Ngày 14/8, tại Hợp tác xã cacao Bù Gia Mập, nhiều hộ dân, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số tại xã biên giới Bù Gia Mập, phấn khởi nhận cây giống để triển khai mô hình trồng xen cacao dưới tán điều. Đây được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh cây điều vẫn là cây trồng chủ lực của địa phương nhưng giá cả và năng suất còn thiếu ổn định. Thay vì thay thế hoàn toàn vườn điều, mô hình hướng tới khai thác thêm tầng canh tác dưới tán cây, qua đó tạo nguồn thu kép trên cùng một diện tích.

Bù Gia Mập hiện có hơn 4.000 ha điều. Những năm qua, địa phương đã phát triển khoảng 400-500 ha cacao trồng xen, song hiệu quả chưa đạt như kỳ vọng, một phần do vấn đề đầu ra và liên kết thị trường chưa ổn định. Với gia đình ông Điểu Mố, cây cacao từng được đưa vào trồng thử nghiệm nhưng sau đó phải dừng lại do khó tìm đầu ra. Gia đình ông có khoảng 5 ha điều, song giá nông sản biến động, trong khi sâu bệnh, đặc biệt tình trạng cháy lá, khô bông, ảnh hưởng đến năng suất và thu nhập.

Tương tự, gia đình ông Điểu Như có khoảng 7 sào điều nhưng sản lượng không ổn định. Dù đã trồng thêm tiêu và cà phê để đa dạng nguồn thu, ông vẫn đăng ký tham gia mô hình mới và dự kiến trồng 200 cây cacao xen trong vườn điều hiện có. Điểm khác biệt của mô hình lần này là bài toán đầu ra được đặt ngay từ đầu. Người dân được hỗ trợ cây giống và kỹ thuật, đồng thời Hợp tác xã cacao Bù Gia Mập chủ động liên kết với doanh nghiệp để tạo thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Theo ông Nguyễn Văn Khải, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Bù Gia Mập, đợt triển khai này có 19 hộ tham gia, tổng diện tích 35,6 ha, với hơn 17.000 cây cacao giống. Hợp tác xã cacao Bù Gia Mập hỗ trợ 50% kinh phí cây giống, các hộ dân đối ứng 50% còn lại. Khi có thêm nguồn ngân sách, địa phương dự kiến tiếp tục hỗ trợ hệ thống tưới, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc. Qua khảo sát, cây cacao được đánh giá phù hợp với điều kiện thời tiết, thổ nhưỡng và địa hình tại địa phương. Mục tiêu đến năm 2030, Bù Gia Mập phát triển hơn 100 ha cacao trồng xen dưới tán điều.

Ông Hoàng Công Phúc, đại diện Hợp tác xã cacao Bù Gia Mập, cho biết phần lớn diện tích điều tại địa phương đã già, cây cao và có tán rộng, tạo điều kiện thuận lợi để trồng xen cacao. Mô hình này thực tế từng được triển khai từ hơn một thập kỷ trước và cho hiệu quả kinh tế, nhưng việc thiếu đầu ra ổn định khiến một số hộ phải chặt bỏ cacao.

Lần triển khai này được kỳ vọng khắc phục điểm nghẽn đó thông qua liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Hợp tác xã không chỉ cung cấp cây giống mà còn phối hợp hỗ trợ vật tư, phân bón, tưới tiêu và hướng dẫn quy trình kỹ thuật, đồng thời kết nối đơn vị thu mua.

Theo hướng này, cacao không cạnh tranh trực tiếp với cây điều mà bổ sung thêm một tầng sản xuất trong cùng vườn cây. Khi được chăm sóc đúng kỹ thuật, nông hộ có thể khai thác hiệu quả hơn diện tích đất hiện hữu mà không phải đầu tư chuyển đổi toàn bộ vườn điều. Đây cũng là yếu tố quan trọng đối với các hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng biên, nơi việc nâng cao thu nhập trên cùng diện tích đất sản xuất có ý nghĩa lớn đối với quá trình giảm nghèo và phát triển sinh kế bền vững.

Thành phố Đồng Nai hiện có hơn 176.000 ha điều, chiếm khoảng 58% tổng diện tích điều của cả nước. Quy mô vùng nguyên liệu lớn tạo dư địa để phát triển các mô hình canh tác xen, nâng cao giá trị sản xuất thay vì phụ thuộc vào một loại cây trồng.

Nếu được triển khai đồng bộ từ giống, kỹ thuật, tưới tiêu đến tiêu thụ, mô hình cacao dưới tán điều có thể trở thành một hướng chuyển đổi phù hợp với vùng nguyên liệu điều của Đồng Nai. Quan trọng hơn, việc gắn sản xuất với doanh nghiệp ngay từ đầu sẽ giúp người dân giảm rủi ro về đầu ra, tạo nền tảng hình thành vùng nguyên liệu cacao ổn định và từng bước nâng cao giá trị nông nghiệp tại vùng biên.