Một pháo đài cổ rộng khoảng 120.000 m2 vừa được phát hiện gần làng Mescidli ở tỉnh Muş, miền Đông Thổ Nhĩ Kỳ. Công trình được bao quanh bởi hệ thống tường thành dài khoảng 1,4km, làm dấy lên khả năng địa điểm này có liên quan đến Vương quốc Urartu và giai đoạn đầu của thời kỳ Đồ Sắt.

Pháo đài khổng lồ được phát hiện từ ảnh vệ tinh

Trong quá trình phân tích ảnh vệ tinh, nhà khảo cổ Melik Mirbey Ömeroğlu nhận thấy một số cấu trúc bất thường, dường như không phù hợp với địa hình tự nhiên.

Các cuộc khảo sát thực địa sau đó cho thấy những dấu hiệu này thực chất là tàn tích của một hệ thống tường phòng thủ quy mô lớn. Ömeroğlu đặt tên cho địa điểm là “Dev Kale”, có nghĩa là “Pháo đài khổng lồ”.

Khu vực được bao quanh bởi khoảng 1,4km tường thành, với diện tích ước tính 120.000 m2 - tương đương khoảng 17 sân bóng đá. Đây được cho là pháo đài lớn nhất từng được xác định tại tỉnh Muş và là một trong những khu thành lũy có quy mô lớn nhất được ghi nhận tại vùng lãnh thổ từng thuộc phạm vi ảnh hưởng của Urartu.

Kỹ thuật xây dựng là một trong những căn cứ quan trọng giúp các nhà nghiên cứu đánh giá niên đại của pháo đài. Một số đoạn tường sử dụng kiểu xây bằng những khối đá lớn, không đều, được ghép khít với nhau để tạo thành kết cấu đồ sộ.

Ömeroğlu nhận thấy kỹ thuật này có những điểm tương đồng với các pháo đài thời kỳ Đồ Sắt sớm ở miền Đông Thổ Nhĩ Kỳ, trong đó có Aşağı Anzaf và pháo đài Zivistan tại tỉnh Van.

Những phần tường còn tương đối nguyên vẹn cao khoảng 2m ở mặt trong, trong khi một số đoạn phía ngoài cao tới 4m.

Tại phía Bắc khu thành lũy, các nhà khảo cổ còn phát hiện dấu tích của nhiều công trình khác, cho thấy bên trong pháo đài có thể vẫn còn các cấu trúc chưa được khai quật. Ở phía Nam là một hố trũng hình tròn được xây bằng những viên đá nhỏ, có thể từng được sử dụng để chứa nước hoặc phục vụ việc dự trữ nguồn cung bên trong thành. 

Manh mối về sự mở rộng của Vương quốc Urartu

Vị trí của pháo đài nằm gần các tuyến đường liên quan đến quá trình Vương quốc Urartu mở rộng về phía Tây, đồng thời gần mạng lưới đường giao thông cổ được cho là do người Urartu xây dựng.

Urartu là một vương quốc hùng mạnh thời kỳ Đồ Sắt, hình thành quanh hồ Van và từng kiểm soát nhiều khu vực thuộc miền Đông Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay, Armenia và Tây Bắc Iran. Trong thời kỳ cực thịnh từ thế kỷ IX đến VII trước Công nguyên, người Urartu xây dựng hàng loạt pháo đài, khu định cư, đường sá và các công trình thủy lợi giữa địa hình núi non.

Nếu mối liên hệ với Urartu được xác nhận, pháo đài Dev Kale có thể cung cấp thêm bằng chứng về cách vương quốc này mở rộng ảnh hưởng tới vùng biên phía Tây. Những điểm tương đồng về kiến trúc cũng có thể giúp giới khảo cổ tìm hiểu quá trình chuyển đổi từ các cộng đồng địa phương có thành lũy sang một nhà nước Urartu tập quyền.

Các cuộc khai quật, khảo sát bề mặt, phân tích đồ gốm và phương pháp định tuổi khoa học sẽ được tiến hành để xác định thời điểm pháo đài được xây dựng, thời gian nó được sử dụng cũng như nền văn hóa hoặc thế lực chính trị từng kiểm soát nơi này.