Gánh nặng bệnh tật ở ngưỡng tuổi xế chiều

Theo số liệu mới nhất từ Tổng cục Thống kê năm 2025, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đã chạm mốc 74,7 tuổi, vượt mức trung bình thế giới (73,4 tuổi). Đặc biệt tại các đô thị lớn như Thủ đô Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh hay thành phố Đà Nẵng, con số này đã vượt ngưỡng 76 tuổi.

Tuy nhiên, số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các chuyên gia y tế tại lễ khởi động chương trình tiêm ngừa cúm ngày 29/1 vừa qua lại chỉ ra một nghịch lý đáng lo ngại: Số năm sống khỏe mạnh chỉ dừng lại ở mức 65 tuổi. Điều này đồng nghĩa với việc người cao tuổi Việt Nam phải đối mặt với khoảng 10 năm cuối đời trong tình trạng sức khỏe suy giảm hoặc mắc các bệnh lý mạn tính.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh – địa phương có chỉ số già hóa cao nhất cả nước với khoảng 1,6 triệu người trên 60 tuổi (sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu cũ), áp lực lên hệ thống y tế đang ngày một lớn. TS.BSCKII Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, người cao tuổi là nhóm đối tượng đặc biệt nhạy cảm trước các bệnh truyền nhiễm do hệ miễn dịch suy yếu và các bệnh nền sẵn có như tăng huyết áp, đái tháo đường, COPD.

Chuyển đổi tư duy: Dự phòng là chìa khóa vàng

Trước thách thức đến năm 2038 Việt Nam sẽ chính thức bước vào thời kỳ dân số già, Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường (cùng các bộ ngành liên quan) đang nỗ lực thực hiện Nghị quyết 72, tập trung vào các giải pháp đột phá để nới rộng thời gian sống khỏe của người dân lên 68 tuổi vào năm 2030.

Tiêm chủng – Lá chắn bảo vệ chủ động

Tiêm vaccine được khẳng định là biện pháp an toàn và hiệu quả nhất. Chương trình hỗ trợ tiêm ngừa cúm cho người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn đang được triển khai tại 6 trạm y tế phường, xã trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh (như An Phú Đông, Cần Giờ, Bàu Bàng...) là một minh chứng điển hình. Việc tiêm chủng không chỉ giảm nguy cơ tử vong mà còn giúp ngăn chặn các biến chứng nặng làm trầm trọng thêm bệnh nền.

Dinh dưỡng hợp lý – Nền tảng bền vững

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho rằng nguyên nhân cốt lõi của tình trạng "thọ nhưng chưa khỏe" nằm ở chế độ dinh dưỡng bất hợp lý. Thói quen lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn, nhiều muối, đường và thiếu hụt vi chất đang đẩy nhanh gánh nặng bệnh không lây nhiễm.

Việc ra mắt Cổng thông tin Dinh dưỡng ngày 28/1 vừa qua được kỳ vọng là công cụ số chủ lực, giúp người dân tiếp cận kiến thức chính thống về chế độ ăn lành mạnh, hỗ trợ kiểm soát các chỉ số cơ thể ngay tại nhà.

Thách thức và lộ trình tương lai

Già hóa dân số không chỉ là áp lực y tế mà còn là bài toán về an sinh xã hội. PGS.TS Nguyễn Trung Anh, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương nhấn mạnh, chi phí y tế cho người cao tuổi đang leo thang, gây áp lực lên ngân sách Nhà nước và Quỹ bảo hiểm y tế.

Để đạt được mục tiêu tuổi thọ trung bình 75,5 tuổi với ít nhất 68 năm sống khỏe vào năm 2030, các chuyên gia khuyến nghị:

Người dân: Duy trì khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần/năm, tăng cường vận động và kiểm soát căng thẳng.

Cộng đồng: Nhân rộng các mô hình hỗ trợ y tế, nâng cao nhận thức về phòng bệnh chủ động tại các trạm y tế địa phương.

Hệ thống y tế: Đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chuyên khoa lão khoa.
Việc thu hẹp khoảng cách giữa tuổi thọ sinh học và tuổi thọ khỏe mạnh không chỉ nâng cao chất lượng cuộc sống cho mỗi cá nhân, mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho nền kinh tế - xã hội Việt Nam trong kỷ nguyên mới.