Tại tờ trình đề nghị đưa dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai vào chương trình lập pháp năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết nhiều năm qua vẫn tồn tại số lượng lớn giao dịch chuyển nhượng đất đai bằng giấy viết tay chưa được giải quyết dứt điểm.

Theo quy định hiện hành, nhiều trường hợp mua bán đất không thực hiện công chứng, chứng thực theo quy định nên không đủ điều kiện để được cấp sổ đỏ. Điều này khiến người sử dụng đất gặp khó khăn trong việc chuyển nhượng, thế chấp, tặng cho hoặc thực hiện các quyền tài sản liên quan.

Để tháo gỡ bất cập, Bộ đề xuất công nhận quyền sử dụng đất đối với các trường hợp mua bán bằng giấy viết tay phát sinh từ sau ngày 1/7/2014 đến trước thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực vào ngày 1/8/2024.

Theo cơ quan soạn thảo, việc sửa đổi sẽ góp phần giảm tranh chấp, ổn định quyền sử dụng đất và khơi thông nguồn lực đất đai đang bị “treo” trong thực tế.

Siết giao dịch đất trong thời gian chờ thu hồi

Bên cạnh đề xuất cấp sổ đỏ cho đất mua bán bằng giấy viết tay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề nghị sửa đổi quy định liên quan đến quyền của người sử dụng đất khi đã có thông báo thu hồi đất nhưng chưa ban hành quyết định thu hồi.

Hiện nay, trong thời gian chờ thu hồi, người sử dụng đất vẫn có thể thực hiện các giao dịch như chuyển nhượng, tặng cho hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, thực tế phát sinh tình trạng mua bán đất nhằm “đón đền bù”, trục lợi từ chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư.

Để hạn chế đầu cơ, Bộ đề xuất theo hướng người nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất trong giai đoạn này chỉ được hưởng mức bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tương ứng với người có đất bị thu hồi trước đó.

Cơ quan soạn thảo cho rằng quy định mới sẽ góp phần đảm bảo công bằng trong công tác giải phóng mặt bằng và hạn chế tình trạng đầu cơ đất đai.

Đề xuất nới điều kiện nhận chuyển nhượng đất trồng lúa

Đối với đất trồng lúa, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết quy định hiện hành yêu cầu cá nhân nhận chuyển nhượng vượt hạn mức phải thành lập tổ chức kinh tế và xây dựng phương án sử dụng đất.

Tuy nhiên, quy định này được đánh giá là làm phát sinh thêm thủ tục hành chính, chi phí và chưa phù hợp với thực tế triển khai dự án đầu tư. Do đó, Bộ đề xuất trường hợp đã có dự án đầu tư phù hợp thì không cần lập thêm phương án sử dụng đất trồng lúa, qua đó giảm bớt rào cản thủ tục và tạo điều kiện khai thác hiệu quả quỹ đất.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau gần hai năm triển khai, Luật Đất đai 2024 đã phát sinh nhiều vướng mắc liên quan đến giá đất, thu hồi đất, bồi thường, thủ tục hành chính và phân cấp thẩm quyền.

Dù đã có 26 văn bản được ban hành để tháo gỡ khó khăn, song nhiều điểm nghẽn vẫn chưa được xử lý triệt để.

Dự thảo luật sửa đổi lần này dự kiến điều chỉnh khoảng 65 điều của Luật Đất đai 2024, tập trung vào việc luật hóa các cơ chế thí điểm, tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương và xử lý linh hoạt hơn đối với các trường hợp đất có nguồn gốc phức tạp như đất lấn chiếm hoặc giao trái thẩm quyền trong quá khứ.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh việc công nhận quyền sử dụng đất đối với các trường hợp mua bán bằng giấy viết tay sẽ phải đi kèm tiêu chí chặt chẽ nhằm tránh phát sinh trục lợi chính sách.