Độc đáo phong tục thu hoạch tổ ong khoái khổng lồ của người Dao Tiền
Người Dao Tiền tại xóm Hoài Khao, xã Quang Thành (huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng) bảo vệ loài ong khoái, không lấy mật mà đợi đến mùa thu khi chúng bay đi, người dân mới đến lấy sáp ong để in hoa văn trên vải.
Xóm Hoài Khao hiện có 34 hộ dân chủ yếu là người Dao Tiền. Nơi đây có loài ong khoái đến làm tổ treo leo trên những vách đá trong rừng với độ cao khoảng 20 - 30m so với mặt đất.
Vào mùa xuân, từng đàn ong khoái bay về làm tổ với số lượng khoảng 60 - 80 tổ, đến mùa thu lại bay đi và để lại sáp tổ ong. Những miếng sáp ong khoái có đường kính lên tới 1,5 - 2m.
 |
| Người dân khai thác tổ ong khoái. |
Cứ vào tháng 7 Âm lịch hằng năm, người dân nơi đây sẽ tổ chức thu hoạch tổ ong khoái để chế biến thành sáp ong nguyên chất. Đây là loại nguyên liệu độc đáo mà phụ nữ Dao Tiền dùng để in hoa văn lên trang phục truyền thống.
Phong tục thu hoạch tổ ong khoái của người dân xóm Hoài Khao đã có từ rất lâu đời. Đều đặn hằng năm, bà con trong xóm đều góp gà, góp gạo làm lễ tiễn ong đi, cầu sang năm tới ong về làm tổ nhiều hơn. Khi chọn được ngày đẹp, xóm tiến hành họp để phân công thu hoạch và chế biến sáp ong với 3 tổ gồm: tổ trực tiếp thu hoạch sáp ong trong rừng, tổ đi lấy củi và tổ ở lại xóm chế biến sáp ong.
Để thu hoạch được sáp ong, người dân phải leo trên thang tự chế buộc chặt vào thân cây to gần vách đá rồi dùng sào tre có gắn thanh gỗ dẹt để chọc và cắt tổ ong.
 |
| Tổ ong khoái ở rất cao, yêu cầu người thu hoạch phải khéo léo |
Người dân Hoài Khao coi sáp ong khoái là sản vật quý mà thiên nhiên ban tặng, không ai được lấy mật mà chỉ lấy sáp. Những khu vực có đàn ong tới làm tổ luôn được người dân bảo vệ. Vì thế mùa thu ong bay đi, mùa xuân lại bay về làm tổ.
Toàn bộ sáp ong thu hoạch về sẽ tập kết và chế biến tại nhà văn hóa của xóm. Tổ ong thu về sẽ được bẻ nhỏ ra, cho vào chảo đun sôi cùng nước, qua các bước lọc tạp chất sẽ được cô đặc lại, để nguội thành sáp. Khi hoàn thành, người dân cân sáp ong chia đều cho tất cả các gia đình trong xóm, mỗi gia đình được khoảng 1,5 đến 2kg dùng cho cả năm.
 |
| Sáp ong khoái được người Dao Tiên tận dụng |
Tất cả phụ nữ Dao Tiền đều thành thạo kỹ thuật in các họa tiết về hình học, cỏ cây, hoa lá,... bằng sáp ong khoái trên thổ cẩm để làm ra những bộ trang phục vừa đẹp mắt và không kém phần cầu kỳ.
Hiện nay, những nét văn hóa đặc trưng của người Dao Tiền tại xóm Hoài Khao đang được quan tâm đầu tư, thúc đẩy du lịch cộng đồng. Một số hạng mục đầu tư xây dựng làng du lịch cộng đồng Hoài Khao đang được hoàn thiện.
Với những giá trị văn hóa đặc sắc vốn có, tới đây, điểm đến Hoài Khao sẽ được kết nối với các tuyến du lịch trải nghiệm Công viên địa chất Non nước Cao Bằng, hứa hẹn là điểm đến hấp dẫn cho du khách tới tham quan và trải nghiệm.
