Toà lâu đài được thiết kế bởi một người thợ đá ở Ninh Bình. Dù chưa từng học qua trường lớp kiến trúc, ông Lương Văn Quang đã tự tay phác thảo bản vẽ, cùng hàng chục nghệ nhân xây dựng nên tòa lâu đài bằng đá được xem là lớn nhất Việt Nam.

Công trình sử dụng gần 3.000 tấn đá, thi công liên tục trong 14 năm và gây ấn tượng bởi hàng loạt chi tiết chạm khắc mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa dân tộc.

Công trình đặc biệt giữa cố đô

Nằm ngay trên tuyến đường dẫn vào khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, thuộc vùng đất cố đô Hoa Lư (Ninh Bình), tòa lâu đài đá đồ sộ này luôn thu hút sự chú ý của du khách mỗi khi đi ngang qua. Công trình tọa lạc trên khu đất rộng khoảng 3.000m², nổi bật với kiến trúc cổ và màu xanh đặc trưng của đá Ninh Vân.

Chủ nhân của công trình là ông Lương Văn Quang (SN 1973), người sinh ra trong gia đình có truyền thống 12 đời làm nghề chế tác đá mỹ nghệ. Công trình được khởi công từ năm 2006 và cơ bản hoàn thành vào năm 2020, sau đúng 14 năm xây dựng.

Ban đầu ông Quang từng thuê nhiều kiến trúc sư thiết kế bản vẽ. Tuy nhiên, sau nhiều lần chỉnh sửa, không phương án nào thể hiện được ý tưởng về một công trình vừa mang đậm bản sắc Việt, vừa tôn vinh nghề đá truyền thống.

Cuối cùng, ông quyết định tự thiết kế dựa trên hơn 40 năm kinh nghiệm gắn bó với nghề đá của mình. Trong quá trình thi công, bản vẽ cũng liên tục được điều chỉnh để phù hợp với thực tế.

Để hoàn thiện tòa lâu đài, nhóm thợ thường xuyên duy trì khoảng 20-30 người làm việc. Những giai đoạn cao điểm có gần 100 nghệ nhân và thợ đá cùng tham gia thi công. Tổng lượng đá sử dụng lên tới khoảng 1.000m³, tương đương 3.000 tấn.

Khi hoàn thành, công trình này không chỉ được xây để làm nơi sinh sống của gia đình mà còn trở thành không gian lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử và nghề đá truyền thống của Việt Nam.

Kiến trúc đồ sộ với hàng chục cột đá nguyên khối, lưu giữ dấu ấn lịch sử Việt

Toàn bộ công trình chủ yếu được xây dựng từ đá xanh Ninh Vân, kết hợp với một lượng nhỏ gỗ, bê tông, ngói đỏ cùng một số loại đá trang trí được đưa từ miền Trung và Tây Nguyên.

Điểm đặc biệt của toà lâu đài là từ phần móng, cột, dầm đến các bức tường đều được ghép bằng những khối đá lớn theo kỹ thuật mộng - ngõng truyền thống. Các nghệ nhân còn sử dụng hỗn hợp vôi và mật mía làm chất kết dính, giúp công trình tăng độ bền nhưng vẫn giữ được nét kiến trúc cổ.

Tòa lâu đài có 3 tầng, cao khoảng 27m chưa tính tháp chuông. Mỗi tầng rộng khoảng 410-450m².

Ngay từ lối vào, du khách sẽ bắt gặp hệ thống tường đá dài gần 200m, cao khoảng 3m, được chạm khắc thành những bức phù điêu lớn tái hiện nhiều giai đoạn trong lịch sử Việt Nam.

Tầng hầm rộng khoảng 410m², cao 2,65m và được xây âm xuống mặt đất khoảng 1m. Đây là khu vực có kết cấu chịu lực với hệ thống tường đá dày cùng các trụ đá nguyên khối.

Điểm nhấn nổi bật nhất của công trình nằm ở tầng 2. Không gian này vừa là nơi sinh hoạt của gia đình, vừa là khu tiếp khách và trưng bày các tác phẩm nghệ thuật. 

Tầng 2 được bao quanh bởi 21 cột đá nguyên khối cùng 20 tấm vách đá lớn. Mỗi cột cao khoảng 4,6m, đường kính khoảng 0,5m, trong khi mỗi tấm đá dày tới 35cm.

Bao quanh tầng là 18 cửa sổ, toàn bộ khung và song cửa đều được chế tác từ đá trắng. Ngoài việc tạo sự thông thoáng, hệ thống cửa còn góp phần chịu lực cho kết cấu phía trên.

Trần đại sảnh nổi bật với hình tượng trống đồng và chim Lạc, gợi nhớ đến nền văn hóa Văn Lang thời các Vua Hùng.

Khắp công trình xuất hiện nhiều hình ảnh tái hiện các dấu mốc lịch sử như vua Đinh Bộ Lĩnh cưỡi trâu, phất cờ lau tập trận, dẹp loạn 12 sứ quân và lập nên nhà nước Đại Cồ Việt trên vùng đất Hoa Lư.

Phần hiên được lát đá theo hình đồng tiền "Thái Bình Hưng Bảo" thời nhà Đinh. Hệ thống 28 cột hiên bằng đá cùng các dầm đá được mài nhẵn và chạm khắc tỉ mỉ tạo nên vẻ bề thế cho toàn bộ công trình.

Tầng 3 tiếp tục sử dụng kết cấu đá nguyên khối với 4 cột lớn đặt ở 4 góc. Mặt tiền nổi bật nhờ bức phù điêu bằng đá cao khoảng 7,5m, được xem là điểm nhấn quan trọng nhất của tòa lâu đài. Riêng khối đá đặt trên mái đại sảnh nặng tới hàng chục tấn.

Trên cùng của công trình là hệ thống mái ngói truyền thống cùng tháp Nghênh Phong được cách điệu theo hình chim Lạc. Bên cạnh đó còn có tháp đá 3 tầng treo khánh đá và một vọng gác hoàn toàn bằng đá ở cuối khuôn viên. Từ đây, du khách có thể quan sát toàn cảnh khu vực Tam Cốc - Bích Động.

Sau khi hoàn thành vào năm 2020, tòa lâu đài từng mở cửa miễn phí trong thời gian ngắn trước khi tạm dừng hoạt động do ảnh hưởng của dịch Covid-19. 

Hiện nay, công trình này không chỉ là nơi ở của gia đình mà còn trở thành một "bảo tàng sống", trưng bày các tác phẩm đá mỹ nghệ, lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa Việt Nam và góp phần quảng bá nghề chế tác đá truyền thống của vùng đất Ninh Bình đến với du khách trong và ngoài nước.