Những điểm lớn, nổi bật của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)

Tiêu điểm • 21/11/2026 16:47

Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua không chỉ mở rộng các quy định về chuyên môn và điều kiện bảo đảm mà còn đặc biệt chú trọng thiết lập các cơ chế kiểm soát, phòng ngừa vi phạm, bảo đảm tính tự nguyện, khách quan, công bằng và minh bạch trong toàn bộ quá trình hiến, lấy, ghép.

Những điểm lớn, nổi bật của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) - Ảnh 1.

Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) được Quốc hội thông qua với 415/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành

Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) được xây dựng và ban hành nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động hiến tặng, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; bảo đảm các hoạt động này được thực hiện vì mục đích nhân đạo, chữa bệnh, giảng dạy và nghiên cứu khoa học, không vì mục đích thương mại.

Với 7 chương, 39 điều, Luật không chỉ mở rộng các quy định về chuyên môn và điều kiện bảo đảm mà còn đặc biệt chú trọng thiết lập các cơ chế kiểm soát, phòng ngừa vi phạm, bảo đảm tính tự nguyện, khách quan, công bằng và minh bạch trong toàn bộ quá trình hiến, lấy, ghép.

Luật tập trung vào 7 điểm lớn, nổi bật.

Không để hoạt động hiến tặng nhân đạo bị lợi dụng

Cụ thể, thứ nhất là kiên quyết ngăn chặn mua bán, thương mại hóa và mọi hành vi trục lợi từ hoạt động hiến, ghép. Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của Luật là quy định 29 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, tạo cơ sở pháp lý để ngăn chặn và kiểm soát các nguy cơ vi phạm trong lĩnh vực nhạy cảm này. Các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm: Chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người, chiếm đoạt xác; mua bán mô, bộ phận cơ thể người và mua bán xác; dụ dỗ, lừa dối, đe dọa, ép buộc người khác hiến; lợi dụng quan hệ nuôi con nuôi, giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc quan hệ lệ thuộc để thực hiện việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Luật cũng nghiêm cấm lấy, ghép, sử dụng, lưu giữ mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại; quảng cáo, môi giới việc hiến, nhận mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại; lợi dụng hoạt động điều phối để trục lợi hoặc tạo ưu tiên trái quy định. Đặc biệt, hành vi tổ chức, tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài để mua bán mô, bộ phận cơ thể người cũng như đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép bộ phận cơ thể người trái quy định đều thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm.

Luật khẳng định không lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi và việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên để việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người có đủ năng lực nhận thức. Hiến là hoàn toàn tự nguyện.

Các hành vi làm sai lệch kết quả xác định chết não, chết tuần hoàn; can thiệp trái phép vào cơ sở dữ liệu; thay đổi không đúng thông tin về tiêu chí ưu tiên; thực hiện lấy, ghép trái quy định; sử dụng mô, tế bào vượt quá phạm vi đồng ý của người hiến hoặc tiến hành nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng khi chưa được phê duyệt cũng bị nghiêm cấm.

Những quy định này thể hiện rõ quan điểm: Không để hoạt động hiến tặng nhân đạo bị lợi dụng, biến thành hoạt động mua bán, môi giới, trục lợi hoặc xâm phạm quyền con người.

Luật cũng hoàn chỉnh các quy định nhằm quản lý chặt chẽ hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người. Cụ thể, Luật bổ sung việc hiến bộ phận cơ thể sau khi chết tuần hoàn. Luật định nghĩa rõ: Chết tuần hoàn là tình trạng mất chức năng tuần hoàn, hô hấp và không thể phục hồi; người chết tuần hoàn không thể sống lại được. Đây là hình thức đã được nhiều quốc gia áp dụng an toàn trong nhiều năm, giúp tăng nguồn hiến từ những người đã qua đời, giảm số người hiến còn sống để bảo vệ sức khỏe của người dân, hạn chế mua bán, ép buộc.

Luật quy định người hiến phải được tư vấn, đánh giá về tâm lý, pháp luật và có quyền từ chối hiến ở bất kỳ thời điểm nào. Trong đó, việc tư vấn cho người hiến khi còn sống phải được thực hiện độc lập, phù hợp với độ tuổi để bảo đảm người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin, tự nguyện và không bị cưỡng ép.

Luật tăng độ tuổi được hiến khi còn sống cho người không phải là thành viên gia đình từ đủ 18 tuổi lên 25 tuổi trở lên, bảo đảm người hiến đã trưởng thành về nhận thức, độc lập hơn trong quyết định và ít bị chi phối bởi áp lực kinh tế, gia đình; việc phân bổ do cơ quan điều phối quốc gia thực hiện, để ngăn chặn từ gốc nguy cơ mua bán. Người hiến phải được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, được đánh giá về tâm lý, xã hội; người đánh giá điều kiện hiến không được là người chỉ định ghép cho người bệnh, không được là người trực tiếp tư vấn cho người hiến. Việc lấy chỉ được thực hiện khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của Hội đồng tư vấn lấy, ghép gồm chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý, mà thành viên không tham gia lấy, ghép của trường hợp đó (nghĩa là Hội đồng tư vấn này hoàn toàn độc lập). Cơ quan công an, Ủy ban nhân dân và các cơ quan liên quan phối hợp xác minh quan hệ nhân thân, nơi cư trú của người hiến và người nhận. Trường hợp vợ chồng phải bảo đảm thời gian kết hôn tối thiểu. Người từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình.

Nguyên tắc tự nguyện là yêu cầu xuyên suốt

Thứ hai là bảo đảm sự tự nguyện thực chất, tôn trọng quyền quyết định của người hiến. Luật xác lập nguyên tắc tự nguyện là yêu cầu xuyên suốt. Người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác; người đã đăng ký có quyền thay đổi nội dung đăng ký, hủy đăng ký hoặc đăng ký lại.

Đáng chú ý, việc đăng ký hiến không đồng nghĩa với việc người đăng ký đương nhiên đủ điều kiện hiến. Người hiến hoặc người đại diện, cha đẻ, mẹ đẻ của người hiến có quyền từ chối hiến tại bất kỳ thời điểm nào theo quy định. Khi có sự từ chối hoặc biểu hiện không đồng thuận, không được thực hiện việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Đối với người hiến khi còn sống, Luật quy định các điều kiện về sức khỏe, tư vấn độc lập về pháp luật và sức khỏe, đánh giá tâm lý – xã hội nhằm bảo đảm người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin, hiểu rõ rủi ro và tự nguyện đưa ra quyết định. Những yêu cầu bảo vệ riêng đối với người chưa thành niên được quy định chặt chẽ hơn, bao gồm điều kiện về đối tượng nhận hiến, sự đồng ý của cha mẹ và tư vấn phù hợp với độ tuổi.

Đây là cơ chế quan trọng nhằm ngăn ngừa tình trạng lợi dụng hoàn cảnh khó khăn, quan hệ gia đình hoặc sự lệ thuộc để tác động, gây sức ép buộc người khác hiến tặng.

Thứ ba là minh bạch hóa quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn và hoạt động lấy, ghép. Luật đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ việc xác định chết não, chết tuần hoàn - một khâu đặc biệt quan trọng, liên quan trực tiếp đến quyền sống, quyền nhân thân và niềm tin của gia đình người hiến.

Việc xác định phải tuân thủ quy trình, tiêu chuẩn chuyên môn theo quy định của Luật; bảo đảm tính khách quan, độc lập trong thành phần thực hiện. Người tham gia hội đồng xác định chết não không đồng thời là bác sĩ điều trị, người tư vấn hiến hoặc thành viên ê-kíp lấy, ghép đối với người hiến đó.

Luật nghiêm cấm cố ý làm sai lệch kết quả xác định chết não, chết tuần hoàn; đồng thời nghiêm cấm lấy mô, bộ phận cơ thể người khi chưa rõ nguyên nhân tử vong hoặc có nghi ngờ dấu hiệu vi phạm pháp luật, dấu hiệu bất thường.

Những quy định này nhằm bảo đảm việc hiến, lấy chỉ được tiến hành khi có đủ căn cứ pháp lý và chuyên môn, không để lợi ích ghép tạng chi phối quyết định xác định tình trạng tử vong.

Thứ tư là điều phối ghép trên phạm vi toàn quốc theo tiêu chí công bằng, khách quan, minh bạch. Luật quy định hoạt động hiến, ghép bộ phận cơ thể người phải được điều phối thống nhất trên phạm vi toàn quốc bởi cơ quan có chức năng điều phối quốc gia, thông qua cơ sở dữ liệu quản lý mô, bộ phận cơ thể người, trừ các trường hợp luật định.

Việc điều phối phải bảo đảm hòa hợp giữa người hiến và người bệnh chờ ghép; công bằng, minh bạch, khách quan, không phân biệt điều kiện kinh tế, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, giới tính và nơi cư trú. Người bệnh được xem xét theo các nhóm tiêu chí rõ ràng, gồm: Mức độ cấp thiết về y khoa, hiệu quả sau ghép và các yếu tố chuyên môn; đặc điểm người bệnh, trong đó có ưu tiên trẻ em, người đã hiến bộ phận cơ thể người và một số thân nhân của người hiến đã chết não, chết tuần hoàn; thời gian chờ ghép.

Luật cũng quy định cơ chế ưu tiên đối với cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em ruột của người chết não, chết tuần hoàn đã hiến bộ phận cơ thể người nếu những người này đang có tên trong danh sách chờ ghép tại thời điểm người hiến hiến tặng. Các bộ phận cơ thể còn lại không sử dụng để ghép cho những người thân thuộc diện ưu tiên phải được điều phối theo quy định chung.

Đặc biệt, mọi trường hợp hiến, ghép bộ phận cơ thể người phải được cập nhật đầy đủ, kịp thời lên cơ sở dữ liệu. Việc cố ý thay đổi thông tin về tiêu chí ưu tiên, can thiệp trái phép vào dữ liệu hoặc lợi dụng điều phối để trục lợi, ưu tiên sai quy định đều bị nghiêm cấm.

Cơ chế này hướng tới khắc phục nguy cơ điều phối tùy tiện, thiếu thống nhất; bảo đảm mỗi quyết định phân bổ có căn cứ, có tiêu chí và được quản lý trong hệ thống chung.

Bảo đảm truy xuất và bảo mật dữ liệu

Thứ năm là quản lý chặt chẽ thông tin, bảo đảm truy xuất và bảo mật dữ liệu. Luật quy định xây dựng cơ sở dữ liệu về quản lý mô, bộ phận cơ thể người thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế. Cơ sở dữ liệu bao gồm thông tin về đăng ký hiến, danh sách người bệnh chờ ghép, quản lý và điều phối mô, bộ phận cơ thể người, máu và chế phẩm máu, hoạt động hỗ trợ sinh sản liên quan đến hiến, nhận tinh trùng, noãn, phôi và các hoạt động liên quan đến mô tái sinh.

Thông tin của người đăng ký hiến, người hiến và người được ghép phải được mã hóa, bảo mật; khi công bố thông tin phải bảo đảm tính ẩn danh, không làm lộ danh tính người hiến và người được ghép, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Dữ liệu phải đáp ứng yêu cầu an toàn, bảo mật và liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh và xác thực điện tử.

Cùng với việc nghiêm cấm tiết lộ trái pháp luật thông tin cá nhân, Luật nghiêm cấm can thiệp trái phép vào cơ sở dữ liệu và cố ý cập nhật sai thông tin phục vụ xác định mức độ ưu tiên. Đây là nền tảng để tăng cường giám sát, kiểm soát và hạn chế nguy cơ gian lận trong quá trình quản lý, điều phối.

Thứ sáu là bảo vệ người hiến, tôn trọng gia đình và bảo đảm điều kiện thực hiện nhân đạo. Luật quy định chính sách chăm sóc, phục hồi sức khỏe cho người hiến; khám sức khỏe định kỳ và đóng bảo hiểm y tế cho người đã hiến bộ phận cơ thể người theo quy định. Đối với người hiến xác, cơ sở tiếp nhận phải có đủ điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị, nhân lực và phòng tưởng niệm; phối hợp với gia đình tổ chức lễ truy điệu, khôi phục thẩm mỹ thi thể trước tang lễ, tổ chức mai táng hoặc bàn giao thi thể, tro cốt theo nguyện vọng gia đình.

Nhà nước bảo đảm ngân sách cho các hoạt động truyền thông, xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu, đánh giá người có khả năng hiến, điều phối, bảo quản, vận chuyển, chăm sóc và phục hồi sức khỏe người hiến cùng các hoạt động cần thiết khác. Luật cũng cho phép thành lập quỹ hiến tạng theo quy định pháp luật về quỹ xã hội, quỹ từ thiện để hỗ trợ các chi phí chưa được ngân sách nhà nước và bảo hiểm y tế chi trả.

Bên cạnh đó, Luật quy định tổ chức Ngày Tri ân người hiến mô, bộ phận cơ thể vào ngày 20 tháng 5 hằng năm, nhằm tôn vinh người hiến, gia đình người hiến và lan tỏa nghĩa cử nhân đạo trong xã hội.

Thứ bảy là tạo nền tảng pháp lý cho quản lý thống nhất và triển khai đồng bộ. Luật quy định Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước; Bộ Y tế là cơ quan đầu mối; các bộ, ngành và chính quyền địa phương phối hợp tổ chức thực hiện. Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2028; cơ sở dữ liệu về quản lý mô, bộ phận cơ thể người phải hoàn thành, vận hành trước ngày 31/12/2028.

Các đăng ký hiến, thẻ đăng ký hiến và danh sách chờ ghép đã được thực hiện theo Luật hiện hành tiếp tục có giá trị và được cập nhật lên cơ sở dữ liệu mới. Quy định chuyển tiếp cũng bảo đảm hoạt động của các cơ sở đã được cấp phép và quá trình điều phối không bị gián đoạn trong thời gian hoàn thiện hệ thống dữ liệu.

Điểm xuyên suốt của Luật là đặt hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác trong một khuôn khổ pháp lý chặt chẽ: tự nguyện từ phía người hiến; khách quan trong xác định chết não, chết tuần hoàn; an toàn trong chuyên môn; công bằng trong điều phối; minh bạch trong quản lý dữ liệu; nghiêm cấm mua bán, môi giới và trục lợi.

Có thể khẳng định: Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) lần này hướng tới bảo đảm nghĩa cử hiến tặng cao đẹp luôn được tôn trọng, người hiến và gia đình được bảo vệ, người bệnh được tiếp cận cơ hội ghép theo tiêu chí công bằng, khách quan, mọi hành vi lợi dụng hoạt động nhân đạo để thương mại hóa hoặc vi phạm pháp luật đều bị ngăn chặn.

 


 
Nguồn: Theo baochinhphu.vn
Tin đáng đọc