Bén rễ trên vùng đất cát pha nghèo khó

Theo Báo Phú Thọ, năm 1978, nhằm đa dạng hóa cơ cấu cây trồng cho vùng nông thôn trung du miền núi, Trường Đại học Nông nghiệp 1 Hà Nội đã đưa giống lạc vỏ lụa cánh sen Nghệ An về trồng thử nghiệm tại Đông Thành. Cây lạc được trồng xen với cây sắn trên vùng đất cát pha. Sau 3 vụ thí điểm, giống cây này đã nhanh chóng thích ứng, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu địa phương và cho năng suất cao.

Nhận thấy hiệu quả rõ rệt, đến năm 1983, diện tích trồng lạc đã được mở rộng lên trên 150ha. Từ đó đến giai đoạn 2009-2010, diện tích trồng lạc của xã duy trì ổn định ở mức 120 - 150ha/vụ. Ông Vi Văn Khối - nguyên Bí thư Đảng ủy, nguyên Chủ tịch UBND xã Đông Thành cho biết: Lạc vỏ lụa cánh sen Nghệ An là một trong những cây trồng chủ lực của xã, góp phần nâng cao thu nhập trên một đơn vị diện tích, đồng thời chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại những diện tích lúa, ngô năng suất thấp, hiệu quả không cao.

Trong giai đoạn 2000 - 2020, sản phẩm lạc Đông Thành được thương lái từ nhiều nơi đặt mua ngay từ đầu vụ với giá cao hơn so với nhiều địa phương khác trong tỉnh, nhờ đó nông dân yên tâm đầu tư thâm canh, nâng cao năng suất. Thời điểm này, năng suất bình quân đạt 2,5 - 2,6 tấn/ha, cho thu nhập khoảng 40 triệu đồng/vụ (4 tháng), cao hơn đáng kể so với trồng lúa, ngô.

Từ những năm 2020 trở lại đây, diện tích trồng lạc ở Đông Thành giảm do ảnh hưởng của việc phát triển cụm công nghiệp và mở rộng tuyến đường tỉnh. Hiện nay, diện tích trồng lạc của xã còn khoảng 100ha. Dù vậy, cây lạc không chỉ là một giống cây trồng đơn thuần mà đã thực sự trở thành một phần gắn bó với mảnh đất Đông Thành, đóng góp quan trọng vào sự phát triển nông nghiệp địa phương suốt nhiều thập kỷ qua. Việc duy trì diện tích còn lại hiện nay vẫn được xác định là ưu tiên nhằm đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân.

Nâng tầm giá trị đặc sản địa phương vươn xa

Thực hiện Chương trình mỗi xã một sản phẩm, năm 2021, xã Đông Thành đã vận động HTX Dịch vụ nông nghiệp Đông Thành nghiên cứu và đầu tư công nghệ ép dầu lạc. HTX đã đầu tư hệ thống ép dầu lạc nguyên chất theo phương pháp ép chậm, không pha trộn. Thời gian đầu, xưởng chỉ có một máy ép thủy lực cũ, công suất 30kg lạc/giờ; khâu đóng chai, dán nhãn vẫn thực hiện hoàn toàn thủ công nên năng suất chưa cao.

Khi sản phẩm được đưa ra thị trường, người tiêu dùng trong xã đánh giá cao về chất lượng. Sau một thời gian sản xuất và dần được thị trường biết đến, Ban Giám đốc HTX quyết tâm đầu tư mở rộng quy mô. Đồng thời, HTX cũng đổi tên từ HTX Dịch vụ nông nghiệp Đông Thành thành HTX Dầu lạc Đông Thành nhằm định vị thương hiệu rõ ràng hơn.

Hiện nay, HTX tạo việc làm ổn định cho 5 thành viên với thu nhập bình quân 7 - 8 triệu đồng/người/tháng. Để đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định, HTX đã ký hợp đồng thu mua lạc với 300 hộ dân trong và ngoài xã với mức giá cao hơn thị trường 5 - 7% và duy trì ổn định quanh năm. Nhờ đó, nông dân yên tâm mở rộng diện tích, không còn tình trạng “được mùa mất giá”. Đến năm 2023, sản phẩm dầu lạc Đông Thành đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao.

Ông Chử Văn Tuấn - Giám đốc HTX cho biết: Sau hợp nhất xã, HTX có cơ hội lớn để mở rộng vùng nguyên liệu trồng lạc. HTX đang xây dựng phương án vận động thêm thành viên mới, liên kết mở rộng vùng trồng; đồng thời kết nối với các xã lân cận có diện tích lạc lớn để thu mua nguyên liệu theo hợp đồng trồng, chăm sóc đúng quy trình. Phấn đấu đưa sản phẩm dầu lạc Đông Thành nâng hạng lên OCOP 4 sao, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao thu nhập cho các thành viên.

HTX cũng đang tiếp tục đầu tư mở rộng nhà xưởng, cải tiến dây chuyền lọc dầu lạc và hoàn thiện bao bì theo đúng bộ tiêu chuẩn OCOP. Sự thành công của sản phẩm dầu lạc Đông Thành là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và gắn sản xuất an toàn với tiêu thụ. Đây là tiền đề quan trọng để sản phẩm tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường trong thời gian tới.