Gánh nặng bệnh lao và "khoảng trống" trong phát hiện sớm

Tại Việt Nam, bệnh lao vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm có gánh nặng lớn, xếp thứ 12 trong số 30 quốc gia có gánh nặng cao nhất thế giới và đứng thứ 10 về lao kháng thuốc. Theo số liệu từ Chương trình Chống lao Quốc gia, năm 2025 cả nước phát hiện hơn 119.000 bệnh nhân lao, chiếm khoảng 63% số ca mắc mới ước tính. Riêng TP.HCM đang gánh chịu áp lực lớn khi chiếm tới 25% tổng số ca lao cả nước.

Đáng chú ý, ước tính mỗi năm Việt Nam vẫn có khoảng 184.000 ca mắc mới và 12.000 người tử vong do căn bệnh này. Một thách thức lớn hiện nay là có tới 40% bệnh nhân mắc lao không có triệu chứng điển hình như ho kéo dài, sốt hay sụt cân. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi đi khám sức khỏe hoặc khi bệnh đã tiến triển nặng, dẫn đến biến chứng nguy hiểm và tăng nguy cơ lây lan cộng đồng.

Phát biểu tại hội thảo báo cáo kết quả hoạt động dự án giai đoạn 2020 - 2025 diễn ra ngày 23/3/2026, bà Melissa A. Brown - Tổng lãnh sự Hoa Kỳ tại TP.HCM nhấn mạnh: "Hoa Kỳ tự hào là đối tác lâu năm của Việt Nam trong nỗ lực chung nhằm xóa bỏ bệnh lao. Chính phủ Hoa Kỳ cam kết sẽ luôn đồng hành cùng Việt Nam để xây dựng những nguồn lực này, hướng tới mục tiêu chung là chấm dứt bệnh lao". Bà cũng khẳng định bệnh lao hoàn toàn có thể phòng ngừa và chữa khỏi nếu được tiếp cận nguồn lực kịp thời.

Lồng ghép sàng lọc vào khám định kỳ: Chìa khóa vàng từ năm 2026

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030, Chương trình Phòng chống lao Quốc gia đã đề xuất một giải pháp mang tính hệ thống: đưa sàng lọc lao vào danh mục khám sức khỏe định kỳ. Theo định hướng từ năm 2026, mỗi người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm.

TS.BS Đinh Văn Lượng - Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Trưởng Ban điều hành Chương trình chống lao Quốc gia nhận định, hiện nay chỉ có khoảng 23% người dân được khám chữa bệnh thường xuyên. Ngay cả với 52 triệu người lao động được khám sức khỏe hàng năm, nội dung sàng lọc lao vẫn thường bị bỏ sót.

"Việc đưa phát hiện lao vào khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân chính là một trong những giải pháp đột phá. Khi mỗi người chủ động kiểm tra sức khỏe, mỗi ca bệnh được phát hiện sớm, chúng ta sẽ tiến gần hơn tới mục tiêu đẩy lùi căn bệnh nguy hiểm này", TS.BS Đinh Văn Lượng nhấn mạnh.

Trong quy trình mới, chụp X-quang phổi và xét nghiệm GeneXpert được xác định là hai mũi nhọn kỹ thuật:

Chụp X-quang phổi: Phương pháp tối ưu giúp phát hiện tổn thương ngay cả khi chưa có triệu chứng.

Xét nghiệm GeneXpert: Công cụ chẩn đoán xác định nhanh chóng, chính xác các trường hợp nghi ngờ.

Quyết tâm chuyển dịch từ "chữa bệnh" sang "phòng bệnh"

Thông điệp của Ngày Thế giới phòng chống lao năm 2026: “Yes! We Can End TB! Led by Countries! Powered by People!” (Đúng! Chúng ta có thể chấm dứt bệnh lao! Quốc gia dẫn dắt - Nhân dân hành động) đã thể hiện rõ quyết tâm của Việt Nam.

Để triển khai đồng bộ, Bệnh viện Phổi Trung ương đã kiến nghị Bộ Y tế chỉ đạo lồng ghép khám sàng lọc lao vào sổ sức khỏe điện tử, đồng thời cập nhật yêu cầu đào tạo kiểm soát bệnh lao cho đội ngũ bác sĩ tại y tế cơ sở. Tại các địa phương như TP.HCM, Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch cũng cam kết đẩy mạnh sàng lọc chủ động, tối ưu hóa chẩn đoán và quản lý lao tiềm ẩn.

Thực tế cho thấy, nếu bệnh được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ, tỉ lệ thành công tại Việt Nam đạt tới 90%, cao hơn mức trung bình toàn cầu. Việc chủ động sàng lọc không chỉ bảo vệ sức khỏe cá nhân, giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến trên mà còn là trách nhiệm xã hội để ngăn chặn nguồn lây, hướng tới một Việt Nam không còn bệnh lao.