Theo Báo Quảng Ngãi, sự chuyển mình rõ nét đang diễn ra tại các vùng trồng cà phê nơi người nông dân không ngừng tìm tòi, học hỏi để thay đổi phương thức canh tác truyền thống. Điển hình cho tư duy đổi mới này là anh A Đuk tại thôn Hơ Moong, xã Sa Bình.

Từng chật vật với những vụ lúa rẫy và trồng mì bấp bênh, năm 2020, anh quyết định vay vốn 50 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội để khởi nghiệp với 2.000 gốc cà phê. Nhờ sự nhạy bén, chủ động học hỏi từ các mô hình hiệu quả trong xã và tra cứu trên Internet, anh đã áp dụng thành công những kỹ thuật mới, mở ra một hướng đi đầy triển vọng cho kinh tế gia đình.

Hiệu quả kinh tế từ phương pháp thả đọt

Điểm nhấn trong mô hình canh tác của anh A Đuk là việc áp dụng phương pháp “thả đọt” (hay thả ngọn). Thay vì tỉa thưa cành nhánh triệt để theo thói quen cũ, anh để cây phát triển thuận theo tự nhiên, giúp tán lá vươn rộng. Cách làm này tạo ra một lớp màn che phủ hoàn hảo, giúp vườn giữ ẩm tốt hơn và tạo môi trường lý tưởng để cây sinh trưởng ổn định.

Bên cạnh đó, quy trình chăm sóc cũng được anh tinh chỉnh lại cho phù hợp với sự phát triển tự nhiên của hệ sinh thái vườn. Anh ưu tiên sử dụng phân bón sinh học và thay đổi thói quen làm cỏ. Cỏ dại được giữ lại đến khi cao ngang đầu gối mới tiến hành cắt dọn, tạo thành lớp thảm thực vật bảo vệ đất. Nhờ sự thay đổi đồng bộ này, quả cà phê thu hoạch có kích thước lớn hơn, nhân chín đều đặn, cây giảm bớt sâu bệnh.

Với 2.000 gốc cà phê, mỗi vụ gia đình anh thu về khoảng 8 tấn cà phê nhân. Đáng chú ý nhất là bài toán chi phí đã được giải quyết triệt để. Các khoản chi cho nhân công, nước tưới và phân bón giảm mạnh, chỉ còn bằng 1/3 so với kỹ thuật canh tác cũ. Đánh giá về mô hình này, ông Nguyễn Văn Hậu - Phó Chủ tịch UBND xã Sa Bình tỉnh Quảng Ngãi khẳng định, anh A Đuk là người đi đầu trong việc áp dụng phương pháp thả đọt. Địa phương cũng đang tích cực tuyên truyền để bà con trong vùng tìm hiểu, lựa chọn và nhân rộng mô hình nhằm tối ưu chi phí sản xuất.

Giữ gốc cũ, ghép chồi mới để rút ngắn thời gian tái canh

Trong khi anh A Đuk gặt hái thành công từ việc cải tiến khâu chăm sóc, thì ông Nguyễn Văn Bôn ở thôn Bình Minh, xã Đăk Hà (Quảng Ngãi) lại mang đến một giải pháp đột phá trong khâu tái canh vườn cây già cỗi. Sở hữu 1,4ha cà phê được trồng từ năm 1996, vườn cây của ông đã bước vào giai đoạn suy thoái, năng suất chỉ đạt mức 12 - 13 tấn quả tươi/ha mỗi năm dù vẫn được đầu tư phân bón kỹ lưỡng.

Nhận thấy việc nhổ bỏ toàn bộ để trồng mới sẽ tốn kém chi phí khổng lồ và mất đến 4 năm dài đằng đẵng chờ đợi mới có thu hoạch ổn định, từ năm 2019, ông Bôn đã linh hoạt lựa chọn kỹ thuật giữ lại gốc cũ để ghép chồi giống mới. Tùy thuộc vào thể trạng của từng cây, ông áp dụng linh hoạt các phương pháp ghép da, ghép mắt hoặc ghép ngọn. Những giống mới như TR4, TR9 được ông ưu tiên lựa chọn nhờ đặc tính cho năng suất cao và khả năng thích ứng tuyệt vời với điều kiện thời tiết ngày càng khắc nghiệt.

Cách làm "chọn mặt gửi vàng", không áp dụng đại trà mà chỉ ghép cải tạo trên những cây có dấu hiệu già cỗi nhưng bộ rễ và gốc vẫn còn khỏe đã giúp ông tránh được việc đầu tư dàn trải. Đột phá hơn, nhờ tận dụng được nền tảng rễ cũ, thời gian chờ cây cho năng suất ổn định được rút ngắn xuống chỉ còn khoảng 3 năm. Hiện tại, toàn bộ diện tích ghép cải tạo của gia đình ông đã phục hồi rực rỡ, năng suất tăng vọt lên 18 - 19 tấn quả tươi/ha. Thành quả này chứng minh rằng, nếu biết tính toán kỹ lưỡng sức khỏe gốc cây và lựa chọn chồi giống chất lượng, nông dân hoàn toàn có thể tái sinh thành công những vườn cà phê năng suất cao, góp phần tạo ra những sản phẩm nông nghiệp đạt chuẩn thương hiệu.