Thực trạng khiêm tốn của y học cổ truyền trong hệ thống bảo hiểm y tế

Theo báo cáo tại hội nghị, mạng lưới y học cổ truyền (YHCT) đang ngày càng hoàn thiện với 5 bệnh viện trực thuộc các bộ, ngành; 61 bệnh viện tuyến tỉnh và 10 bệnh viện tư nhân. Dù vậy, tỷ lệ người bệnh tiếp cận qua kênh BHYT vẫn ở mức thấp. Năm 2025, tỷ lệ khám chữa bệnh YHCT mới đạt khoảng 3,3% tổng số lượt khám chữa bệnh (tương đương khoảng 7 triệu lượt).

Thạc sĩ Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế) chia sẻ thực tế: "Việt Nam có nền y học cổ truyền lâu đời nhưng tỷ trọng khám chữa bệnh bằng phương pháp này còn thấp. Mỗi năm cả nước có khoảng 195 triệu lượt khám chữa bệnh BHYT với tổng chi hơn 160.000 tỷ đồng, song chi cho y học cổ truyền chỉ chiếm khoảng 3,3%".

Đặc biệt, trong cơ cấu chi từ quỹ, thuốc luôn là cấu phần chiếm tỷ lệ lớn. Tuy nhiên, tỷ trọng chi thuốc YHCT trong tổng chi thuốc BHYT năm 2025 mới đạt 5,42% (chỉ hơn 3.100 tỷ đồng). Khẳng định tiềm năng to lớn từ các sản phẩm dược liệu của Việt Nam, bà Trang nhấn mạnh: “Đây là con số hết sức khiêm tốn trong khi chúng ta có nguồn dược liệu hết sức phong phú. Hiện nay, nhiều công ty có bài thuốc dược liệu mới, có bài thuốc được nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng bài bản. Vì thế, không có chuyện thuốc giá rẻ mà cần có chính sách chi trả hợp lý”.

Về dịch vụ kỹ thuật, dù YHCT có lợi thế hầu như không bị khống chế tỷ lệ thanh toán BHYT như thuốc, nhưng mức giá thanh toán cho nhiều kỹ thuật hiện còn thấp, chưa tương xứng với công sức đào tạo và kinh nghiệm chuyên môn của đội ngũ thầy thuốc.

Đổi mới cơ chế thanh toán, đưa dịch vụ và sản phẩm dược liệu về tuyến cơ sở

Để khắc phục những hạn chế về chất lượng và khả năng tiếp cận dịch vụ giữa các vùng miền, Bộ Y tế đang nghiên cứu, đề xuất mở rộng danh mục dịch vụ kỹ thuật YHCT được quỹ BHYT thanh toán, đồng thời điều chỉnh cơ chế thanh toán cho các dịch vụ châm cứu, điều trị nội trú ban ngày và phục hồi chức năng.

Về định hướng phát triển nhằm nâng tầm hệ thống, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà phát biểu: "Đây không chỉ là giải pháp nhằm phát huy vai trò, thế mạnh của y học cổ truyền, mà còn góp phần nâng cao khả năng tiếp cận, bao phủ dịch vụ y dược cổ truyền trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân cả ở cấp độ phổ cập và chuyên sâu.

Đặc biệt, nhiều dịch vụ kỹ thuật cao, dịch vụ chuyên sâu bằng y học cổ truyền và kết hợp y học hiện đại cần được mở rộng cho người bệnh tiếp cận ngay từ sớm; việc hiện đại hoá trong sản xuất thương mại các bài thuốc cổ phương, bài thuốc gia truyền và phát triển thuốc phát minh từ dược liệu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh Bộ Chính trị ban hành nhiều giải pháp đột phá về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo".

Tính đến nay, tỷ lệ bao phủ BHYT đã vượt 97% dân số trong quý I/2026. Quỹ BHYT hiện đang chi trả cho 229 thuốc đông y, thuốc dược liệu và 349 vị thuốc cổ truyền. Bộ Y tế cũng đang tiếp nhận hồ sơ đề xuất bổ sung thêm 94 loại thuốc và 5 dược liệu mới để đáp ứng nhu cầu điều trị ngày càng tăng. Theo bà Trần Thị Trang: "Chìa khóa để đưa y học cổ truyền đến gần người dân hơn là tích hợp các dịch vụ kỹ thuật và bài thuốc cổ truyền chính thống vào danh mục chi trả toàn diện của BHYT quốc gia".

Bên cạnh đó, việc xây dựng và hoàn thiện danh mục bệnh, nhóm bệnh được chuyển thẳng lên cơ sở khám chữa bệnh cấp chuyên sâu trong lĩnh vực YHCT cũng là yêu cầu thực tiễn. Đối với các bệnh lý mạn tính hay bệnh cần phục hồi chức năng dài ngày, việc tiếp cận trực tiếp cơ sở có đủ năng lực chuyên môn sẽ giúp giảm thiểu thủ tục hành chính, tiết kiệm thời gian đi lại và bảo đảm tốt hơn quyền lợi người tham gia BHYT.

Chuyển đổi tư duy chăm sóc sức khỏe toàn diện

Xu hướng chung của y học hiện nay là chuyển mạnh sang phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe từ sớm, từ xa. Trong đó, việc kết hợp YHCT và y học hiện đại, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số liên thông dữ liệu đóng vai trò quyết định.

Định hướng cho chiến lược phát triển dài hạn này, tại buổi làm việc ngày 20/5/2026 với Đảng uỷ Bộ Y tế và các cơ quan về công tác y học cổ truyền, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo rõ: "Tiếp tục chuyển mạnh từ tư duy chữa bệnh sang tư duy chăm sóc sức khỏe toàn diện; phát huy mạnh mẽ vai trò của y học cổ truyền trong phòng bệnh, nâng cao thể trạng, phục hồi chức năng, chăm sóc người cao tuổi, điều trị bệnh mãn tính, chăm sóc sức khỏe tinh thần; đưa y học cổ truyền thực sự về với cộng đồng; chuẩn hóa các mô hình chăm sóc sức khỏe không dùng thuốc như châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt ngay tại xã, phường; sớm xây dựng và trình ban hành Chiến lược phát triển y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Tinh thần chung trong phát triển y học cổ truyền trong thời gian tới là không chỉ giữ gìn di sản của cha ông mà phải biến di sản thành nguồn lực phát triển đất nước và chăm sóc sức khỏe của nhân dân tốt hơn trong thời kỳ mới".

Việc giải quyết bài toán cơ chế BHYT không chỉ giúp tháo gỡ nút thắt tài chính mà còn là đòn bẩy để xây dựng thương hiệu vững mạnh cho các sản phẩm y dược cổ truyền chất lượng cao của Việt Nam, góp phần chăm sóc toàn diện cho cộng đồng trong bối cảnh dân số già hóa hiện nay.