên cường: đó là khả năng tạo ra những món ăn tuyệt vời với những nguyên liệu đơn giản, tôn trọng quá khứ trong khi thích ứng với hiện tại. Chính sự kết nối cảm xúc này vượt qua mọi ranh giới địa lý", đầu bếp Angel Roque nói.