Một phòng thí nghiệm của Mỹ từng giữ vị thế thống trị trong lĩnh vực nam châm siêu dẫn nay được cho là muốn mua công nghệ của Trung Quốc - vốn đang được sử dụng tại một máy gia tốc hạt hàng đầu.

Theo SCMP, phòng thí nghiệm quốc gia Brookhaven thuộc Bộ Năng lượng Mỹ chính là nơi từng “độc quyền” loại công nghệ chuyên biệt này.

Tuy nhiên, vào tháng 5 năm ngoái, phòng thí nghiệm này đã liên hệ với Viện Vật lý Năng lượng cao Trung Quốc (IHEP), với mong muốn “mua nam châm siêu dẫn tích hợp do Trung Quốc sản xuất” - loại nam châm được sử dụng trong đợt nâng cấp mới nhất của Máy gia tốc Electron-Positron Bắc Kinh.

Hiện chưa có thông tin cho thấy phòng thí nghiệm Mỹ đã thực sự mua thiết bị này.

“Chúng tôi đã chứng minh rằng Trung Quốc có đủ khả năng cạnh tranh trực diện với những quốc gia hàng đầu thế giới trong các lĩnh vực khoa học cơ bản tiên tiến, đồng thời liên tục giành chiến thắng”, Yu Chenghui, trưởng vận hành máy gia tốc, cho hay.

Zhu Yingshun, nhà nghiên cứu tại IHEP, nói thêm: “Để nhanh chóng thoát khỏi sự phụ thuộc vào công nghệ của người khác, chúng tôi đã dành 13 năm để phát triển nam châm siêu dẫn tích hợp tốt nhất thế giới. Hiệu suất của nam châm siêu dẫn tích hợp do chúng tôi phát triển cao hơn 40% so với các sản phẩm của Mỹ”.

Nam châm siêu dẫn tích hợp, hay nam châm siêu dẫn đa chức năng, là thiết bị đơn lẻ có khả năng thực hiện đồng thời nhiều chức năng từ trường khác nhau.

Trung Quốc đã áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với một số loại nam châm có chứa nguyên tố đất hiếm thuộc nhóm hàng hóa lưỡng dụng. Nhưng nam châm siêu dẫn dùng trong các máy gia tốc hạt thường sử dụng những kim loại như niobi và titan thay vì đất hiếm.

Hệ thống máy gia tốc do Trung Quốc tự chủ

Máy gia tốc Electron-Positron Bắc Kinh gần đây đã thu hút sự chú ý khi công bố bằng chứng thuyết phục nhất từ trước đến nay về sự tồn tại của "glueball" - một loại hạt hiếm được cấu tạo hoàn toàn từ lực tương tác.

Sự tồn tại của hạt này được các nhà vật lý lý thuyết dự đoán từ khoảng 50 năm trước nhưng đến nay vẫn chưa thể xác nhận một cách chắc chắn.

Cơ sở IHEP, được hoàn thành lần đầu vào năm 1988, có nhiệm vụ gia tốc electron và positron lên tốc độ gần bằng tốc độ ánh sáng. Khi hai loại hạt này va chạm, chúng tạo ra những hạt cực nhỏ để các nhà khoa học nghiên cứu, qua đó kiểm chứng những lý thuyết cơ bản  và tìm kiếm các hiện tượng vật lý chưa từng được phát hiện.

Trong đợt nâng cấp lớn đầu tiên, hoàn tất năm 2009, cơ sở này mở cửa trở lại với tên gọi Máy gia tốc Electron-Positron Bắc Kinh II. Hệ thống khi đó sử dụng các nam châm siêu dẫn chuyên dụng do IHEP và Brookhaven phối hợp phát triển, sau đó được chế tạo và thử nghiệm tại Mỹ.

Nhưng theo ông Yu, đợt nâng cấp gần đây nhất - bắt đầu từ năm 2021 và hoàn thành vào năm ngoái - đã giúp “nội địa hóa 100% thiết bị”.

Ông nói rằng thành quả này có được nhờ “thúc đẩy toàn diện hoạt động đổi mới sáng tạo độc lập”.

Theo Beijing Daily hồi tháng 5, độ sáng cực đại của máy gia tốc - chỉ số đo tốc độ tối đa của các vụ va chạm hạt có thể xảy ra trên một đơn vị diện tích trong mỗi giây - hiện đã vượt mức thiết kế. Độ sáng cực đại của hệ thống sau nâng cấp cao gấp 3 lần phiên bản trước.