Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, hiện tổng diện tích rừng và diện tích chưa thành rừng của thành phố đạt hơn 26.607ha. Trong đó, diện tích rừng đủ tiêu chuẩn tính tỷ lệ che phủ đạt hơn 17.930ha, đưa tỷ lệ che phủ rừng toàn thành phố lên 5,34%.

Diện tích rừng của Hà Nội hiện phân bố chủ yếu tại 25 xã vùng gò đồi và bán sơn địa. Trong đó, rừng trồng tập trung nhiều tại các xã Kim Anh, Trung Giã, Sóc Sơn, Nội Bài; rừng tự nhiên trên núi đá chủ yếu nằm tại Mỹ Đức, Hương Sơn, Hồng Sơn; còn rừng tự nhiên trên núi đất tập trung ở Ba Vì và Yên Bài.

Theo đánh giá của ngành chức năng, dù sở hữu nguồn tài nguyên sinh thái lớn nhưng công tác quản lý rừng thời gian qua vẫn còn không ít khó khăn. Tiến độ rà soát, cắm mốc ranh giới ba loại rừng tại một số địa phương còn chậm; nguy cơ lấn chiếm đất rừng, xây dựng trái phép vẫn tiềm ẩn; chất lượng một số diện tích rừng trồng chưa cao.

Đáng chú ý, nhiều giá trị kinh tế từ rừng như du lịch sinh thái, dịch vụ môi trường rừng hay tín chỉ carbon vẫn chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng. Để tháo gỡ những “điểm nghẽn” này, Hà Nội đang đẩy mạnh quy hoạch lâm nghiệp gắn với giao đất, giao rừng cho người dân bản địa theo tinh thần Luật Thủ đô mới.

Theo ngành chức năng, việc giao đất, giao rừng có địa chỉ rõ ràng giúp nâng cao hiệu quả quản lý và giảm hơn 85% số vụ vi phạm đất lâm nghiệp tại cấp cơ sở.

Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội Nguyễn Tiến Lâm cho biết, Chi cục đã xây dựng Kế hoạch số 800/KH-KL ngày 27/12/2023, lựa chọn 22 loài cây lâm sinh phù hợp với điều kiện từng khu vực nhằm nâng cao chất lượng rừng và tăng khả năng phòng hộ lâu dài.

Các biện pháp lâm sinh như khoanh nuôi bảo vệ, xúc tiến tái sinh tự nhiên và trồng bổ sung cây xanh trên diện tích đất trống, đồi núi trọc đang được triển khai đồng bộ nhằm cải thiện hệ sinh thái và bảo đảm an ninh môi trường cho Thủ đô.

Mở rộng kinh tế dưới tán rừng

Cùng với bảo vệ tài nguyên rừng, Hà Nội đang hướng tới khai thác hiệu quả giá trị kinh tế dưới tán rừng thông qua mô hình nông lâm kết hợp đa tầng.

Theo định hướng quy hoạch, tại các xã Trung Giã, Sóc Sơn và Kim Anh, thành phố ưu tiên phát triển các loại cây như vàng anh, kim giao, lim xanh, giổi xanh, lát hoa và dầu rái.Trong khi đó, tại các xã vùng núi đá như Mỹ Đức, Hương Sơn và Hồng Sơn, các loại cây được ưu tiên gồm lim xanh, trám đen, tràm nước, lát hoa và vàng anh.

Đối với các xã Thạch Thất, Hòa Lạc và Yên Xuân, người dân tập trung phát triển các loại cây như sồi phảng, sao đen, sấu, giổi xanh và trám đen.

Riêng khu vực Ba Vì, Bất Bạt, Vật Lại, Yên Bài và Suối Hai được định hướng phát triển bách xanh, kim giao, thông mã vĩ và nhiều loại cây gỗ lớn bản địa nhằm nâng cao độ che phủ rừng trong dài hạn.

Theo kế hoạch, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng tỷ lệ che phủ rừng lên 6,2%, tương đương phát triển thêm khoảng 2.902ha rừng mới. Để đạt mục tiêu này, các địa phương đang hướng dẫn người dân chuyển đổi một phần diện tích đất nông nghiệp kém hiệu quả sang mô hình nông lâm kết hợp đa tầng chất lượng cao.

Trong mô hình này, tầng cao được ưu tiên phát triển cây gỗ lớn và cây cải tạo đất như keo, giáng hương, sưa, dầu rái. Tầng trung là không gian cho cây ăn quả đặc sản như nhãn, mít, bưởi, hồng, vải. Tầng thấp phát triển tre nứa và các loại cây dược liệu quý.

Mô hình đa tầng không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng đất mà còn tạo điều kiện hình thành chuỗi kinh tế tuần hoàn khép kín tại hộ gia đình.

Theo đó, cành cây, lá khô và phụ phẩm lâm sinh được tận dụng làm giá thể trồng nấm hữu cơ hoặc đệm lót sinh học trong chăn nuôi. Sau quá trình sử dụng, nguồn phụ phẩm tiếp tục được xử lý thành phân bón hữu cơ phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Nhờ mô hình này, nhiều hộ dân đã giảm khoảng 40% chi phí vật tư đầu vào, đồng thời nâng mức thu nhập bình quân lên 45 - 60 triệu đồng/hộ/năm.

Hình thành chuỗi giá trị lâm nghiệp xanh

Không chỉ tập trung phát triển kinh tế dưới tán rừng, Hà Nội còn mở rộng chiến lược xanh hóa đô thị thông qua hệ thống cây xanh cách ly tại các khu xử lý rác thải Nam Sơn, Xuân Sơn và các cụm công nghiệp. Nhiều loại cây có khả năng lọc bụi, giảm tiếng ồn và cải thiện môi trường như keo, sao đen, đa, si, nhội đang được ưu tiên trồng tại các khu vực này.

Song song với đó, hệ thống cây xanh dọc hành lang xanh, vành đai 4, vành đai 5, ven sông Hồng và sông Đuống cũng đang được phát triển nhằm hình thành mạng lưới không gian xanh liên hoàn, góp phần điều hòa khí hậu và chống sạt lở.

Theo định hướng dài hạn đến năm 2045, Hà Nội đặt mục tiêu nâng tỷ lệ che phủ rừng lên 6,58%, đồng thời tăng diện tích cây xanh đô thị đạt từ 17 - 23m²/người.

Giới chuyên gia đánh giá, việc phát triển kinh tế dưới tán rừng, thương mại hóa tín chỉ carbon và thúc đẩy du lịch sinh thái gắn với văn hóa, lịch sử sẽ mở ra dư địa lớn cho thị trường kinh tế xanh tại Hà Nội.

Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ tài nguyên rừng mà còn tạo động lực phát triển sinh kế bền vững cho người dân vùng bán sơn địa, góp phần hình thành chuỗi giá trị lâm nghiệp xanh, hiện đại và có sức cạnh tranh trong giai đoạn mới.