Vương hậu đầu tiên của nước Việt độc lập, có cha là nhân vật nổi tiếng
Bà là vợ của vua Ngô Quyền và có xuất thân đặc biệt.
Trong lịch sử Việt Nam, Dương Thị Như Ngọc là vị vương hậu để lại nhiều dấu ấn đặc biệt. Bà không phải là vợ đầu của vua Ngô Quyền nhưng được phong hậu, trở thành vương hậu đầu tiên của nước Việt thời kỳ độc lập, tự chủ.
Theo các sử liệu, Dương Thị Như Ngọc quê làng Ràng, xã Dương Xá, Ái Châu, vùng đất nay thuộc tỉnh Thanh Hóa. Bà là con gái của Dương Đình Nghệ - một hào trưởng có thế lực lớn ở Ái Châu, từng giữ chức Tiết độ sứ và có vai trò đáng kể trong cuộc đấu tranh chống ách đô hộ phương Bắc dưới thời chính quyền họ Khúc.
Tương truyền, khi phu nhân Dương Đình Nghệ mang thai, bà nằm mộng thấy một tiên nữ từ trời bay xuống, trên tay cầm viên ngọc trắng và ngỏ ý xin được làm con.
Không lâu sau, bà sinh một bé gái có dung mạo xinh đẹp, làn da trắng trẻo. Điều đặc biệt là khi đứa trẻ chào đời, trong phòng được cho là lan tỏa một mùi hương dịu nhẹ. Từ đó, Dương Đình Nghệ đặt tên con là Dương Thị Như Ngọc. Cái tên mang ý nghĩa ví người con gái như viên ngọc quý, vừa trong sáng, tinh khiết vừa sở hữu vẻ đẹp nổi bật.
Từ nhỏ, Dương Thị Như Ngọc đã được nhận xét là người có dung mạo nổi bật, cử chỉ đoan trang, phong thái quý phái. Lớn lên, bà vừa giỏi nữ công gia chánh vừa tinh thông võ nghệ.
Trong số những người được Dương Đình Nghệ trọng dụng có Ngô Quyền. Nhận thấy người thanh niên này có tài, lại xuất thân từ gia đình hào trưởng. Cha của Ngô Quyền là Ngô Mân, một người từng kết giao và làm quan cùng Dương Đình Nghệ dưới thời chính quyền họ Khúc. Vì vậy, Dương Đình Nghệ thu nhận Ngô Quyền làm nha tướng và gả con gái mình cho ông.
Theo truyền thuyết và dã sử, thời điểm ấy Ngô Quyền đã có vợ là Dương Phương Lan. Dù vậy, trước tài sắc của Dương Thị Như Ngọc, Dương Phương Lan được cho là đã chủ động nhường vị trí chính thất. Bà cũng thuyết phục vua Ngô Quyền chấp thuận sự sắp xếp này, cho rằng thứ bậc không phải điều quan trọng nhất.
Năm 938, sau khi đánh bại quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng, Ngô Quyền lên ngôi xưng vương, mở ra thời kỳ độc lập, tự chủ lâu dài cho đất nước. Dương Thị Như Ngọc được phong Vương hậu. Theo nhiều tư liệu, bà được coi là vị vương hậu đầu tiên của nhà nước Việt thời kỳ độc lập.
Dương Thị Như Ngọc sinh cho Ngô Quyền nhiều người con trai. Sau khi Ngô Quyền qua đời, bà được tôn làm Thái hậu.
Theo truyền thuyết địa phương, khi Thái hậu Dương Thị Như Ngọc qua đời, bà được an táng tại xứ Kê Lặc, thuộc thị trấn Vương (cũ), Tiên Lữ, Hưng Yên. Tên tuổi của bà cũng được tưởng niệm, phối thờ tại một số địa phương cùng vua Ngô Quyền.
