Bảo tồn di sản và không gian kiến trúc nội đô lịch sử

Trong định hướng phát triển dài hạn, khu vực nội đô lịch sử được xem là vùng lõi cần bảo tồn nghiêm ngặt nhưng vẫn phải hài hòa với các yếu tố hiện đại. Theo đồ án, thành phố sẽ ưu tiên cải tạo, chỉnh trang cảnh quan các công trình biểu tượng lâu đời gắn liền với ký ức của nhiều thế hệ người dân như Cột cờ Hà Nội, Tháp Rùa, Nhà hát Lớn Hà Nội, Ô Quan Chưởng, Trung tâm Hội nghị Quốc gia và Keangnam Hanoi Landmark Tower. Việc chỉnh trang các công trình này nhằm gìn giữ linh hồn đô thị giữa quá trình phát triển ngày càng mạnh mẽ của Thủ đô.

Khu Trung tâm Chính trị Ba Đình được quy hoạch là không gian đặc biệt quan trọng, đòi hỏi sự trang nghiêm và chuẩn mực cao về kiến trúc cảnh quan. Quy hoạch xác định bảo tồn nguyên vẹn các công trình mang tính biểu tượng quốc gia như Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nhà Quốc hội, Phủ Chủ tịch và Chùa Một Cột. Đồng thời, các công trình xây dựng mới trong phạm vi ảnh hưởng của khu vực này không được che chắn tầm nhìn tới các di tích lịch sử quan trọng. Vì vậy, yếu tố tôn trọng di sản được đặt lên hàng đầu trong mọi phương án thiết kế cũng như phát triển hạ tầng.

Đối với khu phố cổ và phố cũ, đồ án tiếp tục nhấn mạnh việc duy trì hình ảnh kiến trúc đô thị đặc trưng. Khu 36 phố phường vẫn giữ cấu trúc thương mại truyền thống với mô hình nhà ống quen thuộc, trong khi khu phố cũ tiếp tục bảo tồn hình thái kiến trúc châu Âu thời Pháp thuộc. Những di sản như Cầu Long Biên, Nhà hát Lớn Hà Nội và Ga Hàng Cỏ được xem là các thành tố quan trọng tạo nên diện mạo Thủ đô. Việc kết nối hài hòa giữa quá khứ và hiện tại vì thế trở thành ưu tiên lớn, giúp Hà Nội khẳng định bản sắc trong quá trình đô thị hóa.

Bên cạnh việc bảo tồn, Hà Nội cũng định hướng hình thành các điểm nhấn đô thị mang giá trị văn hóa, lịch sử và kiến trúc đặc sắc thay vì chỉ tập trung vào những tòa tháp cao tầng. Vì vậy, thành phố sẽ kiểm soát chặt chẽ việc phát triển cao tầng trong khu vực nội đô lịch sử. Việc nghiên cứu bổ sung một số công trình điểm nhấn mới chỉ được xem xét khi phù hợp với định hướng thiết kế đô thị tổng thể và không làm phá vỡ cảnh quan của các di tích hiện hữu. Đối với các trục không gian quan trọng, đặc biệt là trục Hồ Tây – Ba Vì, các công trình cần mang kiến trúc hiện đại nhưng giàu bản sắc dân tộc, có ý nghĩa thời đại và đạt tầm vóc quốc gia, quốc tế. Đồng thời, thiết kế đô thị cũng ưu tiên sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, hướng tới kiến trúc xanh và bảo tồn bền vững bản sắc nội đô lịch sử.

Phát triển công trình biểu tượng và các trục đô thị mới

Để hiện thực hóa tầm nhìn 100 năm, Hà Nội dự kiến xây dựng thêm nhiều công trình văn hóa hiện đại mang dấu ấn của thời đại mới. Tiêu biểu có thể kể đến Nhà hát Thăng Long tại khu vực Tây Hồ Tây và Nhà hát Ngọc Trai, hay còn gọi là Opera Hà Nội, đặt tại khu vực Quảng An. Những công trình này không chỉ đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật và giải trí mà còn được kỳ vọng trở thành biểu tượng mới của Thủ đô hiện đại, hội nhập. Bên cạnh đó, đồ án còn đề xuất xây dựng các quảng trường gắn với công trình mỹ thuật mang tính biểu trưng văn hóa, như Quảng trường Hòa Bình gắn với cụm tượng đài Độc Lập ở phía Bắc Sông Hồng và Quảng trường Ánh sáng gắn với cụm tranh hoành tráng Đổi mới tại khu vực Hòa Lạc.

Trục cảnh quan Sông Hồng được định vị như một biểu tượng mới kết nối khu vực cửa ngõ với nội đô, đồng thời đại diện cho hình ảnh Hà Nội Văn hiến, Bản sắc, Sáng tạo. Trên trục này dự kiến phát triển các công trình văn hóa và khu vui chơi giải trí quy mô lớn nhằm tạo điểm nhấn, đồng thời tăng cường kết nối không gian hai bên bờ sông. Đặc biệt, Cầu Long Biên được định hướng chuyển đổi công năng thành cầu đi bộ, trở thành không gian biểu diễn và triển lãm văn hóa độc đáo, qua đó gắn kết khu phố cổ với không gian mở của sông Hồng một cách hài hòa.

Tại khu vực cửa ngõ đô thị, các trục Nhật Tân – Nội Bài và Bắc Thăng Long – Nội Bài được xác định là trục xương sống hình thành đô thị phía Bắc, đồng thời là cửa ngõ đối ngoại thể hiện hình ảnh hiện đại và hội nhập của Thủ đô. Các công trình tầm cỡ quốc gia và quốc tế dự kiến hình thành tại đây gồm Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia, Thành phố thông minh Bắc Hà Nội cùng các tháp tài chính cao tầng. Ngoài ra, những nút giao thông quan trọng như nút giao cao tốc Nội Bài – Hạ Long Expressway với Quốc lộ 3, nút giao Cổ Linh, khu vực Cầu Nhật Tân và các bến đường thủy ven Sông Hồng sẽ được đầu tư thiết kế cảnh quan đặc trưng nhằm tạo ấn tượng thị giác khi tiếp cận thành phố. Đồng thời, đồ án cũng định hướng xây dựng các công trình nghệ thuật mang tính biểu tượng tại các cửa ngõ, như biểu tượng Thành phố vì hòa bình, hình tượng hoa sen hoặc các công trình mỹ thuật công cộng gắn với bản sắc văn hóa.

Bên cạnh 9 trục không gian quan trọng đã được xác định, bao gồm các trục huyết mạch như Quốc lộ 5, Quốc lộ 1A, Quốc lộ 6 hay Đại lộ Thăng Long, Hà Nội cũng tập trung quy hoạch các trục hướng tâm và vành đai. Các trục này cần được kiểm soát chặt chẽ về tổ chức không gian nhằm bảo đảm sự liên tục và chuyển tiếp hình ảnh giữa khu vực đô thị cũ và mới, từ nội thành ra ngoại thành cũng như các vùng hành lang xanh. Nhờ đó, không gian đô thị có thể phát triển hài hòa, đồng thời mở rộng tiềm năng kinh tế tri thức, du lịch và văn hóa dọc theo các cửa ngõ của thành phố.