Mới đây, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường (PC03) - Công an TP.HCM đã triệt phá đường dây sản xuất, mua bán trái phép chất độc Arsenic trioxide (thạch tín trắng) quy mô lớn. 

Hơn 3.000 hộp sản phẩm mang nhãn hiệu như "Arsenic Blue", "Pâte Nécronerve" được pha chế thủ công trong điều kiện sơ sài đã bị thu giữ. Điều đáng sợ là số hóa chất độc hại này đang được tuồn vào nhiều phòng khám nha khoa, đặt trực tiếp vào răng người bệnh dưới danh nghĩa "thuốc diệt tủy".

Cái bẫy "êm ái" và "siêu tốc"

Trong lịch sử nha khoa, thạch tín từng được sử dụng như một giải pháp tình thế để diệt tủy răng. Cơ chế của chất độc bảng A này là gây độc tế bào, làm hoại tử mô tủy (bao gồm mạch máu và thần kinh) cực nhanh. Chỉ sau 24-48 giờ đặt thuốc, tủy răng chết đi, bệnh nhân mất cảm giác và cắt đứt cơn đau thần tốc.

Chính vì đặc tính "tác dụng nhanh", giá thành rẻ và không đòi hỏi kỹ thuật gây tê phức tạp, thạch tín trở thành "bảo bối" của các cơ sở nha khoa chui, kém chất lượng hoặc bác sĩ muốn đốt cháy giai đoạn. Tuy nhiên, sự "êm ái" giả tạo này che giấu những rủi ro y khoa khôn lường mà người bệnh phải gánh chịu.

Hiểm họa hoại tử và nguy cơ ung thư

Theo các chuyên gia đầu ngành, thạch tín không chỉ dừng lại ở việc làm chết tủy răng. Hạn chế chí mạng của hoạt chất này là tính chất khuếch tán không kiểm soát.

ThS.BS.CK2 Nguyễn Đức Minh, Giám đốc Bệnh viện Răng Hàm Mặt TP.HCM, cảnh báo: "Khi đặt vào buồng tủy, thạch tín có xu hướng thấm qua lỗ chóp chân răng, rò rỉ ra vùng mô quanh chóp. Hậu quả là gây viêm quanh cuống hóa học, làm hoại tử nướu và nghiêm trọng hơn là biến chứng viêm xương hàm (Osteomyelitis). Vùng xương hàm tiếp xúc với thuốc có nguy cơ bị tiêu biến, răng lung lay và buộc phải nhổ bỏ".

Đồng quan điểm, chuyên gia hóa học Nguyễn Đình Độ nhấn mạnh: "Dù được trám bít, thạch tín vẫn có thể thấm qua ngà răng. Các nghiên cứu y học quốc tế đã xếp thạch tín vào nhóm chất có khả năng gây đột biến gen và ung thư. Một khảo sát tại Bắc Macedonia năm 2020 cho thấy, cái giá phải trả cho việc tiết kiệm thời gian bằng thạch tín có thể là sự hủy hoại xương hàm vĩnh viễn".

Nguy hiểm hơn, với các chế phẩm trôi nổi được pha chế thủ công vừa bị bắt giữ, nồng độ độc chất không được kiểm soát. Nếu nuốt phải hoặc tích tụ lâu dài, bệnh nhân đối mặt với nguy cơ ngộ độc toàn thân, suy gan, suy thận và ảnh hưởng tính mạng.

Y học hiện đại đã "khai tử" thạch tín

Cần khẳng định rõ: Tại các bệnh viện lớn, trường đại học y khoa và các cơ sở đào tạo chính thống hiện nay, thạch tín đã hoàn toàn bị loại bỏ khỏi danh mục thuốc điều trị và giáo trình giảng dạy.

Theo BS Nguyễn Anh Ninh, Giám đốc Trung tâm Răng hàm mặt kỹ thuật cao (Bệnh viện Thống Nhất), phương pháp điều trị tủy chuẩn mực hiện nay là "lấy tủy sống" (Vital Pulp Therapy). Quy trình này sử dụng thuốc tê để vô cảm, sau đó bác sĩ dùng dụng cụ chuyên dụng lấy sạch tủy và bơm rửa kỹ càng ngay trong một lần điều trị.

Các giải pháp thay thế an toàn đang được áp dụng bao gồm:

Gây tê tại chỗ: Tiêu chuẩn vàng giúp kiểm soát nhiễm trùng, không đau và bảo tồn cấu trúc răng.

Vật liệu sinh học: Sử dụng Calcium Hydroxide (Ca(OH)2) có tính kiềm cao để sát khuẩn, hoặc vật liệu Bioceramic có tính tương thích sinh học cao, giúp tái tạo mô mà không gây độc.

Thuốc diệt tủy Non-Arsenic: Trong trường hợp bất khả kháng phải đặt thuốc (do cơ địa dị ứng thuốc tê...), bác sĩ sẽ dùng loại chứa Paraformaldehyde. Dù tác dụng chậm hơn (5-7 ngày) nhưng an toàn hơn cho mô quanh răng.

Lời khuyên cho người tiêu dùng 

Trước thực trạng vàng thau lẫn lộn, người dân cần tỉnh táo để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình. Dưới đây là những dấu hiệu nhận biết và khuyến cáo quan trọng:

Cảnh giác với quảng cáo "siêu tốc": Tránh xa các cơ sở nha khoa không biển hiệu, giá rẻ bất ngờ với lời hứa hẹn "chữa tủy một lần là khỏi ngay không cần gây tê".

Quyền được biết thông tin: Người bệnh có quyền yêu cầu bác sĩ công khai tên và nguồn gốc loại thuốc được sử dụng trong quá trình điều trị. Các sản phẩm y tế bắt buộc phải có giấy phép lưu hành từ Bộ Y tế.

Dấu hiệu nguy hiểm: Nếu sau khi đặt thuốc diệt tủy thấy đau dữ dội trở lại sau 2-3 ngày, vùng nướu quanh răng chuyển màu tím tái, xám đen hoặc trắng bệch, hơi thở có mùi hôi (do hoại tử), cần đến ngay bệnh viện chuyên khoa để cấp cứu kịp thời.

Sức khỏe răng miệng là cửa ngõ của sức khỏe toàn thân. Đừng vì tâm lý sợ đau hay ham rẻ mà giao phó nụ cười cho những phương pháp điều trị đã lỗi thời và độc hại.