Những khó khăn trực tiếp từ cuộc xung đột địa chính trị

Cuộc khủng hoảng hiện nay mang tính chất phức tạp và chưa xác định thời điểm kết thúc, qua đó tạo áp lực đáng kể đối với vận tải hàng không, thương mại, du lịch và chuỗi cung ứng toàn cầu. Tại Việt Nam, ông Đỗ Hồng Cẩm, Phó Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, nhận định những tác động từ sự kiện này là rất rõ rệt. Cụ thể, các đường bay kết nối hoặc quá cảnh tại những trung tâm lớn như Dubai, Doha hay Abu Dhabi đều bị ảnh hưởng nặng nề do tâm lý e ngại của hành khách về an toàn không phận. Trong lĩnh vực du lịch, các tour cao cấp từ Việt Nam đi Trung Đông với giá khoảng 100 đến 130 triệu đồng đã bị hủy bỏ hoàn toàn.

Bên cạnh đó, đối với vận tải hàng hóa, việc đứt gãy chuỗi cung ứng đang trở thành bài toán khó giải. Hoạt động vận chuyển hàng hóa đi và đến châu Âu bị chậm trễ, trong khi giá cước cũng tăng đáng kể, gây ảnh hưởng trực tiếp đến các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như linh kiện điện tử và hàng may mặc. Khi các tuyến bay từ Việt Nam đi châu Âu, Bắc Mỹ và châu Phi qua Trung Đông sụt giảm, hành khách buộc phải lựa chọn các chuyến bay qua những điểm trung chuyển khác tại Đông Nam Á và Đông Bắc Á. Điều này khiến giá vé máy bay trên các đường bay này tăng cao bởi trong ngắn hạn, các hãng hàng không khó có thể bổ sung tải cung ứng để đáp ứng nhu cầu đột biến.

Dù không có hãng hàng không Việt Nam nào khai thác trực tiếp đến khu vực Trung Đông, Vietnam Airlines vẫn phải điều chỉnh toàn bộ các đường bay đi châu Âu nhằm tránh không phận Iran, Iraq và các khu vực lân cận. Theo đó, các chuyến bay buộc phải sử dụng hành lang phía Bắc qua Trung Á, Trung Quốc hoặc hành lang phía Nam qua Nam Á và bán đảo Saudi Arabia. Việc điều chỉnh này khiến thời gian bay kéo dài thêm từ 10 đến 15 phút mỗi chuyến, qua đó làm chi phí vận hành tăng khoảng 2.000 USD cho mỗi chuyến bay. Nếu xung đột tiếp tục leo thang, Vietnam Airlines còn phải đối mặt với áp lực tài chính khi mức phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh có thể tăng từ 10 đến 15 phần trăm đối với các tàu bay khai thác trên các tuyến xuyên lục địa có tiếp giáp vùng xung đột.

Tác động này còn lan rộng tới các đơn vị cung cấp dịch vụ hàng không. Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam ghi nhận mức thất thu gần 250.000 USD mỗi tuần và gần 1 triệu USD mỗi tháng từ hoạt động điều hành bay. Tương tự, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam cũng thất thu khoảng 10,9 triệu USD mỗi tháng từ các khoản phí phục vụ hành khách và dịch vụ tại cảng. Rõ ràng, diễn biến khó lường của tình hình chiến sự đang tạo ra những tổn thất trực tiếp và gián tiếp đối với hạ tầng hàng không Việt Nam.

Giải pháp ứng phó linh hoạt bảo đảm an toàn khai thác

Trước tình hình này, Cục Hàng không Việt Nam đã chỉ đạo các đơn vị chủ động xây dựng phương án ứng phó nhằm hạn chế tối đa rủi ro. Cơ quan này yêu cầu các hãng hàng không phải tránh các khu vực không phận có nguy cơ mất an toàn, đồng thời tăng cường đánh giá rủi ro và thường xuyên cập nhật thông báo hàng không. Bên cạnh đó, Cục còn lập bộ phận theo dõi khai thác, phối hợp với các hãng hàng không quốc tế để cập nhật việc đóng, mở không phận tại các quốc gia vùng Vịnh như Iran, Iraq, Israel, Qatar, Kuwait, Bahrain, Syria, UAE và Jordan. Các cảng hàng không và hãng bay cũng được yêu cầu thực hiện nghiêm túc các phương án hỗ trợ khi phát sinh chậm, hủy chuyến nhằm bảo đảm quyền lợi cho hành khách.

Trong lĩnh vực du lịch, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam yêu cầu các doanh nghiệp lữ hành dừng, không tổ chức tour đến các khu vực nguy hiểm nhằm bảo đảm an toàn tối đa cho du khách. Bà Nguyễn Nguyệt Vân Khanh, Giám đốc Ban Tiếp thị Truyền thông của Vietravel, chia sẻ rằng doanh nghiệp đã chủ động liên hệ với các khách hàng có hành trình trung chuyển qua Trung Đông trong tháng 3 để tư vấn phương án thay thế. Theo bà, doanh nghiệp có thể điều chỉnh tuyến bay, cập nhật lịch khởi hành mới hoặc chuyển sang hành trình khác nếu cần thiết. Phần lớn khách hàng đã chọn chuyển sang hành trình khác hoặc bảo lưu chi phí để chờ tình hình ổn định. Bà cũng nhận định thị trường có thể phục hồi nhanh nhờ hệ thống trung chuyển lớn nếu tình hình được kiểm soát.

Các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ cũng đang nỗ lực điều chỉnh kế hoạch. Ông Nguyễn Văn Nhị, đại diện Postours & Event, cho biết một đoàn khách của công ty với quy mô khoảng 25 đến 30 người đã phải hủy tour do ảnh hưởng chiến sự. Theo ông Nhị, vé máy bay được hoàn 100 phần trăm theo chính sách của hãng, trong khi các dịch vụ khác phần lớn được đối tác cho bảo lưu. Đối với những đoàn chưa khởi hành, công ty sẵn sàng hỗ trợ khách hoãn hoặc bảo lưu để chuyển sang các điểm đến phù hợp hơn.

Trong khi đó, ông Phùng Xuân Khánh, CEO của Tiên Phong Travel, chia sẻ đơn vị đang có một đoàn khách dự kiến đi Trung Đông vào tháng 4 nhưng vẫn đang theo dõi sát diễn biến. Ông Khánh khẳng định rằng nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, doanh nghiệp sẵn sàng hủy kế hoạch và hoàn vé, chấp nhận thiệt hại để bảo đảm an toàn cho khách. Sự chủ động và ưu tiên an toàn của các doanh nghiệp đang góp phần giảm thiểu những tác động tiêu cực đối với du khách.

Để hỗ trợ các đơn vị bị ảnh hưởng, Cục Hàng không đang phối hợp với Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam xem xét giảm giá dịch vụ sân đỗ cho các hãng hàng không. Trong trường hợp tình hình phức tạp kéo dài, Cục sẽ rà soát chính sách để đề xuất điều chỉnh phù hợp hơn. Bên cạnh đó, cơ quan này cũng phối hợp với các hãng hàng không Việt Nam xem xét kiến nghị việc phụ thu phí nhiên liệu hàng không nếu giá xăng dầu tăng do ảnh hưởng của xung đột. Đồng thời, Cục phối hợp với Cục Lãnh sự thuộc Bộ Ngoại giao để cập nhật tình hình nhằm chuẩn bị phương án bảo hộ công dân Việt Nam tại Trung Đông. Những nỗ lực này thể hiện tinh thần trách nhiệm cao của các cơ quan quản lý trong việc duy trì hoạt động bay ổn định và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp cũng như người dân.