Nỗ lực kéo dài nhiều năm của Trung Quốc nhằm mở rộng hệ thống nguồn cung năng lượng đang được thúc đẩy mạnh mẽ hơn sau khi xung đột tại Trung Đông bùng phát. Diễn biến này củng cố chiến lược đầu tư quy mô lớn vào hạ tầng điện, khiến các doanh nghiệp vận hành lưới điện Nhà nước liên tục phát hành trái phiếu và đưa hàng trăm tỷ USD vốn vào thị trường năng lượng.

Nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới đã trở thành một trong những nhà đầu tư lớn nhất thế giới vào hệ thống lưới điện. Trong những năm gần đây, Bắc Kinh chi mạnh cho hạ tầng để hấp thụ lượng năng lượng tái tạo ngày càng lớn và giảm sự phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu. Việc tài trợ cho làn sóng đầu tư này đã biến các doanh nghiệp lưới điện Nhà nước thành những tổ chức phát hành trái phiếu lớn nhất Trung Quốc, với khối lượng phát hành đạt mức kỷ lục và lợi suất ở vùng thấp lịch sử.

Các khoản đầu tư khổng lồ này cho thấy vai trò trung tâm của lưới điện trong chiến lược năng lượng của Bắc Kinh. Mục tiêu là truyền tải điện gió và điện mặt trời từ các khu vực xa xôi ở miền Tây tới những trung tâm công nghiệp ở miền Đông và duyên hải. Trong bối cảnh nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu gia tăng, các nhà phân tích cho rằng tốc độ mở rộng hệ thống này có thể còn tăng nhanh hơn.

Bà Penny Chen, Giám đốc cấp cao tại Fitch Ratings, nhận định: “Quá trình xây dựng hạ tầng của Trung Quốc hiệu quả hơn nhiều so với phần lớn các quốc gia khác, và lưới điện cũng không phải ngoại lệ”. Khi giá điện tăng vọt đang trở thành rào cản đối với tham vọng phát triển AI và sản xuất ở nhiều nền kinh tế khác, lợi thế này của Trung Quốc có thể càng được nới rộng.

Hiện 2 doanh nghiệp vận hành lưới điện lớn nhất Trung Quốc - Tập đoàn Lưới điện Quốc gia Trung Quốc (SGC) và Tập đoàn Lưới điện Miền Nam Trung Quốc (CSPG) - đã phát hành 92,5 tỷ NDT trái phiếu trong nước từ đầu năm đến nay. Con số này được bổ sung vào mức kỷ lục 901 tỷ NDT trái phiếu phát hành trong năm 2025. Lợi suất trung bình của các đợt phát hành năm nay chỉ khoảng 1,7%, mức thấp nhất từ trước đến nay.

SGC vận hành hệ thống đường dây điện phủ hơn 80% lãnh thổ Trung Quốc, cung cấp điện cho hơn 1 tỷ người dân. Phần còn lại chủ yếu do SPGC quản lý, bao gồm cả tỉnh Quảng Đông – trung tâm kinh tế lớn của nước này.

Làn sóng huy động vốn cho hạ tầng điện đã giúp SGC – doanh nghiệp tiện ích lớn nhất thế giới – giành lại vị trí nhà phát hành trái phiếu lớn nhất Trung Quốc từ năm 2024, vượt qua các ngân hàng thương mại lớn và cả doanh nghiệp xây dựng đường sắt Nhà nước. Riêng năm ngoái, công ty phát hành kỷ lục 754,5 tỷ NDT trái phiếu trong nước, gần gấp 3 lần năm trước, sau khi chi tiêu vốn tăng 20% một năm trước đó.

Theo ông Li Gen, nhà sáng lập Beijing G Capital Private Fund Management Center, lượng phát hành trái phiếu trung bình của SGC có thể đạt 1.200 – 1.400 tỷ NDT/năm trong 5 năm tới. Trong giai đoạn cao điểm xây dựng năm nay và năm sau, con số này thậm chí có thể vượt 1.500 tỷ NDT/năm – đủ để “củng cố chắc chắn vị thế nhà phát hành trái phiếu doanh nghiệp lớn nhất Trung Quốc”, thậm chí vượt tổng lượng phát hành của nhiều tỉnh.

Những khoản đầu tư này nằm trong kế hoạch chi khoảng 5.000 tỷ NDT (hơn 19 triệu tỷ đồng) cho mạng lưới điện trong 5 năm tới. Nguồn vốn sẽ được sử dụng để xây dựng một “siêu lưới điện”, bảo đảm sản lượng điện tái tạo có thể được truyền tải hiệu quả tới các khu vực tiêu thụ lớn.

Theo giới phân tích, các khoản đầu tư này cho thấy an ninh năng lượng – từng được xem là mục tiêu dài hạn của Chủ tịch Tập Cận Bình – đang trở thành một lá chắn kinh tế mang tính cấp bách. Trung Quốc muốn giảm thiểu tác động từ nguy cơ thiếu hụt dầu và khí đốt như những gì các nước láng giềng như Nhật Bản hay Hàn Quốc đang đối mặt.

Các gián đoạn gần đây tại eo biển Hormuz càng làm nổi bật tính hợp lý của chiến lược mà Bắc Kinh theo đuổi. Ông Lin Boqiang, Giám đốc Viện Nghiên cứu Chính sách Năng lượng Trung Quốc tại Đại học Hạ Môn, cho rằng những sự cố này cho thấy tầm quan trọng của việc nội địa hóa nguồn cung năng lượng để bảo đảm an ninh và ổn định. Theo ông, quá trình chuyển dịch sang năng lượng xanh của Trung Quốc là bước đi chiến lược đúng đắn.