Đãi ngộ cạnh tranh quốc tế để thu hút nhân tài

Thông tin tại Hội thảo “Góp ý hoàn thiện cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược quốc gia đặc biệt sử dụng ngân sách nhà nước” do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) tổ chức ngày 9/7 tại Hà Nội đã thu hút sự chú ý đặc biệt. Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong Dự thảo Thông tư là đề xuất khung thu nhập đặc biệt cho đội ngũ nhân lực chủ chốt.

Cụ thể, mức thu nhập tối đa được đề xuất dành cho Tổng công trình sư là 300 triệu đồng/tháng; Kiến trúc sư trưởng 250 triệu đồng/tháng; Chủ nhiệm nhiệm vụ 150 triệu đồng/tháng. Các chuyên gia, nhà khoa học xuất sắc có thể nhận mức 140 triệu đồng/tháng, trong khi nghiên cứu viên chính và nghiên cứu viên nhận lần lượt 100 triệu và 80 triệu đồng/tháng.

Bà Nguyễn Thị Kim Thành, Kế toán trưởng Quỹ NAFOSTED chia sẻ, mức thù lao này được xây dựng trên cơ sở tham chiếu thu nhập tại Cơ quan Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ Singapore (A*STAR). Tại đây, vị trí tương đương nhận khoảng 25.000 SGD (440 triệu đồng) mỗi tháng sau thuế. Khi quy đổi theo sức mua tương đương (PPP) tại Việt Nam, con số này khoảng 264 triệu đồng. Nhóm soạn thảo đã mạnh dạn đề xuất mức 300 triệu đồng nhằm tăng lợi thế cạnh tranh. Lý giải về định mức này, bà Thành cho biết: "Tổng công trình sư là một vị trí rất khan hiếm về nhân lực".

Đón nhận đề xuất, TS Trần Đỗ Đạt, Phó viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST) đánh giá cao và khẳng định: "Đối với nhà khoa học ở Việt Nam, mức này phù hợp và có khả năng cạnh tranh với các doanh nghiệp". Để củng cố tinh thần đổi mới này, đại diện Quỹ NAFOSTED cũng nhấn mạnh: "muốn có công nghệ chiến lược, phải có cơ chế tài chính chiến lược. Muốn có nhân tài công nghệ, phải có cơ chế đãi ngộ mang tính cạnh tranh quốc tế".

Sáu cơ chế đột phá tháo gỡ điểm nghẽn nghiên cứu

Không chỉ dừng lại ở chính sách tiền lương, Dự thảo Thông tư còn mang đến sáu cơ chế tài chính đột phá nhằm giải quyết triệt để 4 điểm nghẽn lớn trong quản lý khoa học hiện nay: đãi ngộ chưa đủ sức cạnh tranh, phương thức lập dự toán chưa theo vòng đời công nghệ, thiếu quỹ dự phòng rủi ro và chưa cho phép triển khai nhiều phương án nghiên cứu độc lập.

Thay vì lập dự toán theo khoản mục chi hành chính, quy định mới áp dụng phương thức lập dự toán theo "gói công việc" (Work Package). Ngân sách sẽ được phân bổ và giải ngân theo các mốc hoàn thành thực tế gắn liền với sản phẩm bàn giao. Đáng chú ý, dự thảo đề xuất kinh phí dự phòng tối đa 10% tổng kinh phí, thí điểm cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu (sandbox) tối đa 24 tháng, đồng thời cho phép nhiều tổ chức cùng nghiên cứu một mục tiêu để chọn ra phương án tối ưu. Đơn vị chủ trì cũng được trao quyền tự chủ cao hơn trong việc lựa chọn nhà cung cấp và quản lý theo chuỗi nhiệm vụ.

Nói về sự thay đổi mang tính nền tảng này, đại diện Quỹ NAFOSTED khẳng định: "Thông tư không đơn thuần là quy định về tài chính, mà đề xuất cách tiếp cận mới trong đầu tư cho khoa học và công nghệ. Đó là sự chuyển đổi tư duy từ quản lý kinh phí nghiên cứu sang đầu tư cho công nghệ chiến lược, với trọng tâm là con người, sản phẩm đầu ra và thương mại hóa".

Hướng tới làm chủ công nghệ lõi và thương mại hóa sản phẩm

Những cơ chế tài chính linh hoạt chính là bệ phóng để thực hiện thành công Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược giai đoạn 2026–2030. Chương trình lấy sản phẩm làm mục tiêu, doanh nghiệp làm trung tâm, công nghệ làm nền tảng và thị trường làm thước đo.

Đến năm 2030, chương trình đặt mục tiêu phát triển và thương mại hóa hơn 30 sản phẩm công nghệ chiến lược, làm chủ hoàn toàn ít nhất 12 công nghệ lõi và hình thành tối thiểu 5 chuỗi sản phẩm. Đặc biệt, sẽ có tối thiểu 10 sản phẩm đủ sức cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế. Nhà nước cũng sẽ thí điểm cơ chế cam kết mua trước có điều kiện để tạo lập thị trường đầu ra cho các sản phẩm này.

Đánh giá tổng thể về quy định mới, Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ Phạm Đình Nguyên nhận định dự thảo có "cách tiếp cận đúng". Ông nhấn mạnh: "Đây là những điểm rất phù hợp với tinh thần Nghị quyết 57 và yêu cầu của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo".

Việc cởi trói cơ chế tài chính, đầu tư mạnh mẽ vào con người không chỉ giúp các nhà khoa học yên tâm cống hiến, mà còn là bước đà vững chắc để các sản phẩm khoa học công nghệ quốc gia sớm khẳng định uy tín và thương hiệu trên thị trường toàn cầu.