Nghề truyền thống giữa vòng tay di sản

Theo Báo Thanh Hóa, tại thôn Lặn Ngoài, xã Pù Luông, nghề dệt thổ cẩm không đơn thuần là kế sinh nhai mà đã trở thành biểu tượng văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế kỷ. Sự hiện diện của làng nghề từ thế kỷ XVIII cùng cột mốc được công nhận làng nghề truyền thống năm 2021 là minh chứng cho sức sống bền bỉ. Những khung cửi lặng lẽ trong mỗi nếp nhà sàn không chỉ tạo ra vải vóc mà còn là sợi dây giữ gìn ký ức và nếp nhà cho thế hệ mai sau trong cộng đồng người Thái.

Đối với người phụ nữ nơi đây, kỹ thuật se sợi, dệt vải và thêu thùa chính là bài học vỡ lòng mà mỗi bé gái đều được bà và mẹ truyền dạy. Theo truyền thống, trước khi về nhà chồng, người con gái phải tự tay chuẩn bị chăn, đệm và váy áo làm của hồi môn. Chính yêu cầu này đã tôi luyện sự khéo léo, kiên trì của người phụ nữ, đồng thời góp phần giữ vững nhịp đập của nghề truyền thống qua bao thế hệ. Từng khung cửi không chỉ là công cụ sản xuất mà còn là nơi lưu giữ hồn cốt bản sắc văn hóa dân tộc.

Quy trình tạo ra một tấm thổ cẩm hoàn chỉnh đòi hỏi sự tỉ mỉ, công phu và kiên nhẫn từ chính những người thợ. Người dân phải trực tiếp vào rừng tìm kiếm lá, vỏ và rễ cây để chế tạo màu nhuộm tự nhiên thay vì dùng hóa chất. Sau khi ngâm phơi đạt độ săn chắc, sợi vải mới được đưa lên khung cửi. Các họa tiết như hình hoa tám cánh, quả trám hay chim muông không chỉ là trang trí mà còn phản ánh thế giới quan gần gũi với thiên nhiên, gửi gắm câu chuyện văn hóa vào từng sợi chỉ.

Anh Lò Văn Thực, người dân tại làng nghề, chia sẻ để dệt được một tấm vải đẹp cần sự kiên trì và khéo léo rất lớn từ người thợ. Từ việc lên rừng tìm từng loại cây nhuộm màu đến lúc dệt thành vải đều được thực hiện thủ công hoàn toàn. Mỗi loại cây trong tự nhiên cho ra một gam màu khác biệt và việc phối hợp chúng một cách khoa học mới tạo nên sắc độ đẹp mắt cho tấm thổ cẩm. Nhờ đó, sản phẩm không chỉ bền đẹp mà còn mang đậm hơi thở đại ngàn, trở thành đặc sản du khách luôn trân trọng khi tìm mua.

Nghề truyền thống trong dòng chảy di sản

Việc đưa sản vật vùng cao trở thành sản phẩm OCOP chính là chìa khóa để địa phương khẳng định thương hiệu và lan tỏa giá trị văn hóa. Tại xã Yên Thắng, chị Hà Thị Xem đã thành công trong việc đưa hương vị núi rừng vào hũ muối mắc khẻn Mường Đeng. Những nguyên liệu quen thuộc như mắc khẻn, hạt dổi, muối rang, lá chanh và ớt được phối trộn theo công thức riêng, đóng gói bài bản và có truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Mỗi hũ muối không chỉ là gia vị mà còn ẩn chứa câu chuyện đời sống người Thái đen, từ chỗ dùng trong gia đình nay đã trở thành sản phẩm OCOP 3 sao được thị trường đón nhận.

Ông Vũ Văn Vinh, Chủ tịch UBND xã Yên Thắng, khẳng định mỗi sản phẩm OCOP không chỉ tạo giá trị kinh tế mà còn góp phần quảng bá văn hóa đặc trưng của người Thái đen địa phương đến với đông đảo bạn bè. Việc chú trọng chất lượng đã giúp sản phẩm có chỗ đứng trên thị trường, khẳng định tư duy đổi mới trong phát triển kinh tế. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc chuẩn hóa các giá trị bản địa thành hàng hóa, giúp sản phẩm không chỉ có giá trị sử dụng mà còn chứa đựng niềm tự hào về di sản văn hóa truyền thống của dân tộc.

Tại xã Linh Sơn, kẹo nhãn Châu Lang cũng đã có hành trình khẳng định vị thế đầy ấn tượng trên thị trường quà tặng. Được làm từ các nguyên liệu thuần túy như nếp nương, trứng gà và vừng, loại kẹo này đòi hỏi sự chỉn chu trong mọi khâu từ chọn lọc nguyên liệu, xay bột đến chiên kẹo. Những viên kẹo vàng ruộm, giòn tan mang hương thơm đặc trưng của vùng cao, đòi hỏi đôi bàn tay khéo léo của người thợ. Năm 2022, sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao, trở thành món quà đặc sản mà du khách luôn tìm mua sau mỗi chuyến thăm thác Ma Hao hay bản Năng Cát.

Hướng đi của các địa phương tại Thanh Hóa hiện nay là kết nối chặt chẽ giữa các sản phẩm OCOP với các điểm đến du lịch cộng đồng. Ông Hà Văn Tung, Trưởng Phòng Kinh tế xã Pù Luông, chia sẻ địa phương đang tích cực phát triển mô hình du lịch gắn với nghề dệt truyền thống. Tại đây, du khách được trực tiếp trải nghiệm dệt vải, tham gia lễ hội và thưởng thức món ăn bản địa. Năm 2024, việc khăn thổ cẩm Mường Khoòng đạt chuẩn OCOP 3 sao cấp tỉnh là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của hướng đi này, giúp quảng bá sản phẩm và lan tỏa nét đẹp độc đáo của núi rừng.