Người Malaysia ngày càng ưa chuộng xe điện thay xe xăng

Giá nhiên liệu toàn cầu tăng cao và những bất ổn kéo dài trong nguồn cung đang khiến ngày càng nhiều người dân Malaysia cân nhắc chuyển sang sử dụng xe điện (EV), qua đó thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ phương tiện giao thông dùng nhiên liệu hóa thạch (xe chạy bằng xăng, dầu diesel hoặc các nhiên liệu hoá thạch khác) sang các phương tiện xanh hơn.

Sự quan tâm ngày càng lớn được phản ánh qua số lượng xe điện gia tăng trên đường phố Malaysia nhờ sự đa dạng hơn về mẫu mã và niềm tin của người tiêu dùng được củng cố. Động lực này cũng được thúc đẩy bởi việc hai hãng xe nội địa lớn của quốc gia Đông Nam Á này là Proton và Perodua tham gia thị trường xe điện với các sản phẩm có giá phải chăng hơn.

Theo Cục Giao thông Đường bộ Malaysia (JPJ), 5.894 xe điện đã được đăng ký trong tháng 4 năm 2026 ở quốc gia này, tăng mạnh 103,8% so với 2.892 xe cùng kỳ năm trước.

Mức tăng ấy phản ánh sự phục hồi chung của ngành công nghiệp ô tô Malaysia, với tổng sản lượng toàn ngành (TIV) trong tháng Tư năm nay tăng 19,4% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt 77.819 xe so với 65.200 xe trước đó.

Xe điện chiếm khoảng 7,6% tổng số xe đăng ký trong tháng 4 ở Malaysia, tương đương khoảng 1 trong mỗi 13 xe mới tại nước này. Proton dẫn đầu thị trường với 2.408 xe đăng ký, tiếp theo là “Vua xe điện Trung Quốc” BYD (1.413), Chery (562), Zeekr (357) và thương hiệu ô tô điện Mỹ Tesla (172).

Dù việc nhanh chóng phổ biến xe điện được xem là bước tiến tích cực trong việc giảm phát thải carbon và phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, nhưng những lo ngại đang gia tăng về một thách thức khác trong tương lai. Đó là việc Malaysia sẽ xử lý và tiêu hủy pin xe điện như thế nào khi chúng hết vòng đời.

Thách thức rác thải ngày càng lớn

Malaysia có thể đối mặt với sự gia tăng đáng kể của pin lithium-ion đã qua sử dụng trong những thập kỷ tới.

Theo Viện Ô tô, Robot và IoT Malaysia (MARii), gần 900.000 pin xe điện dự kiến sẽ cần được xử lý hoặc tái chế vào năm 2050. Dựa trên tuổi thọ pin ước tính là 8 năm và xu hướng đăng ký xe điện từ năm 2020, khoảng 40.000 pin sẽ cần tái chế vào năm 2030, tăng lên 330.000 vào năm 2040 và 870.000 vào năm 2050.

Việc xử lý không đúng cách các loại pin này có thể gây ra rủi ro nghiêm trọng cho môi trường và sức khỏe cộng đồng do chứa các vật liệu độc hại.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Tái chế ô tô Malaysia (MAARA), ông Cho Chee Seng cho biết việc tái chế pin xe điện vẫn còn khá mới tại Malaysia, do việc phổ biến EV quy mô lớn chỉ bắt đầu tăng tốc từ năm 2022 sau khi Chính phủ miễn thuế và phí.

“Hiện tại, chưa có nhiều pin xe điện đến cuối vòng đời để tái chế”, ông nói.

Tuy vậy, ông Cho cho biết Malaysia đã có khung pháp lý khá đầy đủ để quản lý việc xử lý và tái chế an toàn pin xe hybrid (xe xăng lai điện) và EV thông qua các hướng dẫn và chính sách do Cục Môi trường (DOE) ban hành.

Khung này bao gồm việc triển khai những cơ sở xử lý ô tô được cấp phép (AATF), các trung tâm tái chế có giấy phép và quy trình chất thải nguy hại SW103 - quy định việc xử lý, lưu trữ, vận chuyển và tiêu hủy vật liệu pin độc hại.

Chính phủ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

Để tránh khủng hoảng rác thải trong tương lai, Malaysia đã bắt đầu xây dựng nền tảng cho hệ sinh thái xe điện bền vững hơn thông qua các chính sách tập trung vào tái chế, tái sản xuất và kinh tế tuần hoàn.

Bộ Đầu tư, Thương mại và Công nghiệp (MITI) đã giải quyết vấn đề này thông qua Chính sách Ô tô Quốc gia 2020 (NAP 2020) và Chính sách Tái sản xuất Quốc gia (NRP).

Theo NAP 2020, Chính phủ Malaysia đặt mục tiêu đạt tỷ lệ tái chế 70% đối với xe hết vòng đời (ELV), đồng thời hướng tới việc thành lập 21 cơ sở AATF được cấp phép vào năm 2030 (so với 5 cơ sở hiện nay).

Chương trình NRP bổ trợ bằng cách thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong 5 lĩnh vực chiến lược: ô tô, hàng hải, gia công cơ khí, điện – điện tử và hàng không vũ trụ thông qua việc tái sản xuất các linh kiện đã qua sử dụng thành sản phẩm có giá trị cao như mới.

Chính sách này nhằm đưa Malaysia trở thành trung tâm kinh tế tuần hoàn khu vực vào năm 2030.

Trong khi đó, MARii đã giới thiệu tiêu chuẩn “Hộ chiếu pin EV” đầu tiên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), giúp theo dõi vòng đời pin và đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG) toàn cầu.

Hệ thống Hộ chiếu Pin hoạt động như một thẻ căn cước kỹ thuật số cho pin xe điện, ghi lại thông tin về nguồn gốc, thành phần, lịch sử sử dụng, lượng phát thải carbon và dữ liệu tái chế, qua đó tăng tính minh bạch và hỗ trợ tái sử dụng an toàn.

Để khuyến khích hơn nữa đầu tư xanh, Chính phủ Malaysia cũng đang cung cấp các ưu đãi thuế, bao gồm trợ cấp thuế đầu tư xanh và miễn thuế thu nhập cho các dịch vụ công nghệ xanh do Tập đoàn Công nghệ Xanh và Thay đổi Khí hậu Malaysia (MGTC) quản lý.

Ngành công nghiệp tăng tốc đầu tư tái chế

Các doanh nghiệp Malaysia đang đẩy mạnh nỗ lực chuẩn bị cho làn sóng rác thải pin xe điện trong tương lai.

Công ty Pin Năng lượng mới Econili đã xây dựng nhà máy tái chế pin EV tại bang Perak với công suất 24.000 tấn/năm và dự kiến mở rộng thêm 100.000 tấn trong giai đoạn hai.

Công ty TNHH Econili Battery New Energy đã thành lập một nhà máy tái chế pin xe điện với công suất 24.000 tấn/năm tại bang Perak và có kế hoạch xây dựng nhà máy tiếp theo trị giá 500 triệu ringgit (hơn 3.322 tỷ đồng) cho dự án mở rộng giai đoạn 2 tại Gopeng, sớm hơn 2 năm so với dự kiến ban đầu kể từ thời điểm hiện tại.

Giám đốc điều hành (CEO) của công ty, Tiến sĩ Jayden Goh cho biết việc mở rộng này dự kiến hoàn thành trong vòng 2 năm tới, sẽ bổ sung thêm 100,000 tấn công suất tái chế hàng năm.

“Nhà máy công nghệ cao này hoạt động theo quy trình hệ thống khép kín, tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của Cục Môi trường (DOE), đảm bảo tác động tối thiểu đến môi trường trong suốt quá trình tái chế”, ông cho biết.

Theo ông, cơ sở này sở hữu nhà máy thủy luyện đầu tiên của Malaysia về thu hồi tích hợp các kim loại quan trọng, tạo ra “khối đen” (black mass) chứa lithium, coban và niken - những vật liệu có giá trị được sử dụng trong sản xuất pin mới.

“Khối đen” đề cập đến vật liệu dạng bột được chiết xuất từ pin lithium-ion tái chế sau khi chúng được tháo dỡ và xử lý. Nó chứa các kim loại có giá trị cao có thể được thu hồi và tái sử dụng trong sản xuất pin.

Ông nói thêm rằng Econili vận hành một cơ sở tái chế pin lithium được cấp phép bởi DOE, được hỗ trợ bởi công nghệ xử lý độc quyền.

Video Chính phủ Malaysia xây dựng các hướng dẫn về việc xử lý, tiêu hủy các tấm pin năng lượng mặt trời và pin xe điện - Nguồn: The Star

Trao cho pin xe điện một vòng đời thứ hai

Bên cạnh việc tái chế, những viên pin xe điện đã qua sử dụng ngày càng được xem là tài sản có giá trị, có thể được tái sử dụng cho hệ thống lưu trữ năng lượng.

Ông Cho cho biết các viên pin được tháo ra từ xe điện thường vẫn giữ được 40 đến 50% dung lượng có thể sử dụng ngay cả khi chúng không còn phù hợp cho phương tiện giao thông.

“Pin thu gom từ nhiều phương tiện có thể được tái sử dụng thành Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), có thể lưu trữ điện cho mục đích dân dụng hoặc thương mại, bao gồm cả các dự án năng lượng mặt trời”, ông giải thích.

“Ví dụ, pin từ một vài chiếc xe điện có thể được kết hợp thành một bộ pin có kích thước xấp xỉ một chiếc bàn, sau đó có thể được sử dụng để cấp điện cho một ngôi nhà hoặc thậm chí làm máy phát điện cho một khu chợ đêm.

Vào ban ngày, điện có thể được tạo ra thông qua năng lượng mặt trời, trong khi vào ban đêm, năng lượng lưu trữ trong BESS có thể được sử dụng mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung lưới điện”, ông nói.

Sự hợp tác giữa các trường Đại học và nhà sản xuất ô tô

Tập đoàn BMW Malaysia và Đại học Malaya nằm trong số những đơn vị đang nghiên cứu cách tái sử dụng pin xe điện đã qua sử dụng thành các hệ thống lưu trữ năng lượng cho các dự án điện nông thôn.

Theo thỏa thuận hợp tác, BMW cung cấp các viên pin xe điện đã qua sử dụng cho Trung tâm Tiên tiến chuyên dụng năng lượng điện (UMPEDAC) của Đại học Malaya, nơi các nhà nghiên cứu nghiên cứu các ứng dụng vòng đời thứ hai, bao gồm hệ thống lưu trữ năng lượng cố định và các giải pháp năng lượng bền vững trong khuôn viên trường.

Sáng kiến này cũng có thể mang lại lợi ích cho các cộng đồng nông thôn được hỗ trợ bởi các trung tâm phát triển bền vững và gắn kết cộng đồng của trường đại học.

Giám đốc Truyền thông Doanh nghiệp và Phát triển bền vững của Tập đoàn BMW Malaysia, ông Sashi Ambi cho biết công ty đã bàn giao hơn 38.700 xe điện hóa tại Malaysia tính đến tháng 3 năm 2026, trong khi hơn 13.600 viên pin đã được thu gom lại theo các quy trình tiêu chuẩn của hãng.

“Khi những phương tiện này cũ đi, chúng tôi thu gom lại pin của chúng một cách có trách nhiệm như một thông lệ tiêu chuẩn. Theo sáng kiến RE:GENERATE, chúng tôi tiến xa hơn bằng việc nghiên cứu cách trao cho những viên pin này một vòng đời thứ hai có ý nghĩa”, ông nói.

Sáng kiến này là một phần trong cam kết kinh tế tuần hoàn rộng lớn hơn của Tập đoàn BMW Malaysia, được dẫn dắt bởi các nguyên tắc: RE:THINK (Tái tư duy), RE:DUCE (Giảm thiểu), RE:USE (Tái sử dụng) và RE:CYCLE (Tái chế).

“Nếu công nghệ này có thể được mở rộng quy mô một cách an toàn, nó có thể giúp giảm chất thải pin, hỗ trợ điện nông thôn sạch hơn và cung cấp giải pháp điện thực tế hơn cho các cộng đồng vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn điện phát từ dầu diesel”, ông nói thêm trong một buổi họp báo gần đây tại Đại học Malaya.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tan Chia Kwang, giảng viên cao cấp tại UMPEDAC cho biết các thế hệ pin mới hơn của BMW giữ được mật độ năng lượng cao hơn và có thể cung cấp lượng điện lên tới 3 ngày cho một hộ gia đình được trang bị tủ lạnh.

“Các thế hệ pin cũ hơn đạt trung bình khoảng 0,5 kWhsa và thông qua việc phân loại, lựa chọn, sửa đổi cẩn thận, chúng tôi cố gắng tối đa hóa hiệu suất của từng bộ pin bất kể thế hệ nào”, ông nói.

Theo Tiến sĩ Tan, hệ thống pin mặt trời này được thiết kế để phù hợp với mô hình sinh hoạt ở nông thôn, nơi các tấm pin mặt trời sẽ sạc cho pin vào ban ngày trước khi năng lượng lưu trữ được giải phóng vào ban đêm khi nhu cầu điện đạt đỉnh.

Trong điều kiện tối ưu, ông cho biết pin xe điện vòng đời thứ hai có thể tiếp tục hoạt động lên đến 20 năm dưới dạng hệ thống lưu trữ cố định.

“Nếu một viên pin xe điện loại biên có thể tiếp tục phục vụ như một hệ thống lưu trữ cố định trong nhiều năm nữa trước khi tái chế cuối cùng, tổng vòng đời hữu ích của nó sẽ dài hơn nhiều so với vòng đời đầu tiên trên một chiếc xe”, ông nhận định.

Nguồn cung pin có thể mất nhiều thời gian hơn dự kiến

Bất chấp sự quan tâm ngày càng tăng đối với việc tái chế, Chủ tịch Câu lạc bộ Chủ sở hữu xe điện Malaysia (MyEVOC), Datuk Shahrol Azral Ibrahim Halmi tin rằng Malaysia có thể không tạo ra đủ lượng pin xe điện loại biên trong tương lai gần để duy trì một ngành công nghiệp tái chế quy mô lớn tại địa phương.

Ông cho biết pin xe điện đang có tuổi thọ kéo dài hơn so với dự kiến ban đầu, với nhiều viên pin vẫn phù hợp cho các ứng dụng lưu trữ năng lượng vòng đời thứ hai.

“Do đó, cách tiết kiệm chi phí nhất để xử lý các viên pin xe điện không còn hoạt động được nữa là chuyển đổi chúng thành “khối đen” trước khi xuất khẩu vật liệu này sang các cơ sở tái chế lớn hơn ở nước ngoài, nơi có thể thu hồi các kim loại có giá trị”, ông nói.

Tuy nhiên, ông lưu ý rằng việc tái sử dụng pin vẫn còn tốn kém do quy trình phức tạp của việc tháo dỡ, kiểm tra và lắp ráp lại các bộ pin đã qua sử dụng.

“Trong một số trường hợp, quy trình ấy có thể đắt hơn so với việc tìm nguồn cung ứng pin mới tinh từ Trung Quốc do quy mô sản xuất khổng lồ và giá cả cạnh tranh của nước này”, ông cho biết.

Đồng thời, nhu cầu về pin xe điện đã qua sử dụng đang tăng lên ở các xưởng sửa chữa của bên thứ ba đang tìm kiếm các lựa chọn thay thế hợp túi tiền cho các xe điện bị hư hỏng hoặc cũ kỹ.

Ông nói rằng các sáng kiến như hệ thống Hộ chiếu Pin của MARii có thể cải thiện khả năng truy xuất nguồn gốc của pin, tăng mức độ sẵn có của pin có thể tái sử dụng và có tiềm năng giảm chi phí sửa chữa cho các chủ sở hữu xe điện.