Bức tranh xuất khẩu thủy sản trong tám tháng đầu năm 2026 đang chứng kiến một cuộc đổi ngôi ngoạn mục của dòng cá thịt trắng bình dân. Theo số liệu thống kê mới nhất, xuất khẩu cá rô phi Việt Nam đã mang về khoảng 90 triệu USD, đánh dấu mức tăng trưởng 43% so với cùng kỳ năm trước. Dù guồng quay có chút chậm lại trong tháng tám với mức giảm 8% xuống còn 11 triệu USD, sự bứt phá tổng thể vẫn cho thấy vị thế mới của loại hải sản quen thuộc này trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Sự phân hóa thị trường đang vẽ lại lộ trình tiêu thụ cá rô phi toàn thế giới. Mỹ từng là điểm đến truyền thống nhưng hiện tại đang bộc lộ dấu hiệu hụt hơi rõ rệt. Trong tháng tám, kim ngạch xuất sang cường quốc kinh tế này chỉ vỏn vẹn 2 triệu USD, sụt giảm tới 72% so với cùng kỳ. Tính chung tám tháng, thị trường Mỹ chỉ đóng góp 21 triệu USD, bốc hơi gần một nửa giá trị. Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ sức mua chưa phục hồi, kết hợp cùng lượng hàng tồn kho chất đống khiến giới buôn bán thủy sản tại Bắc Mỹ trở nên dè dặt với các hợp đồng mới.

Trái ngược với sự ảm đạm đó, Brazil bất ngờ trỗi dậy thành vị cứu tinh của toàn ngành. Với 44 triệu USD thu về trong tám tháng, quốc gia Nam Mỹ này hiện chiếm gần một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam. Mức tăng trưởng được ghi nhận lên tới 22.142% so với năm 2025. Con số khổng lồ này phần lớn đến từ mức nền xuất phát điểm rất thấp của năm ngoái, nhưng cũng phản ánh một tốc độ thâm nhập thị trường nhanh đến chóng mặt của các doanh nghiệp chế biến nội địa khi liên tục đẩy mạnh lượng hàng xuất đi trong năm nay.

Bất ngờ lớn nhất của ngành thủy sản năm nay không nằm ở những khối lượng khổng lồ sang châu Mỹ, mà đến từ sự công nhận chất lượng tại một thị trường nổi tiếng bảo thủ như Nhật Bản. Chỉ trong tháng tám, giá trị xuất khẩu cá rô phi sang xứ sở hoa anh đào đã vọt lên mức 400.000 USD, tương đương mức tăng 192%. Lũy kế tám tháng đạt 2 triệu USD, tăng 77% so với cùng kỳ.

Sự tăng trưởng này mang một ý nghĩa vĩ mô quan trọng khi một lượng lớn cá rô phi nước lợ của Việt Nam đã chính thức vượt qua hàng rào kỹ thuật để nằm trên các khay sushi và sashimi phục vụ thực khách Nhật. Để bước chân vào phân khúc tiêu thụ sống này, nguyên liệu phải đáp ứng các tiêu chuẩn cực kỳ khắt khe về kiểm soát môi trường nước nuôi, độ sạch của thịt cá và khả năng truy xuất nguồn gốc minh bạch. Thành tựu này gửi đi thông điệp rõ ràng rằng cá rô phi nội địa không chỉ là nguồn đạm giá rẻ, mà hoàn toàn đủ đẳng cấp gia nhập chuỗi thực phẩm cao cấp nếu quy trình chăn nuôi được chuẩn hóa đúng mức.

Không chỉ gói gọn ở Nhật Bản hay Nam Mỹ, dư địa phát triển của dòng cá thịt trắng nuôi trồng đang lan tỏa rộng khắp nhờ những biến động vĩ mô. Tại khu vực Trung Đông, Ả Rập Xê Út duy trì nhịp độ nhập khẩu ổn định với kim ngạch tám tháng đạt 7 triệu USD, tăng 23%. Khối các quốc gia CPTPP cũng đóng góp 6 triệu USD, ghi nhận mức tăng 50% nhờ lực kéo chính từ Nhật Bản và Mexico.

Đặc biệt tại thị trường châu Âu, một xu hướng tiêu dùng mới đang mở ra cơ hội vàng. Với 4 triệu USD thu về trong tám tháng và mức tăng 7%, thị trường EU, điển hình là Bỉ, đang cho thấy sự cởi mở hơn với cá rô phi. Khi nguồn cung các loại cá thịt trắng khai thác tự nhiên tại châu lục này ngày càng hạn chế và giá cả leo thang, các loại cá nuôi có sản lượng ổn định đang lấp đầy khoảng trống hoàn hảo. Tuy nhiên, để trụ vững tại những thị trường khó tính này, bài toán sống còn của các nhà sản xuất không còn nằm ở việc tranh giành sản lượng, mà là khả năng duy trì sự đồng nhất về chất lượng, quy cách đóng gói và hệ thống chứng nhận toàn cầu.