Áp lực chi phí linh kiện bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp

Thị trường công nghệ đang chứng kiến một cơn địa chấn chưa từng có khi giá DRAM và bộ nhớ lưu trữ nhảy vọt. Theo báo cáo từ Counterpoint Research, giá DRAM đã tăng hơn 50% chỉ trong quý 1/2026, trong khi giá bộ nhớ lưu trữ tăng mạnh tới hơn 90%. Nguyên nhân cốt lõi đến từ cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI), khi các gã khổng lồ dồn toàn lực đầu tư vào hạ tầng máy chủ, khiến nguồn cung chip nhớ tiêu dùng bị hút cạn.

Thực tế này đã tác động trực tiếp đến kết quả kinh doanh của các hãng di động. Trong báo cáo thường niên năm 2025, Xiaomi thừa nhận tỷ suất lợi nhuận gộp mảng điện thoại đã giảm từ 12,6% xuống còn 10,9%. Thậm chí, quý cuối cùng của năm 2025, con số này chỉ còn 8,3%. Các giám đốc điều hành của Xiaomi chia sẻ rằng việc tăng giá bộ nhớ đã bào mòn lợi nhuận của công ty nhiều hơn dự tính ban đầu.

Ông Lu Weibing, Chủ tịch Bộ phận Điện thoại di động và Tổng Giám đốc thương hiệu Xiaomi cho biết trên Weibo: "Mức tăng giá bộ nhớ lần này thực sự vượt xa dự kiến, với giá của cùng một phiên bản bộ nhớ tăng gần gấp 4 lần so với quý I năm ngoái. Phiên bản 12 GB RAM đi cùng 512 GB bộ nhớ đã tăng khoảng 1.500 nhân dân tệ (217 USD)".

Tình trạng này không chỉ xảy ra với Xiaomi. Từ cuối tháng 3/2026, các hãng như Oppo, vivo và Honor cũng đã phải bắt đầu điều chỉnh giá bán lẻ để bù đắp chi phí nguyên vật liệu đầu vào đang tăng phi mã.

Nguy cơ biến mất của phân khúc smartphone giá rẻ

Cú sốc giá linh kiện đang tạo ra một kịch bản nghiệt ngã cho phân khúc điện thoại phổ thông. Đối với một chiếc smartphone dưới 200 USD, chi phí cho RAM và bộ nhớ trong hiện chiếm tới 43% tổng giá trị sản xuất. Điều này biến bộ nhớ trở thành linh kiện đắt đỏ nhất, vượt xa cả màn hình hay vi xử lý.

Công ty Dữ liệu Quốc tế (IDC) dự báo thị trường smartphone toàn cầu sẽ sụt giảm khoảng 12,9% trong năm 2026, chạm mức thấp nhất trong một thập kỷ. Đặc biệt, phân khúc smartphone dưới 100 USD được dự báo sẽ trở nên "phi kinh tế" một cách vĩnh viễn. Các hãng sản xuất buộc phải lựa chọn: hoặc tăng giá bán, hoặc âm thầm loại bỏ các dòng máy giá rẻ để tập trung vào phân khúc tầm trung và cao cấp nhằm bảo toàn lợi nhuận.

Tại hội nghị công bố kết quả kinh doanh thường niên, các lãnh đạo Xiaomi dự đoán rằng sau khi chu kỳ tăng giá kết thúc, cấu trúc toàn ngành sẽ được định hình lại. Một số công ty có thể đối mặt khó khăn cực độ, thậm chí là phá sản. Nhà sáng lập Xiaomi, ông Lei Jun thừa nhận: "Chi phí chip nhớ rất cao, chúng tôi sẽ cố gắng hết sức để giảm thiểu áp lực giá thông qua việc cải thiện hiệu quả hoạt động nội bộ, giảm thiểu tác động đến người dùng trong mức chấp nhận được".

Cuộc đua giành vị thế trong cấu trúc thị trường mới

Trong khi các hãng điện thoại Trung Quốc đang nỗ lực tối ưu hóa cấu hình bằng cách giảm bớt các thông số kỹ thuật không quan trọng để cân bằng chi phí, thì các "ông lớn" như Samsung và Apple lại cho thấy vị thế chủ động hơn nhờ tiềm lực tài chính và khả năng tích hợp chuỗi cung ứng.

Samsung hiện nắm giữ lợi thế lớn nhờ sự tích hợp theo chiều dọc. Không chỉ là một thương hiệu di động, hãng còn là nhà sản xuất bộ nhớ hàng đầu thế giới. Khi giá linh kiện tăng, Samsung được hưởng lợi từ mảng bán dẫn, từ đó có quyền ưu tiên tiếp cận thị trường và ổn định chi phí. Các mẫu Galaxy A57 5G và A37 5G mới ra mắt của hãng vẫn duy trì được mức giá tầm trung trong khi vẫn nâng cấp về camera và tích hợp bộ công cụ Awesome Intelligence.

Ngược lại, người dùng hiện nay đang đứng trước những lựa chọn khó khăn. Tại Việt Nam, giá smartphone ra mắt đầu năm 2026 đã cao hơn thế hệ tiền nhiệm từ 5-10%, có mẫu cao cấp tăng tới 30%. Chuyên gia từ IDC nhận định rằng ngay cả khi nguồn cung ổn định trở lại vào giữa năm 2027, mặt bằng giá smartphone cũng khó lòng quay về mức cũ.

Cơn bão giá linh kiện đang buộc toàn ngành di động phải vượt qua cuộc cạnh tranh giá đơn thuần để tiến tới sự cân bằng thực dụng hơn giữa công nghệ, hiệu năng và trải nghiệm người dùng. Những chiếc smartphone "ngon - bổ - rẻ" từng là biểu tượng của hệ sinh thái Android đang dần trở thành những món hàng xa xỉ hoặc biến mất hoàn toàn khỏi kệ hàng trong kỷ nguyên mới.