Nỗi lo từ ô nhiễm môi trường và thực phẩm kém chất lượng

Theo phản ánh của cử tri sau kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, sự gia tăng nhanh chóng của bệnh ung thư có thể bắt nguồn từ nhiều yếu tố rủi ro trong đời sống sinh hoạt. Điển hình là tình trạng ô nhiễm môi trường, chất lượng không khí, nguồn nước suy giảm, cùng với vấn nạn thực phẩm bẩn, thực phẩm giả và các mặt hàng không rõ nguồn gốc đang diễn biến hết sức phức tạp.

Trả lời về vấn đề này, cơ quan chức năng dẫn số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy, các yếu tố môi trường (như ô nhiễm không khí, hóa chất độc hại, điều kiện môi trường lao động) đóng vai trò nguy cơ rất lớn đối với các bệnh không lây nhiễm. WHO ước tính mỗi năm trên toàn cầu có khoảng 6,7 triệu ca tử vong do ô nhiễm không khí, trong đó 85% liên quan đến các căn bệnh như ung thư phổi, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và tim mạch. Điều này khẳng định, việc kiểm soát ô nhiễm và bảo đảm an toàn không gian sống, không gian lao động là mắt xích quan trọng cốt lõi trong công tác phòng, chống ung thư cộng đồng.

Triển khai nghiên cứu cấp quốc gia và siết chặt an toàn thực phẩm

Nhận định việc đánh giá khoa học về nguyên nhân làm tăng tỷ lệ mắc ung thư là yêu cầu cấp thiết, ngành y tế đang đẩy mạnh các nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp quốc gia. Nổi bật trong giai đoạn 2024 - 2025 là việc triển khai đề tài cấp Nhà nước về xây dựng bộ chỉ số hóa sinh cơ bản độc chất học môi trường trên người lao động Việt Nam. Đây sẽ là cơ sở nền tảng quan trọng để chẩn đoán, dự phòng các bệnh lý do ô nhiễm, bao gồm cả ung thư. Trong thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan để đề xuất các nghiên cứu chuyên sâu về yếu tố nguy cơ từ môi trường, phục vụ việc xây dựng chính sách y tế bền vững.

Song song với việc cải thiện môi trường, bài toán an toàn thực phẩm và thực phẩm chức năng cũng được đưa vào trọng tâm xử lý. Các hoạt động thanh tra, hậu kiểm sẽ được tăng cường liên tục. Thông qua Trung tâm Đánh giá nguy cơ về an toàn thực phẩm thuộc Viện Kiểm nghiệm An toàn thực phẩm Quốc gia, việc lấy mẫu giám sát và cảnh báo cộng đồng sẽ diễn ra thường xuyên hơn.

Đặc biệt, việc kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử, nền tảng số được giám sát gắt gao với sự phối hợp của lực lượng công an và cơ quan quản lý thị trường. Các trường hợp vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm minh và công khai trên cổng thông tin điện tử để người dân cùng theo dõi. Trọng tâm trong thời gian tới là tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, sửa đổi Luật An toàn thực phẩm nhằm nâng cao hiệu lực quản lý, tạo ra một rào chắn vững chắc bảo vệ quyền lợi và sinh mệnh của người tiêu dùng.

Hiểu đúng về nguyên nhân và chủ động phòng ngừa ung thư

Dưới góc độ y khoa, sự hình thành ung thư thường bắt nguồn từ những lỗi hướng dẫn hoặc đột biến gen bên trong tế bào. Theo các chuyên gia từ Mayo Clinic, dù có một tỷ lệ nhỏ là đột biến bẩm sinh (di truyền từ cha mẹ), song phần lớn các trường hợp mắc bệnh đều xuất phát từ các yếu tố sau sinh. Những nguyên nhân này bao gồm thói quen hút thuốc lá, tiếp xúc với hóa chất gây ung thư, bức xạ, nhiễm virus, tình trạng béo phì, viêm mãn tính và lười vận động. Khi cơ chế tự sửa chữa của tế bào bỏ sót các lỗi trong quá trình phân chia, các tế bào lỗi này có thể không ngừng phát triển và trở thành khối u ác tính.

Để chủ động dự phòng và bảo vệ bản thân trước những nguy cơ bủa vây, mỗi người nên xây dựng một lối sống khoa học dựa trên 7 nguyên tắc thiết thực sau:

Từ bỏ thuốc lá: Ngừng hút thuốc và tránh tuyệt đối việc tiếp xúc với khói thuốc thụ động.

Chế độ dinh dưỡng lành mạnh: Ưu tiên thực phẩm gốc thực vật, protein nạc, chất béo tốt (như chế độ ăn Địa Trung Hải). Hạn chế sử dụng các loại thịt chế biến sẵn và kiểm soát lượng rượu bia nạp vào cơ thể.

Vận động và kiểm soát cân nặng: Duy trì thể trạng cân đối và duy trì thói quen tập luyện thể chất ít nhất 30 phút mỗi ngày.

Bảo vệ da khỏi tác hại của tia cực tím: Sử dụng kem chống nắng thường xuyên, che chắn cẩn thận bằng trang phục, kính râm và tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng trong khung giờ có cường độ tia UV cao nhất (từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều).

Tiêm vaccine phòng bệnh: Chủ động tiêm phòng các loại virus có khả năng dẫn đến ung thư như virus viêm gan B hay virus gây u nhú ở người (HPV).

Tránh các hành vi nguy cơ cao: Thực hành sinh hoạt tình dục an toàn, không sử dụng chung bơm kim tiêm và chỉ thực hiện các dịch vụ xăm hình, thẩm mỹ tại các cơ sở uy tín, đạt chuẩn y tế.

Tầm soát sức khỏe định kỳ: Thường xuyên thăm khám để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, qua đó gia tăng đáng kể cơ hội can thiệp và chữa khỏi bệnh.