Chi hơn 31.000 tỷ đồng xây kho lưu trữ hạt nhân sâu 400m giữa lòng châu Âu
Dự án Onkalo – kho lưu trữ hạt nhân dưới lòng đất quy mô lớn – được kỳ vọng trở thành lời giải dài hạn cho bài toán chất thải của ngành năng lượng nguyên tử.
Phần Lan chuẩn bị đưa vào vận hành cơ sở lưu trữ vĩnh viễn nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng đầu tiên trên thế giới. Công trình đánh dấu bước ngoặt mới trong xử lý chất thải hạt nhân, được kỳ vọng giải quyết bài toán tồn đọng kéo dài nhiều thập kỷ của ngành năng lượng nguyên tử.
Cơ sở có tên Onkalo được đặt sâu dưới lòng đất, xuyên qua lớp đá nền hình thành cách đây gần 2 tỷ năm. Từ mặt đất, hệ thống thang máy có thể đưa người xuống khu vực lưu trữ ở độ sâu hơn 400m chỉ trong thời gian rất ngắn - nơi được thiết kế để cách ly gần như tuyệt đối với môi trường bên ngoài.
Theo nhà địa chất Tuomas Pere, khu vực lưu trữ nằm ở độ sâu khoảng 430m, được bao bọc bởi lớp đá migmatit–gneiss có độ ổn định cao và ít nguy cơ xảy ra địa chấn. Đây là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn cho việc lưu trữ các vật liệu phóng xạ trong thời gian dài.
Dự án được triển khai từ năm 2004 tại đảo Olkiluoto, ngoài khơi bờ biển phía Tây Phần Lan. Khu vực này tương đối tách biệt, nằm giữa rừng rậm và cách thị trấn Eurajoki khoảng 15km. Đây cũng là trung tâm điện hạt nhân lớn của quốc gia Bắc Âu này, nơi nhiều cư dân địa phương làm việc trong ngành năng lượng.
Với tổng vốn đầu tư khoảng 1 tỷ euro (hơn 31.000 tỷ đồng), phần lớn hạng mục xây dựng đã hoàn thành và cơ sở đang chờ phê duyệt để chính thức vận hành. Khi đi vào hoạt động, Onkalo sẽ trở thành điểm đến cuối cùng của hàng nghìn tấn nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng.
Sau khi rút khỏi lò phản ứng, nhiên liệu phóng xạ sẽ được chuyển tới cơ sở xử lý, sau đó đóng gói tự động trong các thùng chứa bằng đồng có độ bền cao. Những thùng này được đặt sâu trong các đường hầm dưới lòng đất, bao quanh bởi lớp đất sét bentonit có khả năng hấp thụ nước và tạo lớp đệm bảo vệ, hạn chế tối đa sự xâm nhập từ bên ngoài.
Theo công ty Posiva - đơn vị phụ trách quản lý chất thải hạt nhân tại Phần Lan - cơ sở này có thể tiếp nhận khoảng 6.500 tấn nhiên liệu. Các thùng chứa được thiết kế để duy trì độ kín trong khoảng thời gian đủ dài để mức phóng xạ giảm xuống mức không còn gây ảnh hưởng đáng kể tới môi trường.
Đại diện Posiva cho biết giải pháp chôn sâu dưới lòng đất được xem là bước hoàn thiện quan trọng trong chu trình năng lượng hạt nhân theo hướng bền vững. Dự án được tài trợ bởi các doanh nghiệp điện hạt nhân trong nước, thông qua quỹ tích lũy nhiều năm dành riêng cho xử lý chất thải.
Theo kế hoạch, Onkalo sẽ tiếp nhận chất thải trong nhiều thập kỷ, có thể kéo dài đến khoảng năm 2120 trước khi được niêm phong hoàn toàn. Nếu vận hành hiệu quả, mô hình này có thể trở thành hình mẫu cho các quốc gia khác đang tìm kiếm giải pháp an toàn và lâu dài cho vấn đề chất thải hạt nhân.
