Bà Nguyễn Thị Định là một trong những người chiến sĩ cách mạng nổi tiếng của Việt Nam. Bà sinh ngày 15/3/1920 tại huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre cũ (nay thuộc tỉnh Vĩnh Long), trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước. Chứng kiến cảnh người dân lầm than, khốn khổ, bà giác ngộ cách mạng từ sớm và trở thành nữ lãnh đạo tiêu biểu của cách mạng Việt Nam. 

Theo báo Nhân dân, từ năm 16 tuổi, bà tham gia hoạt động cách mạng và đến năm 18 tuổi được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Năm 1940, bà bị thực dân bắt giam tại nhà tù Bà Rá (Bình Phước). Sau khi ra tù, bà tiếp tục hoạt động cách mạng, giữ vững ý chí và khát vọng hòa bình, thống nhất.

Trong Cách mạng Tháng Tám 1945, bà tham gia lãnh đạo nhân dân giành chính quyền tại Bến Tre. Năm 1946, bà là thành viên đoàn đại biểu Khu VIII ra miền Bắc báo cáo tình hình và trực tiếp phụ trách chuyến tàu vận chuyển 12 tấn vũ khí từ Bắc vào Nam - một trong những chuyến chi viện đầu tiên cho chiến trường Tây Nam Bộ.

Giai đoạn 1947 - 1960, bà giữ nhiều cương vị quan trọng trong Đảng bộ Bến Tre và được bầu làm Bí thư Tỉnh ủy vào năm 1960. Trên cương vị này, bà đã trực tiếp lãnh đạo phong trào Phong trào Đồng khởi tại Bến Tre, từ đó lan rộng ra toàn miền Nam, tạo bước ngoặt quan trọng cho cách mạng.

Cũng trong giai đoạn này, bà là người tổ chức và lãnh đạo “đội quân tóc dài” - lực lượng hơn 5.000 phụ nữ tham gia đấu tranh bằng nhiều hình thức linh hoạt, kết hợp đấu tranh chính trị, binh vận và vũ trang, góp phần làm nên nét đặc sắc của chiến tranh nhân dân ở miền Nam.

Từ đầu thập niên 1960, bà Nguyễn Thị Định liên tục đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng như Chủ tịch Mặt trận Dân tộc Giải phóng tỉnh Bến Tre, Khu ủy viên Khu VIII, phụ trách công tác dân vận và phong trào phụ nữ. Năm 1965, bà được bầu làm Hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam Việt Nam và là Phó Tư lệnh lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam.

Ngày 17/4/1974, bà chính thức được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, bà cùng Trung ương Cục và Quân ủy miền tham gia hoạch định, triển khai chiến lược chiến tranh nhân dân, trực tiếp chỉ đạo nhiều chiến dịch quan trọng.

Mùa xuân năm 1975, trong chiến dịch giải phóng miền Nam, bà giữ vai trò Phó Tổng tư lệnh Quân giải phóng, Phó Tổng chỉ huy góp phần vào thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh, đưa đất nước đến ngày thống nhất.

Sau năm 1975, bà đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong bộ máy Đảng và Nhà nước. Cụ thể, năm 1976, bà Nguyễn Thị Định được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), đồng thời giữ chức Phó Chủ tịch rồi Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.

Bà là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng các khóa IV, V, VI; đại biểu Quốc hội các khóa VI, VII, VIII. Từ năm 1987 đến 1992, bà giữ chức Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước. Ngoài ra, bà còn tích cực tham gia hoạt động đối ngoại nhân dân, giữ các vai trò như Phó Chủ tịch Liên đoàn Phụ nữ Dân chủ quốc tế, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba.

Với những đóng góp to lớn, Nguyễn Thị Định được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng Nhất, cùng nhiều huân chương khác. Năm 1968, bà được trao Giải thưởng Hòa bình quốc tế Lênin. Năm 1995, bà được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Bà qua đời ngày 26/8/1992, hưởng thọ 72 tuổi, là sự mất mát lớn đối với gia đình và đất nước Việt Nam.

Nhằm tri ân đóng góp lớn lao của bà, tại Bến Tre và nhiều địa phương trên cả nước đã sử dụng tên bà đặt cho các con phố, trường học… Theo đó, tại quê hương Bến Tre, khu lưu niệm mang tên bà đã được xây dựng và nâng cấp, trở thành địa chỉ giáo dục truyền thống cho các thế hệ.

Tên của bà cũng được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học trên cả nước. Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam còn có giải thưởng Nguyễn Thị Định dành tặng cho cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp có thành tích xuất sắc; các cấp Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Bến Tre cũ có chương trình học bổng Nguyễn Thị Định… Đây chính là sự tiếp nối tinh thần cống hiến của một nữ tướng kiên trung, bản lĩnh trong lịch sử dân tộc.

Bài viết có tham khảo thông tin tại:

Con đường vẻ vang của nữ tướng Nguyễn Thị Định - Ấn phẩm Thời nay thuộc Báo Nhân dân

Nữ tướng Nguyễn Thị Định - Báo Quân đội Nhân dân