Một nội dung đáng chú ý là lần đầu bổ sung trực tiếp quy định về vùng phát thải thấp trong Luật Bảo vệ môi trường, qua đó tạo khung pháp lý chung để các địa phương kiểm soát khí thải phương tiện tại những khu vực có nguy cơ ô nhiễm cao.

Đô thị có thể lập khu vực kiểm soát khí thải phương tiện

Theo dự thảo, vùng phát thải thấp được hiểu là khu vực áp dụng các giải pháp nhằm giảm lượng khí thải, trong đó nguồn phát thải từ giao thông là một trong những đối tượng trọng tâm. Mục tiêu là cải thiện chất lượng không khí và giảm tác động của ô nhiễm đến sức khỏe cộng đồng.

Việc hình thành và quản lý vùng phát thải thấp dự kiến phải tuân thủ 5 nguyên tắc. Theo đó, khu vực kiểm soát cần phục vụ mục tiêu bảo vệ chất lượng không khí và sức khỏe người dân; phù hợp với quy hoạch đô thị; gắn với tổ chức giao thông và khả năng đáp ứng của hệ thống vận tải công cộng.

Quá trình triển khai cũng phải có lộ trình công khai, khả thi, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống. Nhóm phương tiện phát thải cao cũng như xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch sẽ được ưu tiên kiểm soát.

Dự luật giao Chính phủ quy định cụ thể tiêu chí xác định vùng phát thải thấp và các biện pháp có thể áp dụng tại từng khu vực. Đồng thời, chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện chạy nhiên liệu hóa thạch, phát triển phương tiện sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo và giao thông công cộng cũng được đặt ra.

Dự luật mới xây dựng khung pháp lý để từng địa phương lựa chọn phạm vi, lộ trình và biện pháp kiểm soát phù hợp với mức độ ô nhiễm, hạ tầng cũng như năng lực của hệ thống giao thông công cộng.

Bên cạnh vùng phát thải thấp, dự luật còn bổ sung các quy định về dự báo ô nhiễm không khí, kiểm kê khí thải và trách nhiệm của chính quyền địa phương trong điều tiết phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Hà Nội đã thí điểm vùng phát thải thấp từ tháng 7

Trước khi nội dung này được đề xuất đưa vào Luật Bảo vệ môi trường, khái niệm vùng phát thải thấp đã được quy định riêng đối với Hà Nội trong Luật Thủ đô.

Từ ngày 1/7/2026, Hà Nội bắt đầu thí điểm mô hình tại phường Hoàn Kiếm. Theo thông tin chính thức khi triển khai, giai đoạn đầu kéo dài đến hết ngày 31/12/2026, tập trung tại hai khu vực ở trung tâm thành phố.

Khu vực thứ nhất nằm bên trong đường bao khu phố đi bộ và chợ đêm, với 12 tuyến phố gồm Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân, Lý Thái Tổ và Ngô Quyền.

Đáng chú ý, Ngô Quyền là tuyến được bổ sung khi triển khai chính thức so với phương án trước đó chỉ gồm 11 tuyến phố.

Khu vực thứ hai nằm trong phạm vi phố cổ, với đường bao đi qua Tràng Thi, Thợ Nhuộm, Hàng Bông, Phùng Hưng, Phan Đình Phùng, Hàng Đậu, Trần Nhật Duật, Trần Quang Khải, Tràng Tiền và Hàng Khay.

Trong giai đoạn thí điểm, Hà Nội không cấm đồng loạt toàn bộ ô tô, xe máy sử dụng xăng dầu. Thành phố chủ yếu tuyên truyền, khuyến khích chuyển đổi phương tiện và từng bước kiểm soát nhóm xe có mức phát thải cao.

Đối với xe máy, xe gắn máy không kinh doanh vận tải, thành phố khuyến khích hạn chế sử dụng xe mô tô sản xuất trước năm 2008 và xe gắn máy sản xuất trước năm 2016. Xe ôm hoạt động thông qua các ứng dụng công nghệ cũng thuộc nhóm được khuyến khích giảm hoạt động trong khu vực thí điểm. Người dân được vận động chuyển sang xe điện, phương tiện xanh hoặc giao thông công cộng.

Theo lộ trình hiện hành, năm 2027 phạm vi thí điểm dự kiến mở rộng và từ năm 2028 tiến tới triển khai trên toàn khu vực Vành đai 1. Toàn vùng này rộng hơn 26 km2, với khoảng 625.000 người sinh sống.