Theo thông báo từ Đại học Thanh Hoa ngày 4/7, nhà khoa học 61 tuổi sẽ dẫn dắt nhóm nghiên cứu tập trung vào việc ứng dụng AI để thay đổi cách thiết kế và tổng hợp vật liệu mới. Mục tiêu của trung tâm là rút ngắn thời gian nghiên cứu và phát triển vật liệu xuống nhanh hơn nhiều lần so với các phương pháp truyền thống.

Phát biểu tại lễ nhậm chức, Yaghi cho biết ông mong muốn phát triển các loại vật liệu mới nhằm giải quyết những thách thức toàn cầu như thiếu nước, trung hòa carbon và phát triển bền vững. Bên cạnh đó, ông cũng đặt mục tiêu đào tạo thế hệ nhà khoa học trẻ trong lĩnh vực hóa học kết hợp AI.

Trước khi chuyển sang Trung Quốc, Yaghi là giáo sư hóa học tại Đại học California, Berkeley. Ông cùng Richard Robson và Susumu Kitagawa được trao giải Nobel Hóa học 2025 nhờ những đóng góp tiên phong trong nghiên cứu khung cơ kim (Metal Organic Frameworks, MOF).

Đây là loại vật liệu có cấu trúc xốp siêu nhỏ được tạo thành từ các ion kim loại liên kết với các phân tử hữu cơ chứa carbon. Nhờ diện tích bề mặt cực lớn, MOF có khả năng hấp thụ và chuyển hóa carbon dioxide, thu nước từ không khí sa mạc hoặc lưu trữ hydro phục vụ sản xuất năng lượng sạch.

Theo các đồng nghiệp, trong sự nghiệp nghiên cứu của mình, Yaghi đã đào tạo khoảng 200 nhà khoa học trẻ, trong đó gần một nửa là người Trung Quốc.

Ông Zhou Zihui, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Berkeley, cho biết Yaghi luôn dành nhiều thời gian trao đổi trực tiếp với học trò. Theo ông Zhou, vị giáo sư thường đánh giá cao khả năng tư duy độc lập của sinh viên Trung Quốc và cho rằng họ có thể nhanh chóng nắm bắt các ý tưởng khoa học phức tạp chỉ với một vài gợi ý.

"Ông luôn nhấn mạnh rằng khoa học không chỉ dừng lại ở các công trình học thuật. Điều quan trọng là làm sao để những nghiên cứu đó được thế giới biết đến và cuối cùng có thể tạo ra tác động tích cực tới cuộc sống con người", Zhou chia sẻ.

Nhà khoa học đứng sau cuộc cách mạng vật liệu xốp

Sinh ra trong một gia đình người Palestine tị nạn tại Amman vào năm 1965, Yaghi chuyển tới Mỹ khi mới 15 tuổi. Ông lấy bằng tiến sĩ hóa học tại Đại học Illinois Urbana-Champaign và từng giảng dạy, nghiên cứu tại nhiều trường đại học danh tiếng như Đại học Bang Arizona, Đại học Michigan và Đại học California tại Los Angeles (UCLA) trước khi gia nhập Berkeley.

Trong một buổi trao đổi tại Đại học Nam Kinh hồi cuối năm ngoái, Yaghi cho biết lĩnh vực hóa học vật liệu ứng dụng AI, còn được gọi là AIMATRY, đang mở ra một cuộc cách mạng trong nghiên cứu vật liệu.

Theo ông, AI cho phép các nhà khoa học thiết kế vật liệu nhanh hơn, chi phí thấp hơn và bền vững hơn, thay vì phải dựa chủ yếu vào phương pháp thử và sai như trước đây. Xa hơn nữa, ông hình dung tương lai có thể tạo ra những vật liệu được "lập trình sẵn" chức năng ngay từ cấp độ phân tử, hoạt động gần giống như ADN sinh học.

Ngoài vai trò mới tại Đại học Thanh Hoa, Yaghi hiện cũng là thành viên nước ngoài của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc. Ông nhiều lần nhận Giải thưởng Nano Research của Trung Quốc và duy trì các chương trình hợp tác lâu năm với nhiều trường đại học hàng đầu nước này như Đại học Thanh Hoa, Đại học Nam Kinh, Đại học Phúc Đán và Đại học Giao thông Thượng Hải.

Việc một nhà khoa học đoạt Nobel rời Mỹ để dẫn dắt một trung tâm nghiên cứu AI tại Trung Quốc được giới quan sát xem là minh chứng cho nỗ lực của Bắc Kinh trong việc thu hút nhân tài quốc tế và đẩy mạnh vị thế trong cuộc đua công nghệ toàn cầu, đặc biệt ở các lĩnh vực giao thoa giữa AI, vật liệu tiên tiến và năng lượng sạch.