Thách thức từ rào cản kỹ thuật và khó khăn khi xuất khẩu

Hoạt động xuất khẩu nông sản hiện nay đang đối mặt với những biến động lớn từ thị trường thế giới, khiến chuỗi cung ứng bị đứt gãy nghiêm trọng. Tại hội thảo do Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tổ chức, các chuyên gia cảnh báo về những thay đổi khắt khe trong chính sách kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật của EU. Theo đó, nguyên tắc “chất bị cấm tại EU thì không được phép tồn dư trong hàng nhập khẩu” đang dần thay thế cơ chế linh hoạt trước đây. Điều này tạo ra áp lực lớn cho các nhóm ngành hàng chủ lực như rau quả, chè và cà phê, khi mức dư lượng mặc định chỉ được đề xuất ở ngưỡng 0,01 mg/kg.

Ông Nguyễn Quý Dương, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, xác nhận đơn vị đã có văn bản thông tin đến các địa phương về những thay đổi này từ cuối tháng 1 năm 2026. Theo ông, điểm đáng lo ngại nhất là EU đã chuyển sang đánh giá rủi ro dựa trên đặc tính nguy hại thay vì mức độ phơi nhiễm thực tế. Chỉ cần một hoạt chất có khả năng gây ung thư hoặc ảnh hưởng hệ sinh thái, nó có thể bị cấm ngay lập tức mà không cần chứng minh nguy cơ cụ thể. Quy định mới này có thể tác động trực tiếp đến các sản phẩm sắp vào vụ thu hoạch, chẳng hạn như trái vải.

Cũng theo khuyến nghị của ông Dương, các doanh nghiệp cần tăng cường kiểm tra hàng hóa thông qua việc lấy mẫu và phân tích theo đúng danh mục hoạt chất mà EU đang kiểm soát. Đây là bước đi bắt buộc nhằm giảm thiểu nguy cơ bị trả hàng và tránh rơi vào thế bị động khi quy định chính thức có hiệu lực. Việc nắm bắt sớm các thay đổi về chính sách sẽ giúp các đơn vị chủ động điều chỉnh quy trình sản xuất, phù hợp với yêu cầu thực tế của thị trường tiêu thụ, trong bối cảnh các rào cản kỹ thuật ngày càng dày đặc.

Tại địa phương, ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công Thương Vĩnh Long, nhận định rằng phần lớn nông sản vẫn tiêu thụ qua kênh truyền thống như chợ và thương lái, nên giá trị gia tăng chưa cao. Thực trạng này, cùng với áp lực từ quốc tế, đòi hỏi các doanh nghiệp và hợp tác xã phải thay đổi tư duy sản xuất ngay lập tức. Nếu không đáp ứng được các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, nông sản sẽ khó đứng vững trước những quy định khắt khe từ phía châu Âu cũng như các nhà phân phối lớn tại thị trường nội địa, vốn đang ngày càng kiểm soát nghiêm ngặt.

Hợp tác xã nông nghiệp Ngọc Biên là minh chứng rõ nét cho sự chủ động trong việc tổ chức sản xuất gắn với thị trường, nhằm vượt qua khó khăn chung. Với diện tích sản xuất 500 ha và 102 thành viên, đơn vị này mỗi năm cung ứng khoảng 1.400 tấn gạo thương phẩm thông qua các quy trình kiểm soát chặt chẽ. Trong bối cảnh xuất khẩu gạo gặp nhiều thách thức, việc tiếp cận các kênh phân phối hiện đại được xem là giải pháp then chốt để duy trì đà tăng trưởng và ổn định đời sống cho các hộ nông dân liên kết sản xuất trên địa bàn xã Long Hiệp.

Ông Lê Phúc Hiền, Giám đốc Hợp tác xã Ngọc Biên, chia sẻ rằng đơn vị đang nỗ lực hoàn thiện các thủ tục về mã vạch và bao bì để đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị GO!. Theo ông, tham gia kênh bán lẻ hiện đại sẽ giúp sản phẩm nâng cao giá trị, xây dựng thương hiệu bền vững và tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng tại các đô thị lớn. Đây cũng là động lực để hợp tác xã tiếp tục chuẩn hóa quy trình sản xuất theo các tiêu chuẩn chất lượng cao, nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe từ bộ phận thu mua của các hệ thống siêu thị.

Giải pháp nâng cao giá trị và khai thác thị trường nội địa

Việc liên kết giữa cơ quan quản lý và các nhà phân phối lớn như Tập đoàn Central Retail đang mở ra hướng đi mới cho các dòng đặc sản vùng miền có tiềm năng cao. Đại diện Tập đoàn Central Retail cho biết hàng Việt hiện chiếm hơn 90% danh mục sản phẩm trên kệ của hệ thống. Tuy nhiên, để hiện diện trong hệ thống, sản phẩm phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về chất lượng, an toàn thực phẩm và năng lực cung ứng ổn định. Điều này cho thấy dư địa lớn cho các sản phẩm nội địa, nhưng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hồ sơ pháp lý và quy trình sản xuất.

Bà Nguyễn Thị Bích Vân, Giám đốc Truyền thông Central Retail, khẳng định tập đoàn luôn duy trì hợp tác chặt chẽ với nông dân và hợp tác xã, nhằm đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Thông qua các chương trình kết nối cung cầu, doanh nghiệp kỳ vọng tìm kiếm thêm nhiều sản phẩm đặc trưng của các địa phương để phân phối trên toàn hệ thống. Bà Vân nhấn mạnh rằng kiểm soát chất lượng từ gốc không chỉ giúp doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu, mà còn tạo điều kiện để nông sản địa phương từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hiện đại và chuyên nghiệp.

Công ty TNHH Chế biến dừa sáp Cầu Kè cũng là đơn vị thành công khi đưa đặc sản địa phương vào hệ thống bán lẻ hiện đại với 12 dòng sản phẩm khác nhau. Doanh nghiệp này đã chủ động xây dựng tiêu chuẩn chất lượng và bao bì ngay từ khi thành lập vào năm 2020, nhằm phục vụ các kênh siêu thị, cửa hàng đặc sản và sân bay. Hiện nay, doanh thu từ các kênh bán lẻ hiện đại chiếm khoảng 40% tổng doanh thu, với sản lượng tiêu thụ hàng năm đạt mức ấn tượng. Đây là minh chứng rõ nét cho việc kiên trì theo đuổi các tiêu chuẩn chất lượng cao để chinh phục thị trường.

Ông Trần Duy Linh, Giám đốc Công ty Vicosap, cho biết mục tiêu trong năm 2026 là nâng tỷ trọng doanh thu từ kênh nội địa lên khoảng 50%, bằng cách tiếp tục đầu tư vào công nghệ chế biến. Theo ông, doanh nghiệp sẽ đẩy mạnh cải tiến mẫu mã và đa dạng hóa sản phẩm theo nhu cầu từng phân khúc khách hàng, nhằm tăng sức cạnh tranh. Bên cạnh đó, việc xây dựng vùng nguyên liệu ổn định và liên kết sản xuất sạch có truy xuất nguồn gốc rõ ràng cũng được công ty đặc biệt chú trọng, nhằm đảm bảo chất lượng đầu vào cho các dòng sản phẩm dừa sáp đặc thù.

Về phía cơ quan quản lý địa phương, ông Trần Quốc Tuấn khẳng định ngành Công Thương Vĩnh Long sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc hoàn thiện thủ tục và nâng cao năng lực cung ứng. Theo ông, đưa nông sản vào hệ thống bán lẻ hiện đại không chỉ giúp mở rộng thị trường mà còn góp phần nâng cao niềm tin của người tiêu dùng và tăng năng lực cạnh tranh. Sở Công Thương sẽ tăng cường hoạt động kết nối cung cầu và tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục, để nông sản địa phương hướng đến mục tiêu tiêu thụ ổn định và phát triển bền vững trong tương lai.

Sự chuyển dịch từ kênh truyền thống sang kênh hiện đại là bước đi tất yếu để nông sản Việt Nam phát triển bền vững trước những rào cản thương mại quốc tế. Việc kiểm soát chặt chẽ quy trình từ khâu canh tác đến khâu đóng gói sẽ giúp sản phẩm đáp ứng được cả yêu cầu của thị trường nội địa lẫn các tiêu chuẩn khắt khe từ quốc tế. Những nỗ lực từ phía doanh nghiệp, cùng sự hỗ trợ từ chính quyền, sẽ tạo ra chuỗi giá trị ổn định, giúp nông sản Việt khẳng định vị thế và tìm được chỗ đứng vững chắc trong hệ thống bán lẻ hiện đại trên toàn quốc.