Vào đúng thời khắc nửa đêm ngày 1/5, một lô hàng gồm 24 tấn táo từ Nam Phi đã chính thức hoàn tất thủ tục nhập khẩu vào Trung Quốc. Được lực lượng hải quan tại Thâm Quyến (miền Nam Trung Quốc) thông quan nhanh chóng ngay trong rạng sáng, số nông sản này đang trên đường phân phối tới các chợ đầu mối và hệ thống siêu thị trên khắp quốc gia tỷ dân. 

Đây chính là những sản phẩm đầu tiên đặt nền móng cho một chiến lược thương mại mang tính bước ngoặt của Bắc Kinh.

Theo thông tin từ Tân Hoa Xã, từ ngày 1/5, Trung Quốc chính thức mở rộng chính sách miễn thuế đối với hàng hóa đến từ tất cả 53 quốc gia châu Phi mà nước này đang thiết lập quan hệ ngoại giao.

Trước đó, kể từ ngày 1/12/2024, quốc gia này mới chỉ áp dụng ưu đãi thuế quan cho các nước kém phát triển nhất, bao gồm 33 quốc gia nghèo tại châu Phi. Với bước tiến mới, thỏa thuận đã bao phủ thêm 20 nền kinh tế lớn nhất lục địa này, tiêu biểu như Nam Phi, Ai Cập, Nigeria, Algeria và Kenya.

Như vậy, 53 trong tổng số 54 quốc gia tại châu Phi hiện đã đủ điều kiện tham gia vào chương trình miễn thuế này. Cái tên duy nhất nằm ngoài danh sách "nhận quà" là Eswatini - quốc gia nhỏ bé duy nhất tại lục địa đen vẫn duy trì mối quan hệ ngoại giao chính thức với đảo Đài Loan (Trung Quốc).

"Đây thực sự là một lợi ích lớn. Lô nông sản hiện tại giúp chúng tôi tiết kiệm được khoảng 20.000 nhân dân tệ (tương đương 2.929 USD)", ông Luo Shengcong, Tổng giám đốc Công ty TNHH Đại lý Quốc tế Thâm Quyến Kin Shing Yip, chia sẻ về lô táo Nam Phi vừa được xóa bỏ mức thuế cũ 10%.

Quyết định cho phép các nền kinh tế lớn nhất châu Phi tiếp cận thị trường miễn thuế trong vòng hai năm tới được đưa ra vào thời điểm nhạy cảm. Đó là khi đối thủ kinh tế lớn nhất của Bắc Kinh là Mỹ - dưới sự điều hành của Tổng thống Donald Trump - đang thúc đẩy các nỗ lực bảo hộ mậu dịch và tìm cách áp đặt các sắc thuế nhập khẩu mới.

Trong khi Ủy ban Thuế quan thuộc Quốc vụ viện Trung Quốc khẳng định cam kết này sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho hợp tác đầu tư và thúc đẩy sự phát triển chung, giới phân tích cho rằng đây cũng là đòn bẩy để Bắc Kinh đối trọng với áp lực từ Washington.

Số liệu từ Bộ Thương mại Trung Quốc chỉ ra rằng, cơ chế mới sẽ giải phóng áp lực thuế cho nhiều mặt hàng thế mạnh của châu Phi. Trước đây, các sản phẩm này từng phải gánh mức thuế suất dao động từ 8% đến 30%.

Chính sách mới được dự báo sẽ tạo đòn bẩy lớn cho các mặt hàng nông sản thế mạnh của châu Phi. Cụ thể, nhóm sản phẩm này bao gồm ca cao từ Bờ Biển Ngà và Ghana (hai nước chiếm hơn 50% nguồn cung toàn cầu, với Bờ Biển Ngà là nhà sản xuất lớn nhất), cà phê và bơ từ Kenya, cùng trái cây họ cam quýt và rượu vang của Nam Phi.

Mặc dù Bắc Kinh mô tả thỏa thuận là bước đi cùng phát triển, thực tế bức tranh thương mại hai bên vẫn tồn tại những khoảng cách rất lớn, đi kèm với đó là rủi ro từ các khoản nợ hàng tỷ USD mà châu Phi đang gánh từ Trung Quốc.

Năm 2025, kim ngạch thương mại giữa hai bên thiết lập cột mốc kỷ lục với 348 tỷ USD. Tuy nhiên, cơ cấu số liệu lại cho thấy sự bất đối xứng sâu sắc. Xuất khẩu của Trung Quốc sang châu Phi chứng kiến mức tăng trưởng mạnh mẽ 25%, đạt 225 tỷ USD. Ở chiều ngược lại, dòng hàng hóa nhập khẩu từ châu Phi vào Trung Quốc chỉ nhích nhẹ 5%, dừng lại ở mức 123 tỷ USD. Sự chênh lệch này tiếp tục đào sâu thêm tình trạng thâm hụt thương mại đối với các quốc gia châu Phi.

Mặt khác, bản chất của dòng chảy thương mại song phương lâu nay vẫn tuân theo công thức: Trung Quốc thu mua nguyên liệu thô và bán ngược lại hàng hóa đã qua chế biến sang châu Phi.

Nhận định về chính sách thuế mới, ông Thierry Pairault, chuyên gia nghiên cứu về quan hệ Trung Quốc - châu Phi tại Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp, tỏ ra thận trọng. Vị chuyên gia này cho rằng dù chính sách mới mang lại những tín hiệu tích cực cho ngành nông sản, phần lớn các mặt hàng xuất khẩu cốt lõi của châu Phi như dầu mỏ và khoáng sản vốn dĩ đã được hưởng cơ chế miễn thuế từ trước khi quyết định này ra đời.