Nghịch lý giá hạt điều tăng cao nhưng sản lượng sụt giảm

Tại các vùng trồng điều trọng điểm của Đồng Nai, nông dân đang bước vào cao điểm thu hoạch niên vụ 2026 với nhiều cảm xúc trái ngược. Hiện giá hạt điều tươi được thu mua ổn định ở mức 35.000–37.000 đồng/kg, tăng đáng kể so với mức 31.000–32.000 đồng/kg của niên vụ 2025, mở ra kỳ vọng lợi nhuận sau nhiều năm trầm lắng. Thế nhưng, thực tế tại các nhà vườn lại cho thấy bức tranh tương phản khi nguồn cung hạt tươi không đủ đáp ứng nhu cầu do năng suất giảm sâu.

Tại Thôn 2, Xã Bù Đăng, gia đình anh Huỳnh Phước Long sở hữu vườn điều 5 ha cho biết vụ mùa năm trước thu về khoảng 10 tấn hạt. Bước sang năm nay, dù ban đầu cây ra bông rất triển vọng, các đợt mưa trái mùa kéo dài kèm độ ẩm cao đã làm cháy bông, rụng trái non hàng loạt. Anh Long cho biết sản lượng toàn vườn năm nay ước chỉ đạt khoảng 5–6 tấn, khiến niềm vui về giá không trọn vẹn khi doanh thu khó bù đắp chi phí phân bón.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Xã Phú Nghĩa, nơi có diện tích điều lớn của tỉnh Đồng Nai, khi nhiều hộ dân rơi vào cảnh trắng tay. Bà Thị Mai, một hộ dân tại Thôn Thác Dài, cho biết dù canh tác gần 4 ha nhưng hiện mới chỉ nhặt được hơn 1 tấn hạt tươi sau nhiều tuần thu hái vất vả. Theo bà Mai, hoa điều bị khô cháy đen ngay từ giai đoạn kết hạt, khiến số lượng trái đậu trên tán cây rất thưa, hầu như không có đợt thu hoạch thứ hai để gỡ gạc chi phí đầu tư đầu vụ.

Sự sụt giảm năng suất trong dân đã tác động trực tiếp đến hoạt động của các hợp tác xã và đơn vị thu mua trên địa bàn tỉnh. Bà Thị Khưi, Giám đốc Hợp tác xã điều hữu cơ Trảng cỏ Bù Lạch tại Xã Thọ Sơn, đơn vị đang quản lý vùng nguyên liệu 1.000 ha, bày tỏ lo ngại về nguồn cung. Bà Khưi cho biết hợp tác xã đang đối mặt nguy cơ thiếu hụt hàng hóa cho các đối tác khi sản lượng dự kiến giảm khoảng 40% so với kế hoạch ban đầu do tác động của ngoại cảnh.

Tại các điểm thu mua ở Xã Phú Nghĩa, không khí giao dịch đầu mùa cũng trầm lắng hơn so với cùng kỳ mọi năm vì lượng điều nhập kho rất ít. Bà Trương Thị Cẩm Phượng, chủ một doanh nghiệp thu mua điều lâu năm, xác nhận lượng hàng nhập kho hiện ở mức khiêm tốn do sản lượng trong dân giảm mạnh. Bên cạnh yếu tố thời tiết, bà Phượng cho rằng xu hướng người dân chặt bỏ vườn điều già cỗi để chuyển sang trồng sầu riêng hoặc cao su cũng khiến diện tích vùng nguyên liệu dần thu hẹp.

Giải pháp kỹ thuật và liên kết để phát triển bền vững

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này được các chuyên gia nông nghiệp địa phương xác định là sự đảo lộn của chu kỳ thời tiết. Giai đoạn từ cuối năm 2025 đến đầu tháng 2 năm 2026 vốn rất lý tưởng, giúp cây ra hoa đồng loạt và hứa hẹn vụ mùa bội thu. Tuy nhiên, những cơn mưa trái mùa xuất hiện dồn dập vào đầu tháng 3 đã làm độ ẩm tăng đột ngột, khiến hoa bị khô đen và tạo điều kiện cho sâu rầy, bọ xít muỗi tấn công mạnh vào các vườn cây đang giai đoạn đậu trái non.

Trước những thách thức khách quan này, ông Điểu Hùng, Chủ tịch Hội Nông dân Xã Phú Nghĩa, nhận định tình trạng mất mùa do biến đổi khí hậu đang trở thành bài toán khó cho ngành điều. Ông cho biết Hội Nông dân xã đang tích cực phối hợp triển khai các lớp tập huấn kỹ thuật nhằm giúp bà con chuyển đổi phương thức canh tác để thích ứng tốt hơn. Theo ông, việc chuyển từ sản xuất phụ thuộc tự nhiên sang chủ động áp dụng khoa học kỹ thuật là yêu cầu cấp thiết để giảm thiểu rủi ro.

Cơ quan chức năng và các chuyên gia cũng khuyến cáo người dân tập trung vào các biện pháp như tỉa cành, tạo tán để vườn cây thông thoáng. Đồng thời, việc bón phân cân đối kết hợp sử dụng các chế phẩm sinh học an toàn sẽ giúp tăng sức kháng chịu, bảo vệ bông và trái non hiệu quả trong điều kiện mưa ẩm kéo dài. Đây là những giải pháp mang tính then chốt, giúp vườn điều phục hồi và duy trì năng suất cho các đợt ra hoa tiếp theo.

Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, việc xây dựng các chuỗi giá trị liên kết chặt chẽ giữa người nông dân và doanh nghiệp thu mua là giải pháp then chốt để đảm bảo thu nhập ổn định. Sự kết hợp giữa năng lực sản xuất của nhà vườn với sự hỗ trợ về kỹ thuật từ cơ quan chuyên môn và đầu ra từ doanh nghiệp sẽ giúp ngành điều vượt qua giai đoạn khó khăn. Khi có sự đồng hành bài bản, người nông dân sẽ yên tâm đầu tư thay vì lựa chọn phương án chặt bỏ vườn cây mỗi khi gặp rủi ro về thời tiết hay biến động năng suất.

Hiện nay, tỉnh Đồng Nai vẫn duy trì quy mô sản xuất hơn 175.000 ha, giữ vai trò chủ lực của cây điều trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Tuy vậy, để bảo vệ sinh kế bền vững cho hàng ngàn hộ dân, việc nâng cao khả năng chống chịu của vườn cây trước các tác động ngoại cảnh cần được ưu tiên hàng đầu. Những giải pháp đồng bộ từ cơ quan chuyên môn cùng sự chủ động của người nông dân sẽ là chìa khóa giúp ngành điều Đồng Nai vượt qua thách thức hiện tại.