| Gỡ bỏ rào cản “thẻ vàng” IUU để cua ghẹ xuất khẩu bền vững Gỡ “thẻ vàng” IUU: Bước tiến mới cho thủy sản Việt Muốn gỡ “thẻ vàng” IUU: Cần kiểm soát khai thác theo tàu, nghề |
 |
| Đoàn tàu đánh cá của tỉnh Đồng Tháp đều hoạt động ổn định, chấp hành tốt quy định IUU. |
Tình trạng và thách thức khai thác IUU
Tỉnh Đồng Tháp hiện quản lý tổng cộng 1.505 tàu cá, tất cả đều đã được đăng ký, cấp phép khai thác, đăng kiểm, đánh dấu nhận biết, kẻ số, đồng thời lắp thiết bị giám sát hành trình (VMS) và mở tín hiệu 24/24 từ khi rời cảng đến khi về bến. Nhờ đó, dữ liệu đội tàu được cập nhật đầy đủ trên hệ thống VNFishbase và đồng bộ với cơ sở dữ liệu dân cư VNeID, tạo nền tảng quản lý minh bạch và chính xác. Trong đó, xã Gia Thuận nổi lên là địa phương có đội tàu khai thác hải sản lớn nhất tỉnh, với hơn 566 phương tiện và sản lượng trung bình gần 43.000 tấn mỗi năm.
Nhờ công tác tuyên truyền và phổ biến pháp luật được triển khai hiệu quả, ngư dân nơi đây không vi phạm các quy định IUU, thể hiện ý thức chấp hành cao, góp phần duy trì uy tín của địa phương trong công tác khai thác thủy sản. Bên cạnh những kết quả đạt được, tỉnh Đồng Tháp vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý đội tàu và giám sát khai thác. Công tác rà soát thông tin chủ tàu, thuyền trưởng, máy trưởng và thuyền viên đã đạt định danh tàu cá 99,4%, nhưng vẫn cần duy trì kiểm tra thường xuyên để tránh sơ suất.
Từ năm 2024 đến 31/10/2025, tỉnh đã thực hiện xóa đăng ký, mua bán, sang tên 370 tàu, đảm bảo tuân thủ Điều 72 Luật Thủy sản. Việc này nhằm ngăn ngừa tình trạng tàu hoạt động trái phép, không được giám sát, có thể gây rủi ro vi phạm IUU, đồng thời bảo đảm minh bạch trong quản lý tài sản và quyền lợi của chủ tàu. Đồng Tháp cũng triển khai truy xuất nguồn gốc điện tử thủy sản khai thác, quản lý nhật ký khai thác điện tử (eCDT) với hơn 7.787 lượt tàu xuất – cập cảng, giúp kiểm soát chặt chẽ sản lượng, loại thủy sản và thời gian khai thác.
Hai cảng cá loại II, gồm Cảng cá Mỹ Tho và Vàm Láng, đảm bảo đủ năng lực bốc dỡ sản phẩm, giám sát thủy sản qua cảng, ngăn chặn vi phạm IUU. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nguy cơ tiềm ẩn như tàu mất kết nối VMS trên 6 giờ hoặc trên 10 ngày, tàu vượt ranh giới khai thác, chuyển tải trái phép hoặc khai thác vùng biển nước ngoài. Những vấn đề này đòi hỏi sự giám sát liên tục, biện pháp xử lý nghiêm minh và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để tránh ảnh hưởng tiêu cực đến nỗ lực gỡ “thẻ vàng” IUU của cả nước.
Ngoài ra, công tác tuyên truyền và nâng cao ý thức chủ tàu vẫn là yếu tố then chốt, bởi sự thiếu hiểu biết hoặc chủ quan có thể dẫn đến vi phạm quy định, ảnh hưởng đến uy tín của ngành thủy sản địa phương. Nguy cơ vi phạm IUU có thể xuất hiện nếu tàu cá chưa đăng ký, chưa cấp phép, hoặc chưa lắp thiết bị giám sát, do đó quản lý từ đất liền ra neo đậu và kiểm tra xuất bến là cực kỳ quan trọng. Việc thống kê, lập danh sách tàu không đủ điều kiện hoạt động và kiểm soát chặt chẽ các phương tiện này là nhiệm vụ bắt buộc nhằm đảm bảo khai thác bền vững, minh bạch và hợp pháp, đồng thời góp phần nâng cao giá trị sản phẩm thủy sản trên thị trường trong nước và xuất khẩu.
Đặc biệt, việc kiểm soát các hành vi mua bán, sang tên tàu, xoá đăng ký, cập nhật dữ liệu VMS và eCDT là bước nền tảng giúp Đồng Tháp chủ động phát hiện sớm những nguy cơ tiềm ẩn, tránh xảy ra vi phạm IUU. Các thống kê chi tiết về số lượng tàu, sản lượng khai thác, số lượt xuất – cập cảng và tỷ lệ kết nối thiết bị giám sát cho thấy nỗ lực đồng bộ của tỉnh trong việc nâng cao trách nhiệm, ý thức chấp hành của ngư dân, cũng như sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan quản lý.
Giải pháp quyết liệt và hiệu quả quản lý
 |
| Bộ đội Biên phòng tỉnh Đồng Tháp kiểm tra các phương tiện tàu của ngư dân. Ảnh: Công Trí |
Trước những thách thức trên, Đồng Tháp đã triển khai đồng bộ các giải pháp quyết liệt để kiểm soát hoạt động khai thác hải sản và ngăn ngừa vi phạm IUU. Tỉnh kiên quyết không cho tàu cá ra khơi nếu không duy trì kết nối thiết bị giám sát hành trình VMS, đảm bảo 100% phương tiện được quản lý chặt chẽ. Tất cả tàu cá hoạt động phải đăng ký, đăng kiểm, cấp phép khai thác, đánh dấu nhận biết, vẽ biển số, mở tín hiệu 24/24 và cập nhật đầy đủ trên hệ thống VNFishbase và eCDT.
Các tàu xa bờ hoặc tàu thuộc diện nguy cơ cao được giám sát đặc biệt, phối hợp với Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 và 4 để xử lý kịp thời các tình huống phát sinh trên biển, bảo đảm không xảy ra vi phạm vùng biển nước ngoài. Đồng Tháp còn triển khai quyết liệt việc cấp giấy phép khai thác, chứng nhận an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác. Mọi tàu xuất – cập cảng đều khai báo 100% trên hệ thống eCDT, đảm bảo minh bạch về sản lượng, nguồn gốc và chất lượng thủy sản. Ban Quản lý Cảng cá kiểm tra hồ sơ, nhật ký khai thác, thiết bị giám sát và loại thủy sản trước khi bốc dỡ, từ đó ngăn ngừa kịp thời các hành vi vi phạm IUU.
Công tác tuyên truyền cũng được duy trì thường xuyên, phối hợp với lực lượng chức năng tại địa phương để nâng cao nhận thức của ngư dân về pháp luật và trách nhiệm tuân thủ, đồng thời khuyến khích họ tham gia tích cực vào công tác giám sát lẫn nhau. Các cơ quan chức năng tăng cường kiểm soát, giám sát tàu cá trên biển, lập danh sách tàu nguy cơ cao và xử lý nghiêm minh trường hợp vi phạm, đặc biệt là những hành vi mất kết nối VMS, tháo gỡ thiết bị giám sát, chuyển tải trái phép hoặc khai thác bất hợp pháp.
Bên cạnh đó, Đồng Tháp thực hiện cập nhật đầy đủ sản lượng bốc dỡ qua cảng và kết quả hoạt động cảng cá lên Cục Thủy sản và Kiểm ngư, đồng thời triển khai cấp giấy chứng nhận sản lượng, giấy xác nhận nguồn nguyên liệu thủy sản khai thác (SC, CC) qua hệ thống eCDT, bảo đảm tính minh bạch và hợp pháp của sản phẩm xuất khẩu. Thủ trưởng các cơ quan, Chủ tịch UBND các xã, phường chịu trách nhiệm nếu không hoàn thành nhiệm vụ chống khai thác IUU, đảm bảo sự lãnh đạo, chỉ đạo và bố trí nguồn lực đồng bộ.
Kết quả bước đầu đã rất tích cực: từ năm 2024 đến nay, tỉnh không có tàu cá vi phạm khai thác vùng biển nước ngoài, tình trạng mất kết nối VMS trên 6 giờ và 10 ngày giảm đáng kể, ngư dân chấp hành nghiêm các quy định. Việc quản lý chặt chẽ, phối hợp đa lực lượng và công tác tuyên truyền hiệu quả không chỉ bảo vệ quyền lợi ngư dân, mà còn góp phần gỡ “thẻ vàng” IUU, nâng cao uy tín ngành thủy sản địa phương và hướng tới phát triển nghề cá bền vững, minh bạch và lâu dài, tạo niềm tin cho thị trường trong nước và quốc tế.
