Năm 2028 là tròn 1.000 năm ngày mất của vua Lý Thái Tổ, tức Lý Công Uẩn (1028-2028). Hướng tới sự kiện này, Bắc Ninh đang triển khai xây dựng Hồ sơ khoa học trình UNESCO xem xét vinh danh Danh nhân lịch sử, văn hóa Lý Công Uẩn. Đây chính là sự ghi nhận những đóng góp của vị vua khai sáng triều Lý, đồng thời giúp giới thiệu các giá trị văn hóa đặc sắc của Việt Nam và vùng đất Bắc Ninh - Kinh Bắc tới cộng đồng quốc tế.

Theo quy định của UNESCO, hồ sơ dự kiến phải được xem xét tại Kỳ họp lần thứ 226 của Hội đồng Chấp hành UNESCO (năm 2027). Vì vậy, việc bắt đầu xây dựng hồ sơ từ năm 2026 được xác định là bước chuẩn bị cần thiết để bảo đảm tiến độ.

Việc đề xuất UNESCO vinh danh Lý Công Uẩn không chỉ mang ý nghĩa ghi nhận một nhân vật có vị trí đặc biệt trong lịch sử dân tộc mà còn được kỳ vọng tạo thêm cơ hội quảng bá những giá trị văn hóa, lịch sử gắn với vương triều Lý và vùng đất Bắc Ninh - Kinh Bắc.

Nếu được UNESCO xem xét, vinh danh, sự kiện có thể tạo hiệu ứng lan tỏa trong việc giáo dục truyền thống, bồi đắp niềm tự hào về lịch sử dân tộc và nâng cao ý thức của thế hệ trẻ trong gìn giữ, phát huy các giá trị di sản. Quá trình này còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về việc bảo tồn các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể gắn với triều Lý trên địa bàn Bắc Ninh.

Ở góc độ đối ngoại và quảng bá văn hóa, hồ sơ cũng được kỳ vọng trở thành cầu nối thúc đẩy giao lưu quốc tế, qua đó giới thiệu rộng hơn hình ảnh Việt Nam cũng như vùng đất Bắc Ninh - Kinh Bắc giàu truyền thống, năng động và hiếu khách tới bạn bè thế giới.

Hoàng đế Lý Thái Tổ (974-1028), tên húy Lý Công Uẩn, là người sáng lập vương triều Lý - một trong những triều đại có vai trò quan trọng trong tiến trình phát triển của lịch sử Việt Nam. Theo nhiều sử liệu, Lý Công Uẩn sinh ra tại làng Cổ Pháp, lộ Bắc Giang, nay thuộc Bắc Ninh. Năm 3 tuổi, ông được thiền sư Lý Khánh Văn nhận làm con nuôi và nuôi dưỡng, giáo dục. Sau đó, ông tiếp tục được thiền sư Vạn Hạnh dìu dắt, truyền dạy kiến thức.

Lớn lên trong môi trường Phật giáo, Lý Công Uẩn được đánh giá là người thông minh, có tư chất và sớm bộc lộ năng lực. Sau này, ông bước vào con đường quan trường dưới triều Tiền Lê, từng đảm nhiệm Điện tiền chỉ huy sứ.

Năm 1009, sau khi vua Lê Long Đĩnh qua đời, Lý Công Uẩn được triều thần suy tôn lên ngôi, lấy hiệu Lý Thái Tổ, mở ra vương triều Lý. Sự chuyển giao này đánh dấu bước ngoặt của lịch sử Đại Việt, đất nước bước vào thời kỳ tương đối ổn định sau những biến động của các triều đại trước.

Dấu ấn nổi bật nhất trong những năm trị vì của Lý Thái Tổ là quyết định dời đô năm 1010. Từ Hoa Lư, nhà vua chuyển kinh đô đến thành Đại La và đổi tên nơi đây thành Thăng Long. Trong Chiếu dời đô, ông nêu những căn cứ về địa thế, thể hiện quan điểm xây dựng một trung tâm chính trị lâu dài cho quốc gia.

Việc lựa chọn Đại La làm kinh đô đã tạo tiền đề để Thăng Long trở thành trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của Đại Việt. Vai trò này được duy trì qua nhiều thế kỷ và trở thành một trong những yếu tố quan trọng hình thành lịch sử lâu dài của vùng đất Thăng Long - Hà Nội.

Bên cạnh quyết định dời đô, thời gian trị vì của Lý Thái Tổ còn gắn với nhiều chính sách hướng tới việc ổn định đời sống và củng cố trật tự xã hội. Vua thực hiện chủ trương giảm sưu thuế, khoan sức dân và chú trọng xây dựng nền tảng ổn định cho đất nước.

Những chính sách này cùng với việc lựa chọn Thăng Long làm kinh đô, góp phần tạo dựng nền tảng cho sự phát triển của Đại Việt dưới triều Lý trong những giai đoạn tiếp theo.

Lý Thái Tổ qua đời năm 1028, sau gần hai thập niên trị vì. Những quyết sách của ông đã để lại dấu ấn lâu dài trong lịch sử dân tộc, đặc biệt là việc định hình trung tâm quyền lực tại Thăng Long.

Với những đóng góp to lớn, ông được tôn vinh là một trong 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu của Việt Nam. Tên ông hiện được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công trình trên cả nước.

Tại quê hương Cổ Pháp, nay thuộc Bắc Ninh, nhiều di tích và công trình tưởng niệm tiếp tục lưu giữ dấu tích về vị vua khai sáng triều Lý. Trong đó có Trường THPT Lý Thái Tổ, tiền thân là Trường Tiểu học Kiêm Bị Đình Bảng, được thành lập từ năm 1929, góp phần duy trì những giá trị lịch sử gắn với vùng đất phát tích của vương triều Lý.

Bài viết có tham khảo thông tin tại:

Xây dựng Hồ sơ khoa học trình UNESCO vinh danh Danh nhân lịch sử, văn hóa Lý Công Uẩn - Báo Tin tức

Lý Công Uẩn - Danh nhân tiêu biểu vùng Kinh Bắc - Cổng thông tin điện tử tỉnh Bắc Ninh - Sở Nội vụ.