Ngày 28/10, tại Hà Nội, Hội Khoa học kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam (VINAFOSA) phối hợp với Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia (NIFC), Công ty Cổ phần Tetra Pak Việt Nam và Công ty Tập đoàn TH tổ chức Hội thảo “Bao bì và công nghệ thực phẩm thế hệ mới đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm và phát triển kinh tế tuần hoàn”.

Trong xu hướng chuyển đổi xanh, bao bì sinh học, vật liệu tái chế và công nghệ đóng gói mới được kỳ vọng góp phần giảm sử dụng tài nguyên, hạn chế chất thải. Tuy nhiên, giảm tác động môi trường không đồng nghĩa với việc bảo đảm bao bì an toàn, nhất là khi vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Kiểm soát nguy cơ hóa chất thôi nhiễm từ bao bì vì thế trở thành yêu cầu quan trọng đối với cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Thách thức bủa vây và bài toán tiêu chuẩn kép trong đổi mới bao bì

Tham luận tại Hội thảo, ông Phạm Thế Quyền, Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển Tập đoàn TH, cho rằng bao bì thực phẩm thế hệ mới phải đáp ứng “tiêu chuẩn kép”: bảo đảm an toàn, chất lượng bảo quản và hướng đến tuần hoàn sinh thái.

Phân tích về bối cảnh và áp lực kép đối với ngành thực phẩm và đồ uống, Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển  TH đánh giá các doanh nghiệp đang phải chịu tác động môi trường ngày càng lớn từ rác thải bao bì cũng như các yêu cầu chuyển đổi theo quy định pháp lý khắt khe. Cụ thể, số liệu hiện nay cho thấy ngành thực phẩm tiêu thụ khoảng 60% tổng lượng bao bì nhựa toàn cầu, trong khi gần 95% bao bì thực phẩm trở thành rác thải chỉ sau một lần sử dụng. Từ đó có thể thấy, nguồn phát sinh lớn rác thải bao bì dùng một lần phần nhiều đến từ màng ghép phức hợp, nhựa mềm cho đến hộp giấy tráng nhựa khó phân hủy.

Đánh giá về sức ép từ cam kết phát thải ròng bằng không và pháp lý môi trường, vị đại diện này phân tích lượng khí nhà kính phát sinh từ nhựa có thể tăng gấp đôi vào năm 2060 nếu vẫn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch. Thêm vào đó, thỏa thuận toàn cầu về chấm dứt ô nhiễm nhựa đang bắt buộc các nhà sản xuất phải thiết kế để tái chế và loại bỏ nhựa một lần. Không chỉ vậy, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đang yêu cầu doanh nghiệp đóng gói phải chịu chi phí thu gom và xử lý bao bì sau tiêu dùng, đồng thời phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tỷ lệ nhựa tái chế tối thiểu như tại thị trường châu Âu.

Từ những thách thức đó, chuyên gia phân tích xu thế toàn cầu đang tái định hình vật liệu bao bì thông qua việc đổi mới nguồn vật liệu, thiết kế để tái chế và ứng dụng mô hình tái sử dụng. Thực tế chỉ ra rằng, nhiều doanh nghiệp lớn trên thế giới đang giảm sử dụng nhựa nguyên sinh, chuyển sang vật liệu sinh học từ nguồn nguyên liệu tái tạo hoặc nhựa tái chế đạt chuẩn nhằm giảm phát thải hiệu quả. Hơn nữa, việc thiết kế đơn giản hóa cấu trúc bao bì, ưu tiên đơn vật liệu hoặc thay thế bằng giấy quản lý bền vững sẽ giúp quá trình phân loại, tái chế diễn ra thuận lợi và triệt để hơn.

Thực tiễn hành động và kiến nghị hoàn thiện hành lang pháp lý

Chia sẻ từ lý thuyết đến thực tiễn ứng dụng mô hình tuần hoàn tại doanh nghiệp, Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển Tập đoàn TH cho biết môi trường luôn là một trong sáu trụ cột chính thuộc Chính sách Phát triển bền vững của đơn vị. Mô hình khép kín “từ đồng cỏ xanh đến ly sữa sạch” kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế nông nghiệp và bảo vệ sinh thái thông qua việc vận hành năng lượng xanh, tái chế chất thải chăn nuôi thành phân bón hữu cơ và đặc biệt là chuyển đổi bao bì thân thiện hơn với môi trường. Các giải pháp tối ưu hóa thiết kế bao bì đã được triển khai đồng bộ từ việc giảm khối lượng chai, giảm độ dày nhãn mác, giảm độ dày màng bọc lốc cho đến việc ngưng sử dụng màng co nắp chai nước tinh khiết.

Đi sâu vào chi tiết lộ trình chuyển đổi, ông Quyền phân tích từ giữa 2018 doanh nghiệp đã tiên phong thay thế túi ni lông bằng túi sinh học thân thiện với môi trường nhằm hạn chế rác thải nhựa. Doanh nghiệp cũng ghi nhận hiệu quả tích cực của việc giảm độ dày nhãn mác bọc chai và độ dày màng co sản phẩm. Từ những nỗ lực này, kết quả đạt được là việc cắt giảm khoảng 600 tấn nhựa mỗi năm, đồng thời tiết kiệm hàng chục tỷ đồng cho hoạt động sản xuất kinh doanh, chứng minh tính khả thi của việc kết hợp hiệu quả giữa môi trường và kinh tế.

Tuy nhiên, người đại diện TH cũng nhìn nhận những nỗ lực riêng lẻ của một doanh nghiệp là chưa đủ sức để thúc đẩy nền kinh tế bao bì xanh trên diện rộng. Vì vậy, việc tham gia các liên minh thúc đẩy tuần hoàn bao bì đóng vai trò vô cùng quan trọng, điển hình như Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam mà doanh nghiệp là một thành viên sáng lập cốt cán. Qua thực tế triển khai, hệ thống đã thu hồi hơn 21.000 tấn vỏ hộp sữa - theo thống kê từ năm 2024 đến đầu 2026. Đồng thời, việc ưu tiên sử dụng bao bì hộp giấy ứng dụng công nghệ tiệt trùng sáu lớp từ đối tác lớn giúp bảo quản dinh dưỡng an toàn tự nhiên mà không cần chất bảo quản, vừa bảo vệ sức khỏe người dùng vừa tối ưu hóa năng lực tái chế.

Ở cấp độ tác động tới người tiêu dùng, chương trình “Thu gom vỏ hộp – lan tỏa sống xanh” được triển khai tại hệ thống TH true mart, khuyến khích khách hàng thu gom vỏ hộp sữa giấy đã qua sử dụng để đưa vào tái chế. Thông qua hợp tác với các đơn vị chuyên môn, vỏ hộp sau thu gom được chuyển hóa thành các sản phẩm hữu ích như thùng carton, túi giấy, sổ tay, chậu trồng cây và tấm lợp sinh thái.

Ông Phạm Thế Quyền nhấn mạnh hành lang pháp lý đồng bộ chính là động lực lớn lao thúc đẩy toàn ngành chuyển đổi xanh. Theo đó, các cơ quan chức năng cần sớm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia rõ ràng cho vật liệu bao bì sinh học và kiểm soát an toàn tuyệt đối đối với vật liệu tái chế tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Thêm vào đó, việc thực thi hiệu quả trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất thông qua khung pháp lý minh bạch sẽ giúp quản lý trọn vòng đời bao bì sau tiêu dùng và đảm bảo năng lực cạnh tranh công bằng. Cuối cùng, Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển Tập đoàn TH khẳng định đầu tư vào bao bì thế hệ mới và mô hình tuần hoàn chính là giải pháp thiết thực nhất để thực hiện cam kết bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng hôm nay và gìn giữ môi trường sống cho các thế hệ tương lai.