Thị trường năng lượng toàn cầu đang đứng trước nguy cơ biến động mạnh khi giao thông qua eo biển Hormuz chưa thể trở lại bình thường sau gần 3 tháng xung đột tại Trung Đông. Tuyến vận tải chiến lược này hiện đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với nguồn cung dầu khí thế giới, với khoảng 14 triệu thùng dầu/ngày bị ảnh hưởng bởi tình trạng gián đoạn vận chuyển.

Diễn biến trên xảy ra đúng thời điểm nhu cầu tiêu thụ năng lượng tại Bắc bán cầu bắt đầu tăng mạnh trong mùa Hè do nhu cầu đi lại, du lịch, sản xuất công nghiệp và sử dụng điều hòa nhiệt độ gia tăng. Theo báo Le Monde của Pháp, nhiều tổ chức quốc tế lo ngại thị trường năng lượng toàn cầu có thể bước vào giai đoạn căng thẳng hơn từ tháng 7 đến tháng 8.

Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol cảnh báo thế giới có thể tiến vào “vùng nguy hiểm” nếu nguồn cung dầu không sớm được cải thiện. Trong khi đó, lãnh đạo các tập đoàn năng lượng lớn như TotalEnergies hay Saudi Aramco cũng đồng loạt cảnh báo nguy cơ khủng hoảng năng lượng và suy giảm nghiêm trọng lượng dự trữ nhiên liệu tinh chế toàn cầu.

Trước áp lực thiếu hụt nguồn cung, gần 90 quốc gia đã triển khai các biện pháp tiết kiệm năng lượng hoặc hỗ trợ người tiêu dùng, tăng mạnh so với khoảng 50 nước hồi cuối tháng 3. Dù vậy, giá dầu hiện chưa tăng đột biến như giai đoạn khủng hoảng năng lượng năm 2022. Từ đầu tháng 5 đến nay, giá dầu Brent chủ yếu dao động quanh ngưỡng 100-110 USD/thùng, thấp hơn đáng kể so với mức gần 140 USD/thùng từng ghi nhận trước đây.

Theo giới chuyên gia, diễn biến giá hiện nay vẫn chưa phản ánh đầy đủ tình trạng thiếu hụt thực tế trên thị trường vật chất. Nếu xung đột kéo dài, áp lực thiếu nguồn cung dầu và nhiên liệu có thể sẽ gia tăng mạnh hơn trong những tháng tới.

Để giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Đông, nhiều quốc gia nhập khẩu dầu đã tăng mua dầu từ Mỹ và khu vực Mỹ Latinh. Trung Quốc cũng cắt giảm nhập khẩu nhằm giảm áp lực lên thị trường. Song song đó, các nhà máy lọc dầu và doanh nghiệp năng lượng đang phải sử dụng thêm nguồn dự trữ sẵn có.

IEA cho biết các nước thành viên đã tung ra khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược nhằm ổn định nguồn cung toàn cầu. Tuy nhiên, thị trường vẫn thiếu khoảng 6 triệu thùng dầu/ngày trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 6. Chỉ riêng trong tháng 3 và tháng 4, lượng dầu dự trữ toàn cầu đã giảm khoảng 250 triệu thùng – mức giảm được đánh giá là chưa từng có trong thời gian ngắn.

Ngân hàng J.P. Morgan cảnh báo lượng dự trữ dầu của các nước OECD có thể rơi xuống mức “căng thẳng vận hành” ngay trong tháng 6 và tiến sát “điểm nguy hiểm” vào tháng 9 nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa.

Trong bối cảnh đó, thị trường nhiên liệu máy bay đang trở thành khu vực chịu áp lực lớn nhất. Theo HSBC, thế giới hiện thiếu khoảng 20% nguồn cung nhiên liệu hàng không. Giá nhiên liệu máy bay từng tăng tới 100% trong tháng 4 và hiện vẫn cao hơn khoảng 70% so với trước khi xảy ra xung đột.

Chi phí nhiên liệu hiện chiếm khoảng 45% tổng chi phí hoạt động của các hãng hàng không, cao hơn nhiều so với mức khoảng 25% trước đây. Điều này buộc nhiều hãng bay lớn như Lufthansa, KLM, United Airlines hay Volotea phải cắt giảm hàng nghìn chuyến bay từ tháng 4 đến tháng 6 để tiết kiệm nhiên liệu.

Theo hãng phân tích Cirium, khoảng 2 triệu ghế bay trên toàn cầu đã bị cắt giảm trong tháng 5, tương đương 1,5% tổng công suất khai thác. Dù vậy, các hãng hàng không vẫn nỗ lực duy trì lịch bay trong hai tháng cao điểm du lịch là tháng 7 và tháng 8 nhằm bảo đảm doanh thu.

Tại Pháp, tập đoàn quản lý sân bay Groupe ADP cho biết hiện chưa ghi nhận tác động lớn tới lượng khách đặt vé mùa Hè. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định nguy cơ thiếu nhiên liệu hàng không vẫn hiện hữu nếu xung đột tại Trung Đông tiếp tục kéo dài.

Ngoài áp lực nguồn cung, giá năng lượng tăng cao cũng bắt đầu tác động tới nhu cầu tiêu dùng. Tại Pháp, tiêu thụ nhiên liệu đường bộ trong 20 ngày đầu tháng 5 đã giảm 14% so với cùng kỳ năm trước. Các chuyên gia cho rằng xu hướng tiết giảm tiêu dùng năng lượng có thể tiếp tục lan rộng nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài.