UBND TP. Hải Phòng đã phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích đền Kiếp Bạc, do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình dân dụng và công nghiệp Hải Phòng làm chủ đầu tư.

Dự án có tổng vốn hơn 1.156,7 tỷ đồng từ ngân sách thành phố, triển khai giai đoạn 2026 - 2028, dự kiến hoàn thành trong quý I/2028. Mục tiêu là hoàn thiện hệ thống di tích, hạ tầng kỹ thuật và cảnh quan theo quy hoạch tổng thể Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc; nâng cao hiệu quả bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản.

Các hạng mục chính gồm tu bổ, tôn tạo nhiều công trình di tích; xây dựng khu trưng bày hiện vật, công trình phục vụ quản lý; cải tạo cảnh quan sinh thái, hạ tầng giao thông và kỹ thuật kết nối. Dự án cũng tập trung bảo tồn các giá trị khảo cổ, phục hồi nghi lễ truyền thống, đáp ứng khuyến nghị của UNESCO, đồng thời khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch và giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa.

Bên cạnh đó, dự án đầu tư hệ thống xử lý và thu gom nước thải đồng bộ với công suất 250m³/ngày đêm, góp phần bảo tồn di tích gắn với phát triển du lịch bền vững.

Đền Kiếp Bạc thờ anh hùng dân tộc Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Đền tọa lạc tại xã Hưng Đạo, TP. Chí Linh, Hải Dương trước đây, nay thuộc TP. Hải Phòng. Ngôi đền thuộc Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, nằm trong Quần thể di tích và danh lam thắng cảnh Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi vào danh mục Di sản thế giới vào năm 2025.

Quần thể di tích và danh thắng này là Di sản Thế giới thứ 9 của Việt Nam và là di sản liên tỉnh thứ 2 được UNESCO công nhận. Việc được UNESCO công nhận cho thấy giá trị nổi bật của di sản trong việc hình thành bản sắc dân tộc, tôn vinh các giá trị hòa bình, nhân ái, khoan dung và sự hòa hợp giữa thiên nhiên với con người.

Thuộc Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, đền Kiếp Bạc nằm trong vùng hạ lưu sông Lục Đầu. Tên gọi “Kiếp Bạc” được hình thành từ việc ghép hai địa danh cổ là Vạn Yên (làng Kiếp) và Dược Sơn (làng Bạc). Đây không chỉ là một công trình tín ngưỡng quan trọng mà còn là địa điểm gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn trong thế kỷ XIII.

Theo nhiều sử liệu, vào thời Trần, Vạn Kiếp là căn cứ quân sự trọng yếu, giữ vị trí chiến lược kiểm soát tuyến giao thông thủy - bộ hướng vào kinh thành Thăng Long. Nhờ địa thế hiểm yếu và thuận lợi về phòng thủ, tướng Trần Quốc Tuấn chọn nơi đây làm đại bản doanh trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông. Ông tổ chức huấn luyện quân sĩ, tích trữ lương thảo và điều hành nhiều chiến dịch quan trọng, góp phần làm nên 3 lần chiến thắng vang dội trước kẻ thù mạnh.

Không chỉ là căn cứ quân sự, Vạn Kiếp còn là nơi Hưng Đạo Vương sinh sống những năm cuối đời. Sau khi ông qua đời vào năm 1300, triều đình nhà Trần đã phong tặng nhiều tước hiệu cao quý và cho lập đền thờ ngay tại thái ấp cũ. Từ đó, nhân dân tôn kính ông như một bậc thánh, gọi là “Đức Thánh Trần”.

Đến nay, đền Kiếp Bạc là một trong những di tích có giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc to lớn. Đền Kiếp Bạc mang dấu ấn kiến trúc truyền thống Việt Nam, theo phong cách thời Nguyễn với bố cục đăng đối và quy mô bề thế. Công trình được bố trí theo trục dọc gồm tam quan, sân đềm, các tòa tiền tế, trung từ và hậu cung.

Cổng đền rất uy nghi bề thế với bức đại tự trên tam quan “Dĩ thiên vô cực” (Sự nghiệp này còn mãi với trời đất), hàng chữ bên dưới là “Trần Hưng Đạo Vương từ”.

Qua cổng tam quan là khoảng sân rộng, gắn với không gian thiêng và các công trình phụ trợ phục vụ lễ hội. Khu vực chính điện được bố trí liên hoàn, trong đó tiền tế thờ cộng đồng và các quan lại triều đình, trung từ thờ các con trai của Hưng Đạo Vương.

Hậu cung có 3 tòa điện. Trong đó, tòa điện ngoài cùng thờ Phạm Ngũ Lão, tòa điện thứ hai thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, tòa điện trong cùng thờ phu nhân Trần Quốc Tuấn là công chúa Thiên Thành và hai con gái được gọi là Nhị vị Vương cô.

Trong đền hiện còn nhiều pho tượng bằng đồng là tượng Trần Quốc Tuấn, phu nhân, 2 con gái, con rể là Phạm Ngũ Lão, Nam Tào, Bắc Đẩu và 4 bài vị thờ các con trai của ông cùng 2 gia tướng là Yết Kiêu và Dã Tượng.

Đền Kiếp Bạc nằm trong vùng hợp lưu của 6 con sông lớn, tạo nên Lục Đầu Giang - một địa thế đặc biệt về thủy văn và giao thông. Xung quanh đền là hệ thống núi bao bọc như Dược Sơn, Bắc Đẩu và Trán Rồng, tạo thế “tựa sơn hướng thủy” theo quan niệm phong thủy truyền thống. Không gian này vừa có giá trị quân sự trong lịch sử, vừa được xem là vùng đất linh thiêng hội tụ sinh khí. Cảnh quan sông núi kết hợp với kiến trúc cổ tạo nên một tổng thể hài hòa, mang đậm tính biểu tượng về sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên.

Trong đời sống tâm linh người Việt, Hưng Đạo Đại Vương được tôn xưng là vị thánh bảo hộ quốc gia, thể hiện lòng yêu nước, tinh thần trung nghĩa và trí tuệ quân sự. Tín ngưỡng thờ “Đức Thánh Trần” tại Kiếp Bạc đã trở thành một phần quan trọng của văn hóa dân gian, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương.

Hằng năm, lễ hội đền Kiếp Bạc diễn ra từ ngày 16 đến 20/8 Âm lịch, trong đó ngày 20 là ngày giỗ Hưng Đạo Đại Vương. Lễ hội bao gồm nhiều nghi thức truyền thống như rước kiệu, tế lễ, lễ hội quân trên sông Lục Đầu và các hoạt động dân gian như đấu vật, đua thuyền, nấu cơm thi hay bắt vịt.

Ngoài lễ hội chính, khu di tích còn có ngày giỗ Thiên Thành công chúa vào 28/9 Âm lịch, tuy quy mô nhỏ hơn nhưng vẫn được duy trì như một nét sinh hoạt tín ngưỡng địa phương.