Đặc sản địa phương dễ thành hàng hóa

Theo báo Khánh Hòa, UBND tỉnh vừa phê duyệt Chương trình Mỗi xã một sản phẩm trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn từ năm 2026 đến 2030. Đây là cột mốc quan trọng, đánh dấu bước chuyển mình trong chiến lược phát triển nông thôn. Mục tiêu cốt lõi không chỉ dừng ở việc gia tăng sản lượng, mà là định hình nền kinh tế hiện đại, đổi mới sáng tạo, thích ứng xanh và mang đậm bản sắc. Sự chuyển dịch này đòi hỏi thay đổi từ mô hình sản xuất truyền thống sang kinh tế tích hợp đa giá trị, nhằm nâng cao thu nhập cho người dân.

Tuy nhiên, hành trình vươn tầm của các sản phẩm địa phương đang đối mặt với những thách thức đáng kể. Vấn đề lớn nhất là nguy cơ các đặc sản mang dấu ấn quê hương bị cào bằng, dễ dàng biến thành những mặt hàng tiêu dùng thông thường. Nếu chỉ tập trung vào việc gia tăng số lượng mà bỏ quên chiều sâu văn hóa, sản phẩm sẽ khó tạo ra sức hút bền vững. Thực tế cho thấy, để đi đường dài, các chủ thể phải giải quyết triệt để bài toán về chất lượng cốt lõi và tính đồng bộ.

Thách thức đầu tiên và nền tảng nhất chính là việc xây dựng các vùng nguyên liệu đạt chuẩn. Thiếu đi vùng nguyên liệu sạch, ổn định thì mọi nỗ lực chế biến hay quảng bá đều khó mang lại hiệu quả lâu dài. Cùng với đó, sự hạn chế về năng lực quản lý và khả năng ứng dụng công nghệ số cũng là điểm nghẽn lớn. Rất nhiều chủ thể, đặc biệt là các hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn đang loay hoay trong việc số hóa quy trình từ khâu ý tưởng đến giám sát sau công nhận.

Đặc biệt, thách thức lớn nhất nằm ở việc thổi hồn vào từng sản phẩm. Khánh Hòa vốn là vùng đất được thiên nhiên ưu đãi với sự hội tụ của biển sâu và núi cao, cùng quá trình giao thoa văn hóa lâu đời. Từ thanh trầm hương, tổ yến kết tinh tinh túy đất trời, đến những trái cây mang vị ngọt của vùng đất nắng gió, tất cả đều chứa đựng những câu chuyện riêng. Nếu không khai thác được những câu chuyện này, sản phẩm dù tốt đến đâu cũng khó chạm đến trái tim người tiêu dùng.

Nhận định về nguy cơ đánh mất bản sắc nếu chỉ chạy theo số lượng, bà Nguyễn Thị Lan - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường đã đưa ra một góc nhìn vô cùng sâu sắc: "Sản phẩm OCOP nếu thiếu đi cái gốc văn hóa của vùng đất và bàn tay lao động của con người địa phương thì chỉ là một sản phẩm hàng hóa thuần túy".

Rõ ràng, việc nhận diện đúng những khó khăn nội tại là bước đi cần thiết. Bài toán đặt ra không chỉ là tạo ra nhiều sản phẩm, mà là làm thế nào để mỗi sản phẩm thực sự mang trong mình một sinh mệnh, một câu chuyện và một niềm tự hào sâu sắc của vùng đất Khánh Hòa. Sự trăn trở này đòi hỏi một chiến lược bài bản, đồng bộ và sự chung tay quyết liệt của toàn cộng đồng để đưa sản phẩm không ngừng vươn xa, vươn cao, khẳng định vị thế thương hiệu vững chắc trên thị trường hiện nay.

Đưa văn hóa vào từng sản phẩm OCOP

Để hiện thực hóa khát vọng nâng tầm nông sản vươn ra thị trường lớn, tỉnh Khánh Hòa đã đề ra một hệ thống giải pháp đồng bộ và mang tính chiến lược sâu sắc. Mục tiêu cụ thể được xác định rõ ràng: mỗi năm có ít nhất 100 sản phẩm được công nhận và đến năm 2030, có tối thiểu 10 sản phẩm đạt hạng 5 sao cấp quốc gia. Định hướng cốt lõi là biến chương trình thành động lực khơi dậy khát vọng của người dân, kết hợp hài hòa giữa chuyển đổi số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Giải pháp trọng tâm đầu tiên là xây dựng vùng nguyên liệu và nâng cao năng lực cho các chủ thể. Tỉnh cam kết hỗ trợ mạnh mẽ bằng nhiều nguồn lực để ít nhất 70% chủ thể thiết lập được vùng nguyên liệu ổn định, liên kết chặt chẽ trong một chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Đồng thời, công tác đào tạo được chú trọng đặc biệt, hướng đến nhóm lãnh đạo hợp tác xã, phấn đấu nhóm này chiếm 50% số lượng chủ thể. Các khóa học thực tiễn sẽ giúp họ nắm vững quản trị, tự tin ứng dụng công nghệ để nâng cấp sản phẩm.

Giải pháp đột phá thứ hai là hỗ trợ người dân đưa "hồn cốt" địa phương vào sản phẩm qua ba yếu tố trụ cột. Trước hết là chuyển tải tri thức bản địa, với mục tiêu ít nhất 20% làng nghề truyền thống có sản phẩm đạt chuẩn. Đó là giọt nước mắm nồng đượm, chiếc bình gốm Bàu Trúc đậm nét văn hóa hay thủ công mỹ nghệ từ trầm hương. Tiếp theo là tôn vinh nét đẹp lao động, giúp người dân biết "kể" câu chuyện sản xuất. Cuối cùng, biến bản sắc thành giá trị kinh tế thông qua thiết kế bao bì mang đậm dấu ấn nhận diện văn hóa quê hương.

Hướng đi mang tính mũi nhọn và hiệu quả bền vững khác là sự gắn kết chặt chẽ giữa đặc sản bản địa và ngành du lịch trải nghiệm. Đây là mối quan hệ cộng sinh, mang lại lợi ích kép khi người nông dân vừa bán được nông sản giá cao, vừa lan tỏa hình ảnh quê hương. Tỉnh đặt mục tiêu phát triển 5 điểm du lịch đặc trưng, yêu cầu tối thiểu 50% các điểm này sở hữu không gian trưng bày riêng. Cùng với đó, đầu tư thiết kế 50 sản phẩm chuyên biệt làm quà tặng du lịch.

Bàn về sự chuẩn bị nguồn lực để triển khai thành công các giải pháp đồng bộ này, bà Nguyễn Thị Lan khẳng định: "Trong chương trình OCOP, Nhà nước đồng hành thông qua cơ chế, chính sách và hỗ trợ vốn, kỹ thuật. Sự thành bại của sản phẩm vẫn nằm ở chính sự chủ động của mỗi chủ thể. Các chủ thể tạo ra một sản phẩm OCOP trước hết là để tự lực, tự tin thay đổi cuộc sống, làm giàu cho gia đình và vùng đất quê hương mình. Xa hơn, mỗi chủ thể thông qua sức sáng tạo, bàn tay, khối óc của mình còn góp phần gìn giữ và quảng bá cái đẹp, nét đặc sắc riêng có của sản vật địa phương".

Hiện nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang tích cực lấy ý kiến rộng rãi để hoàn thiện dự thảo Nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ một cách thiết thực nhất. Với sự đồng hành sát sao của chính quyền, các sản vật địa phương hứa hẹn sẽ không ngừng vươn xa, trở thành niềm tự hào to lớn và mang lại cuộc sống phồn vinh hơn cho toàn bộ người dân trên vùng đất Khánh Hòa tươi đẹp.